Deklaracija o ljudskim pravima i pravima pripadnika nacionalnih manjina

Na osnovu člana 73. Ustava Republike Srbije, Narodna skupština Republike Srbije, na Četvrtoj sednici Drugog redovnog zasedanja u 1992. godini, održanoj 22. novembra 1992. godine, razmatrala je Informaciju o stanju i problemima ostvarivanja ljudskih prava u Autonomnoj Pokrajini Kosovo i Metohija, sa posebnim osvrtom na ostvarivanje prava Albanaca kao nacionalne manjine i na probleme koji se vavljaju i donela

DEKLARACIJU

o ljudskim pravima i pravima pripadnika nacionalnih manjina

„Službeni glasnik RS”, broj 89 od 7. decembra 1992.

1. Republika Srbija, kao deo Savezne Republike Jugoslavije, koja nastavlja kontinuitet bivše Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, dosledno ispunjava i ispunjavaće međunarodno prihvaćene obaveze i primenjivaće i dalje međunarodno priznate standarde u izgradnji demokratskih institucija i demokratskih odnosa U njima su svi građani ravnopravni, a svaki građanin uživa jednaka prava i slobode utvrđene Ustavom Republike Srbije Srbije i njenim zakonima, bez obzira na rasu, pol, rođenje, kulturu, jezik, veroispovest, političko ili drugo uverenje, nacionalnu pripadnost, socijalno poreklo, imovno stanje ili druge okolnosti.

Republika Srbija je jedna od bivših jugoslovenskih republika, jedina država na Balkanu i jedna od retkih u Evropi, koja je svojim Ustavom priznala i u praksi ostvarila teritorijalnu autonomiju u okviru svog državnog prostora.

Republika Srbija je, kao i većina demokratskih zemalja, Ustavom definisana kao država ravnopravnih građana koji u njoj žive. Time se onemogućava favorizovanje, odnosno diskriminacija građana po osnovu nacionalne pripadnosti. U Republici Srbiji, kao višenacionalnoj zajednici, pripadnicima nacionalnih manjina garantuju se i dodatna prava. Ta prava se garantuju i albanskoj nacionalnoj manjini daleko iznad međunarodnih standarda.

2. Republika Srbija obezbeđuje jednaka prava i slobode pripadnicima svih nacionalnih manjina na svojoj teritoriji. Pripadnicima albanske nacionalne manjine, pored prava koja se garantuju svim drugim građanima Republike Srbije, obezbeđeno je i korišćenje maternjeg jezika u javnoj komunikaciji, pravo na zdravstvenu zaštitu, slobodno ispoljavanje svoje religije, informisanje, mediji i izdavačka delatnost na maternjem jeziku, učešće u ostvarivanju i organizaciji Ustavom utvrđene teritorijalne autonomije u Autonomnoj Pokrajini Kosovo i Metohija, sloboda političkog udruživanja i ravnopravnog učešća u političkom životu, osnivanje vlastitih kulturnih institucija i zaštita kulturnih dobara islamskog porekla, potpuna zaštita neotuđivih prava i sloboda i druga prava.

Pojedine zloupotrebe i neefikasnost u rešavanju određenih pitanja u oblasti ostvarivanja građanskih i ljudskih prava, do kojih je dolazilo, nisu izraz državne politike Republike Srbije. Reč je o pojedinačnim pojavama i incidentima čiji vinovnici su disciplinski, prekršajno i krivično kažnjavani.

3. Stanje ljudskih prava i sloboda građana i prava pripadnika nacionalnih manjina u Autonomnoj Pokrajini Kosovo i Metohija uslovljeno je, u poslednjim decenijama u razvijenom demokratskom svetu nezabeleženoj, nasilno izvršenoj promeni etničkog sastava stanovništva od strane albanskog separatističkog pokreta. Cilj je bio i ostao stvaranje etnički čiste albanske teritorije nazvane „Republika Kosovo” i njeno otcepljenje od Republike Srbije i Jugoslavije. Na delu nije masovno kršenje ljudskih prva pripadnika albanske nacionalne manjine od strane države Srbije, već organizovani pritisak albanskog separatističkog pokreta na građane albanske nacionalnosti da bojkotuju korišćenje svojih ljudskih i manjinskih prava (bojkotovanje izbora, odbijanje učešća u organima Autonomne Pokrajine, bojkot školovanja, bojkot zdravstvene zaštite, odbijanje učešća u popisu stanovništva i dr.), da ne priznaju zakone i odluke državnih organa Republike Srbije, pripadnost Republici Srbiji i Saveznoj Republici Jugoslaviji i drugo. Sve ovo, kao i pokušaj protivustavnog stvaranja paralelnih organa vlasti su sredstva za vršenje pritiska na Republiku Srbiju i Saveznu Republiku Jugoslaviju, kao i međunarodnu zajednicu da priznaju rezultate ostvarenog etničkog čišćenja koje je sproveo albanski separatistički pokret u Autonomnoj Pokrajini Kosovo i Metohija, kao i njegov cilj – otcepljenje od Jugoslavije.

4. Istorija Srbije i istorija Kosova i Metohije je istorija stalnog etničkog čišćenja Srba sa ovog prostora tj. proterivanje Srba sa Kosova i Metohije od strane Albanaca. U periodu od 1876. do 1812. godine iselilo se sa Kosova i Metohije oko 150.000 Srba, uz istovremeno naseljavanje Albanaca iz Albanije. U periodu oslobađanja Kosova i Metohije od osmanlijske vlasti Albanci su na ovom prostoru činili oko 48% stanovništva.

Tokom fašističke okupacije 1941. do 1944. godine na Kosovu i Metohiji je ubijeno oko 10.000 Srba. Zapaljene su mnoge crkve, ubijeni i proganjani sveštenici i skrnavljena srpska groblja. Pokolji su imali takve razmere da su i nemačke vlasti morale intervenisati da se nasilja obustave. Na Kosovo i Metohiju se od 1941. do 1944. godine naselilo između 80.000 i 100.000 Albanaca iz Albanije, a proterano je oko 150.000 Srba i Crnogoraca bez prava povratka.

Pod raznim oblicima pritiska i terora albanskih separatista (silovanja, ubistva, stalni napadi, uzurpacija zemlje, pretnje i dr.) sa Kosova i Metohije se od 1945. do 1991. godine iselilo, po zvaničnim podacima, 153.949 Srba i Crnogoraca. Procenjuje se da je broj iseljenih Srba i Crnogoraca znatno veći. Usled opstrukcije pokrajinskih organa u tom periodu nema preciznih podataka o broju ilegalno naseljenih Albanaca iz Albanije na teritoriji Kosova i Metohije u ovom periodu. Smatra se da jebilo više hiljada ovih slučajeva. Broj Albanaca se u posleratnom periodu skoro utrosturčio: od 480.000 (1948) na 1.227.000 (1981). Procenjuje se da je broj Albanaca u 1991. godini iznosio 1.607.000 – tačan broj se ne može precizno utvrditi pošto su Albanci bojkotovali statistički popis.

Proces albanizacije Kosova i Metohije koji traje više decenija predstavlja najveće etničko čišćenje u Evropi, koje je sprovedeno u cilju otkidanja Kosova i Metohije od Srbije i Jugoslavije i stvaranje velike Albanije. Necivilizacijska i nasilna promena etničkog sastava stanovništva na Kosovu i Metohiji dovela je do razlike u brojnosti Albanaca u odnosu na Srbe i druge narode na teritoriji Kosova i Metohije. Separatistički pokret to zloupotrebljava dokazujući da Albanci nisu nacionalna manjina već narod. Iz toga slede neprihvatljivi zahtevi Albanaca na Kosovu i Metohiji za stvaranjem sopstvene države, što znači i promenu postojećih granica.

5. Ostvarivanje prava nacionalnih manjina je u uskoj vezi sa stepenom poverenja koje postoji između zemlje matice i zemlje u kojoj manjine žive, kao i odnosa pripadnika te manjine prema sopstvenoj zemlji. Za pitanje Kosova i Metohije je to posebno značajno. Republika Albanija sve čini da albansku manjinu u Republici Srbiji suprotstavi zemlji u kojoj žive. Republika Albanija je i zvanično podržala akte secesije, pa čak podstiče i druge zemlje da to podrže.

6. Suočena sa veoma jakim separatističkim pokretom dela Albanaca na Kosovu i Metohiji, Republika Srbija je bila prinuđena da donese određene zakone i druge propise i da uvede određene privremene mere u jedan broj preduzeća i ustanova na Kosovu i Metohiji, radi zaštite teritorijalne celokupnosti, suverenosti, prava svih građana, kapitala, imovine, normalnog odvijanja proizvodnje i sprečavanja nanošenja ogromnih materijalnih šteta. Donošenje ovih propisa nije suprotno međunarodnom pravu. Svakoj državi je međunarodnim pravom zagarantovano pravo da štiti svoju teritorijalnu celokupnost. Istovremeno, nacionalnim manjinama nije priznato pravo na državnost, pa time ni pravo na otcepljenje dela teritorije na kojoj žive. Pomenute mere koje su preduzete su privremene i činjeni su samo u oblasti vršenja državne vlasti i zaštite ekonomskih interesa. Nijednom od mera nije uskraćeno nijedno pravo nacionalnim manjinama, ali je sprečeno da prava nacionalnih manjina prerastu korpus takvih prava na međunarodnim dokumentima u novo pravo – pravo na vlastitu državu i otcepljenje.

7. Predstavnici državnih organa Republike Srbije upućivali su, više puta, poziv predstavnicima svih političkih stranaka sa Kosova i Metohije na otvoreni dijalog koji bi se, u okviru Ustava Republike Srbije, vodio o svim ekonomskim, socijalnim i političkim pitanjima za koje ove stranke pokažu interes, kao i o ostvarivanju prava nacionalnih manjina, građanskih i političkih sloboda. Najnovije izjave političkih lidera Albanaca sa Kosova i Metohije da postoji „nepokolebljiva želja Albanaca na Kosovu i Metohiji za samoopredeljenjem”, odnosno „da Albanci rešenje svog problema ne vide u okviru Srbije”, kao i odbijanje dijaloga sa predstavnicima državnih organa Republike Srbije, otkrivaju suštinu albanskog separatizma, odnosno pokušaj onemogućavanja Republike Srbije da ostvari komunikaciju sa delom svojih građana na Kosovu i Metohiji.

Narodna skupština Republike Srbije ponovo poziva pripadnike albanske nacionalne manjine u Republici Srbiji da učestvuju u radu svih demokratskih ustanova i da koriste svoja prava, kao što je pravo učestvovanja na izborima i druga prava koja im garantuje Ustav Republike Srbije i Ustav Republike Jugoslavije.

8. Teritorija Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija je integralni i neodvojivi deo Republike Srbije. Narodna skupština vidi zajedničku budućnost Srba, Crnogoraca, Albanaca, Turaka, Roma i drugih na Kosovu i Metohiji u miru, ravnopravnosti i ukupnom napretku, u sprovođenju dokumenata KEBS-a i Ujedinjenih nacija, koja se odnose na prava i dužnosti naroda i pripadnika nacionalnih manjina. Ovi dokumenti utvrđuju prava pripadnika nacionalnih manjina, ali utvrđuju i njihovu obavezu da budu lojalni državi u kojoj žive, što znači i poštovanje njenog teritorijalnog integriteta.

9. Narodna skupština i u uslovima kada je Savezna Republika Jugoslavija, a samim tim i Republika Srbija, neopravdano suspendovana iz rada međunarodnih organizacija i KEBS-a, izražava spremnost Republike Srbije za saradnju sa svim državama, a posebno sa susedima, kao i sa međunarodnim organizacijama na ostvarivanju i unapređivanju ljudskih prava i sloboda u Republici Srbiji i u tome će davati svoj puni doprinos.

RS broj 382

U Beogradu, 27. novembra 1992. godine

Narodna skupština Republike Srbije

Potpredsednik,

dr Borivoje Petrović, s. r.