Mišljenje Komiteta za ljudska prava UN u skladu sa članom 5, stavom 4. Fakultativnog protokola uz Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima, Predstavka br. 1556/2007, u slučaju Marija i Dragana Novaković protiv Republike Srbije

MIŠLJENJE

Komiteta za ljudska prava u skladu sa članom 5, stavom 4. Fakultativnog protokola uz Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima, Predstavka br. 1556/2007, u slučaju Marija i Dragana Novaković protiv Republike Srbije

"Službeni glasnik RS", broj 10 od 10. februara 2012.

Međunarodni pakt o građanskim

Distribucija: ograničena*

i političkim pravima

28. oktobar 2010. godine

Original: engleski

Komitet za ljudska prava

Stoto zasedanje

Od 11. do 29. oktobra 2010. godine

Mišljenje (Views)

Predstavka br. 1556/2007

Podneta od strane:

Marija i Dragana Novaković (koje su zastupali advokati Dušan

Ignjatović i Žarko Petrović)

Navodna žrtva:

Zoran Novaković (sin i brat

podnosilaca predstavke)

Država članica:

Srbija

Datum podnošenja

predstavke:

10. novembar 2006. godine

(inicijalna predstavka)

Relevantni dokumenti:

Odluka Specijalnog izvestioca po pravilu 97, dostavljena državi članici 1. maja 2007. godine (nije objavljena u formi dokumenta)

Datum usvajanja mišljenja:

21. oktobar 2010. godine

Prava o kojima

se raspravlja:

Pravo na život, nedostatak

odgovarajućeg pravnog leka

Materijalno-pravna pitanja:

Nema

Proceduralna pitanja:

Nema

Član Pakta:

Član 6. i član 2. u vezi sa članom 6.

Članovi Fakultativnog protokola:

2

Komitet za ljudska prava je dana 21. oktobra 2010. godine usvojio priloženi tekst kao mišljenje Komiteta u skladu sa članom 5, stav 4. Fakultativnog protokola u odnosu na predstavku broj 1556/2007.

[Aneks]

Aneks

Mišljenje Komiteta za ljudska prava u skladu sa članom 5, stavom 4. Fakultativnog protokola uz Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima (stoto zasedanje)

koje se odnosi na

Predstavku br. 1556/2007**

podnetu od strane:

Marija i Dragana Novaković (koje

zastupaju advokati Dušan Ignjatović

i Žarko Petrović)

navodna žrtva:

Zoran Novaković (sin i brat podnosilaca predstavke)

država članica:

Srbija

datum podnošenja predstavke:

10. novembar 2006. godine (inicijalna predstavka)

–––––––––––––––

* Dokument postao dostupan javnosti na osnovu odluke Komiteta za ljudska prava

** Sledeći članovi Komiteta su učestvovali u razmatranju ove predstavke: Abdelfattah Amor, Prafullachandra Natwarlal Bhagwati, Lazhari Bouzid, Mahjoub El Haiba, Ahmad Amin Fathalla, Yuji Iwasawa, Helen Keller, Rajsoomer Lallah, Zonke Zanele Majodina, Micheal O’Flahery, Rafael Rivas Posada, Sir Nigel Rodley, Fabian Omar Salvioli i Krister Thelin.

Komitet za ljudska prava, osnovan u skladu sa članom 28. Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima,

Na svom zasedanju 21. oktobra 2010. godine,

Pošto je okončao svoje razmatranje predstavke broj 1556/2007 koja je podneta Komitetu za ljudska prava vezano za gospodina Zorana Novakovića u skladu sa odredbama Fakultativnog protokola uz Međunarodni pakt o građanskim i političkim pravima,

Pošto je uzeo u obzir sve pisane podneske koje su mu dostavljene od strane podnosioca predstavke i države ugovornice,

Usvaja sledeće:

Mišljenje u skladu sa članom 5. stav 4. Fakultativnog protokola

1. Podnosioci predstavke su Marija i Dragana Novaković, državljani Srbije. One su podnele predstavku koja se odnosi (ili: u ime) na njihovog sina i brata, Zorana Novakovića, takođe državljanina Srbije, koji je preminuo u državnoj bolnici u Beogradu, Srbija, 30. marta 2003. godine, u svojoj 25. godini. Podnosioci predstavke tvrde da je gospodin Novaković bio žrtva kršenja člana 6. i člana 2. stav 3. u vezi sa članom 6. Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima.1 Zastupnici podnosilaca predstavke su advokati Dušan Ignjatović i Žarko Petrović.

–––––––––––––––

1 Fakultativni protokol je u odnosu na Srbiju stupio na snagu 6. decembra 2001. godine

Činjenice koje su predstavili podnosioci predstavke

2.1 Žrtva je bila primljena na Kliniku za maksilofacijalnu hirurgiju u Beogradu 24. marta 2003. godine sa otečenom vilicom, koja je predstavljala posledicu infekcije zuba. Dana 29. marta 2003. godine, žrtva je bila prebačena na Kliniku za infektivne bolesti. Obe bolnice su državne. Dana 30. marta 2003. godine, gospodin Novaković je preminuo od posledica gnojne infekcije usta, vrata, grudnog koša i daljih komplikacija koje su usledile. Zub koji je prouzrokovao infekciju nije bio izvađen, a osnovne medicinske analize, kao što je mikrobiološka analiza, nikada nisu urađene, dok je hiruški zahvat kojem je žrtva bila podvrgnuta bio u potpunosti neodgovarajući. Na osnovu nekoliko dokumenata, kao što je obdukcioni nalaz (nalaz post mortem) i na osnovu nalaza i mišljenja veštaka, podnosioci predstavke smatraju da su lekari koji su lečili Zorana Novakovića u dve bolnice odgovorni za ozbiljne propuste i greške koje su načinjene u lečenju Novakovića, a koji su prouzrokovali ozbiljno pogoršanje zdravstvenog stanja i kao posledicu doveli do njegove smrti.

2.2 Po nalogu Okružnog suda u Beogradu dana 1. aprila 2003. godine obavljena je obdukcija (pregled post mortem). Dana 21. aprila 2003. godine, podnosioci predstavke podneli su zahtev Ministarstvu zdravlja za preispitivanje okolnosti pod kojima je nastupila smrt njihovog sina i brata. Komisija Ministarstva zdravlja, obrazovana 25. juna 2003. godine, sačinila je konačan izveštaj 14. aprila 2004. godine.

2.3 Dana 2. oktobra 2003. godine, podnosioci predstavke podneli su Prvom opštinskom javnom tužilaštvu u Beogradu krivičnu prijavu vezano za smrt gospodina Novakovića, zajedno sa potvrdom o smrti, Izveštajem specijaliste Klinike za maksilofacijalnu hirurgiju, na koju je gospodin Novaković prvobitno i bio primljen, te otpusnom listom Klinike za infektivne bolesti. Prvo opštinsko javno tužilaštvo pokrenulo je istražne radnje protiv NN lica, uprkos činjenici da su mu imena lekara koji su lečili žrtvu bila poznata u to vreme. Dana 5. maja 2004. godine, podnosioci predstavke dostavili su dopunu krivične prijave, uključujući tu i imena osam lekara koje su podnosioci predstavke smatrali odgovornim za smrt njihovog sina i brata, prijavljujući ih za teška dela protiv zdravlja ljudi (član 259. Krivičnog zakona) i nesavesno pružanje lekarske pomoći (član 251. Krivičnog zakona). Domaće pravo predviđa da se krivični postupci za navedena krivična dela mogu pokretati jedino po službenoj dužnosti (ex officio), od strane javnog tužioca. Oštećena lica mogu da preuzmu krivično gonjenje jedino u slučaju da tužilac odustane od istog, što se nije desilo u ovom kokretnom slučaju (član 61. Zakonika o krivičnom postupku).

2.4 Dana 23. avgusta 2005. godine, nakon zahteva Prvog opštinskog javnog tužilaštva, Institut za sudsku medicinu Medicinskog fakulteta u Beogradu sačinio je Nalaz i mišljenje u slučaju Zorana Novakovića. Dopunsko veštačenje je sprovedeno 13. decembra 2005. godine.

2.5 Dana 3. aprila 2006. godine, Prvo opštinsko javno tužilaštvo podnelo je zahtev za sprovođenje istrage protiv devet lekara osumnjičenih da su izvršili teška dela protiv zdravlja gospodina Novakovića. Dana 5. jula 2006. godine, saslušan je prvi od osumnjičenih, dr Ebrahimi, i istog dana je istražni sudija doneo rešenje o sprovođenju istrage protiv njega. U vreme podnošenja predstavke Komitetu (10. novembra 2006. godine), ovaj postupak je i dalje bio u toku.

Predstavka

3.1 Podnosioci predstavke tvrde da su iscrpli sva dostupna pravna sredstva predviđena u domaćim propisima, time što su podneli krivičnu prijavu u skladu sa domaćim krivičnim procesnim zakonom, kao i time što su podneli zahtev Ministarstvu zdravlja.

3.2 Podnosioci predstavke tvrde da je država povredila pravo gospodina Novakovića iz člana 6 Pakta na taj način što nije zaštitila njegovo pravo na život. Podnosioci predstavke tvrde da je u slučaju Lantsova protiv Ruske Federacije2 Komitet zaključio da, u slučaju lica koja se nalaze u posebnim okolnostima, kao što su pritvorenici, vlasti imaju posebnu dužnost da zaštite njihovo pravo na život u slučaju da su znali ili je trebalo da znaju o postojanju opasnosti po ovo pravo. Podnosioci predstavke tvrde da se isti standard treba primeniti u odnosu na lica koja brigu o sebi povere profesionalnim lekarima državne bolnice. Podnosioci predstavke smatraju da su lekari zaposleni od strane države trebalo da budu svesni opasnosti u kojoj se nalazio gospodin Novaković, imajući u vidu činjenicu da iz dostavljenih izveštaja jasno proizilazi da su lekari učinili veliki propust. Podnosioci predstavke smatraju da ovaj veliki propust učinjen od strane zaposlenih u državnoj instituciji, uključujući i bolničko osoblje, povlači i odgovornost države za propust da zaštiti život u ovom konkretnom slučaju.

3.3 Podnosioci predstavke ukazuju na nedostatak brze i efikasne istrage u vezi smrti žrtve, a što je predviđeno članom 6. Pakta. Navode da je bilo potrebno da protekne tri godine i tri meseca kako bi otpočeo krivični postupak protiv prvog od odgovornih lekara i da se, stoga, istraga u konkretnom slučaju ne može smatrati efikasnom. Podnosioci predstavke smatraju ovo odlaganje nedopustivim i pozivaju se na praksu Evropskog suda za ljudska prava, koji je zaključio da su i kraća odlaganja nerazumna.3 U svojoj predstavci navode da je postupanje javnog tužioca u ovoj stvari bilo neadekvatno i pozivaju se na praksu Evropskog suda za ljudska prava.4

3.4 Podnosioci predstavke posebno tvrde da je država ugovornica povredila njihovo pravo na efikasan pravni lek proklamovan članom 2 stav 3 u vezi sa članom 6 Pakta, u odnosu na nemogućnost da se nešto uradi u odnosu na brzinu i efikasnost istrage. Podnosioci tvrde da po odredbama Zakonika o krivičnom postupku nije predviđeno sredstvo kojim bi se moglo efikasno uticati na brzinu postupka. Što se tiče pritužbe dostavljene Ministarstvu zdravlja, podnosioci predstavke smatraju da se ona ne može smatrati efikasnim sredstvom u pogledu povrede prava na život, pošto se radi o čisto administrativnom sredstvu i u vezi toga se pozivaju na praksu ovog Komiteta.5

–––––––––––––––

2 Lantsova v. the Russian Federation, predstavka broj 763/1997, mišljenje od 26 marta 2002. godine paragraf 9.2

3 Podnosioci predstavke se pozivaju na McShane v. UK, predstavku broj 43290/98, presudu od 28. maja 2002. godine, paragraf 113, kada je Evrospki sud za ljudska prava zaključio da je pet i po meseci razlike između prvog i drugog saslušanja vozača vojnog vozila koje je usmrtilo žrtvu nerazumno odlaganje.

4 Pozivanje na Ikinsoy v. Turkey

5 Pozivanje na slučaj Bautista protiv Kolumbije, predstavka 563/1993, odluka od 27. oktobra 1995, paragraf 8.2

Stavovi države članice o prihvatljivosti predstavke i meritumu spora

4.1 Dana 30. marta 2009. godine država ugovornica je ponovila činjenice koje se odnose na smrt gospodina Novakovića i istragu koja je usledila. Država ugovornica je dodala da je, nakon što su istražne aktivnosti u slučaju smrti Zorana Novaković okončane (nije tačno naveden datum kada su okončane), podnet zahtev istražnom sudiji da sprovede istragu protiv sedam osumnjičenih zbog postojanja osnovane sumnje da su izvršili krivično delo teško delo protiv zdravlja ljudi u vezi sa krivičnim delom nesavesno lečenje bolesnika. Zahtevi za dopunu istrage podneti su 19. decembra 2006. godine i 15. oktobra 2007. godine (nejasno je ko ih je podneo).

4.2 Dana 21. januara 2008. godine, Javno tužilaštvo podiglo je optužnicu protiv šest okrivljenih zbog postojanja sumnje da su izvršili teško delo protiv zdravlja ljudi na štetu gospodina Novakovića. Neutvrđenog datuma, Javno tužilaštvo je odustalo od krivičnog gonjenja protiv trojice okrivljenih zbog nedostatka dokaza i na osnovu toga 1. aprila 2008. godine istražni sudija doneo je rešenje o obustavi postupka protiv tih okrivljenih. U odnosu na ostale okrivljene država ugovornica obavestila je Komitet da je početak glavnog pretresa protiv njih zakazan za april 2009. godine.

4.3 Država ugovornica je na stanovištu da predstavka treba da bude proglašena neprihvatljivom zbog toga što nisu iscrpljena pravna sredstva pred domaćim organima, pošto Ustav Republike Srbije predviđa odredbe o ustavnoj žalbi, koju podnosioci predstavke nisu podneli u ovom slučaju. U skladu sa članom 170. Ustava Srbije, ustavna žalba se može podneti protiv radnji državnih organa kojima se krše ili uskraćuju ljudska prava garantovana Ustavom, ukoliko su prethodno iscrpljena pravna sredstva ili ista nisu predviđena. U skladu sa članom 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu ustavna žalba se može uložiti i kada svi pravni lekovi nisu iskorišćeni, u slučajevima kršenja prava na suđenje u razumnom roku.

4.4 Država ugovornica je dalje istakla da tvrdnja podnosilaca predstavke da su se domaći pravni lekovi pokazali neefikasnima nije prihvatljiva, pošto je ovlašćeni tužilac preduzeo krivično gonjenje i pokrenuo krivični postupak po službenoj dužnosti, kao i da je taj postupak u toku. U odnosu na trojicu okrivljenih protiv kojih je tužilac odustao od krivičnog gonjenja država ugovornica ističe da podnosioci predstavke mogu u skladu sa članom 19. stav 3. Zakonika o krivičnom postupku preuzeti krivično gonjenje kao supsidijarni tužioci, i primećuje da podnosioci predstavke nisu dostavili informaciju da li su oni ovu mogućnost iskoristili.

4.5 Država ugovornica zaključuje da bi predstavku trebalo proglasiti neprihvatljivom zbog toga što nisu iscrpljeni sva pravna sredstva pred domaćim organima, kao što je predviđeno u Pravilu 96 (f) Pravilnika o postupku Komiteta za ljudska prava. Ukoliko pak Komitet zauzme drugačiji stav država ugovornica smatra da su tvrdnje o povredi člana 6. i člana 2. u vezi člana 6. Pakta neosnovane, pošto domaći sudovi tek treba da odluče o mogućoj krivičnoj odgovornosti okrivljenih

Odgovor podnosilaca predstavke u vezi prihvatljivosti predstavke i merituma spora

5.1 Podnosioci predstavke smatraju da su argumenti države ugovornice o prihvatljivosti predstavke i o meritumu spora neosnovani, predlažu Komitetu da ih u celosti odbaci, i u svemu ostaju pri navodima iz predstavke.

5.2 Podnosioci predstavke smatraju da je bez obzira na činjenicu što Ustav Srbije predviđa mogućnost njenog ulaganja, ustavna žalba neefikasno pravno sredstvo. Ustav je proglašen 8. novembra 2006. godine, odnosno nedelju dana pre no što je ova predstavka podneta Komitetu, i u vreme podnošenja predstavke nije bio predviđen postupak za podnošenje ustavnih žalbi. Podnosioci predstavke istakli su da je do juna 2009. godine Ustavni sud razmatrao veoma mali broj ustavnih žalbi i po njima doneo odluku, a da je najveći broj ustavnih žalbi i posle više od godinu i po dana čekao na rešavanje, sa nejasnom perspektivom kada će biti rešene. Dodatno, podnosioci predstavke smatraju da je podnošenje ustavne žalbe u 2006. godini bilo potpuno nerealno sredstvo s obzirom na činjenicu da je rad Ustavnog suda Srbije od oktobra 2006. pa do decembra 2007. godine bio blokiran zbog odlaska u penziju predsednika suda i nedovoljnog broja sudija tog suda.

5.3 U odnosu na argument države članice da u skladu sa članom 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu ustavna žalba može biti podneta u slučajevima u kojima je povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, podnosioci predstavke ponavljaju da oni ne tvrde da im je povređeno pravo na pravično suđenje, nego tvrde da je došlo do povrede prava na život koja je proklamovana članom 6. Pakta, i da to zasnivaju kako na propustu države da zaštiti život Zorana Novakovića, tako i na izostanku brze i efikasne istrage o smrtnom ishodu u njegovom slučaju.

5.4 Podnosioci predstavke ponavljaju da je prvi osumnjičeni saslušan i da je krivični postupak započeo 40 meseci nakon smrti žrtve i da to samo po sebi predstavlja izostanak brze i efikasne istrage. Oni takođe navode da je početak glavnog pretresa za koji je država ugovornica obavestila Komitet da je zakazan za april 2009. godine, odložen dva puta i to prvi put za maj 2009. a zatim za jun 2009. godine.

Pitanja o kojima Komitet odlučuje i postupak pred Komitetom

Razmatranje pitanja o prihvatljivosti predstavke

6.1 Pre nego što razmotri zahteve iz predstavke, Komitet za ljudska prava mora, u skladu sa članom 93 pravila postupka, odlučiti da li je predstavka prihvatljiva u skladu sa odredbama Fakultativnog protokola uz Pakt.

6.2 Komitet, u skladu sa obavezom iz člana 5. stav 2. tačka a Fakultativnog protokola, notira da ovaj slučaj nije predmet ispitivanja pred drugim međunarodnim mehanizmom.

6.3 Država ugovornica osporila je prihvatljivost predstavke zbog toga što nisu iscrpljena sredstva pred domaćim organima i Komitet je to primio na znanje. Podnosioci predstavke tvrde da su sredstva pred domaćim organima neefikasna i da se po njima nerazumno dugo postupa. Komitet se oslanja i poziva na svoju praksu u onom delu u kome je utvrđeno da za potrebe odredbe iz člana 5. stav 2. tačka b Fakultativnog protokola domaća pravna sredstva moraju biti efikasna, dostupna, i po njima se mora postupati u razumnom roku.6 Komitet je primio na znanje da je stav podnosilaca predstavke u pogledu pritužbe podnete Ministarstvu zdravlja da se radi o administrativnom sredstvu, koje se ne može smatrati efikasnim pravnim sredstvom u konkretnom slučaju i primećuje da Država ugovornica nije osporila ove navode.

6.4 Komitet dalje notira da je Država ugovornica istakla da podnosioci predstavke nisu Ustavnom sudu podneli ustavnu žalbu protiv navedenih radnji za koje smatraju da im povređuju prava garantovana Ustavom. Podnosioci predstavke su, međutim, objasnili da je u vreme podnošenja predstavke ustavna žalba bila tek stvoreno novo sredstvo, da za razmatranje po ustavnoj žalbi nije bio ustanovljen postupak u domaćem zakonodavstvu i da zbog toga nisu ni mogli da podnesu ovo pravno sredstvo. Ove navode Država ugovornica nije osporila. Na osnovu navedenog Komitet smatra da se ustavna žalba ne može smatrati efikasnim i dostupnim sredstvom.

6.5 Komitet je takođe uzeo u obzir da u ovom slučaju krivični postupak nije pokrenut tri i po godine nakon smrti žrtve i da je prema informacijama kojima Komitet raspolaže krivični postupak protiv mogućih učinilaca i dalje u toku. Zbog toga Komitet smatra da je u okolnostima konkretnog slučaja po domaćim pravnim sredstvima postupano nerazumno dugo.7

6.6 Stoga Komitet zaključuje da ga odredbe iz člana 5. stav 2. tačka b Fakultativnog protokola ne sprečavaju da ovu predstavku uzme u meritorno razmatranje.

Razmatranje merituma spora

7.1 Komitet za ljudska prava razmotrio je ovu predstavku u skladu sa svim informacijama koje je dobio, a u skladu sa odredbom iz člana 5. stav 1. Fakultativnog protokola.

7.2 Komitet mora da oceni da li je Država ugovornica prekršila svoje obaveze predviđene u članu 6. i članu 2. Pakta u odnosu na smrt gospodina Novakovića, t.j. da li je njegova smrt rezultat neadekvatnog medicinskog tretmana. Komitet ovde ponavlja svoj generalni komentar broj 6 u kome stoji da zaštita prava na život zahteva od država da preduzimaju pozitivne mere u tom cilju. U nekim slučajevima Komitet je utvrdio povrede ove ugovorne obaveze.8 Međutim, u ovom slučaju, Komitet smatra da pred sobom ima nedovoljno dokaza da bi Državi ugovornici pripisao direktnu odgovornost za propust da se ispune obaveze koja država ima po članu 6. Pakta.

7.3 Komitet je primio na znanje navode Države ugovornice da domaće krivično zakonodavstvo predviđa krivičnu odgovornost za nesavesno lečenje i teška dela protiv zdravlja.9 Komitet, međutim, nalazi da je Država ugovornica propustila da pruži objašnjenje za funkcionisanje inspektorata Ministarstva zdravlja, kao i objašnjenje o efikasnosti krivičnih postupaka u slučajevima nesavesnog lečenja bolesnika i drugih krivičnih dela protiv zdravlja ljudi. U ovom slučaju Komitet je notirao da prvi osumnjičeni nije saslušan niti je krivični postupak započeo dok nije prošlo 40 meseci od smrti žrtve; optužnica protiv mogućih učinilaca nije podignuta sve do 21. januara 2008. godine, skoro pet godina od smrti žrtve, i prvostepeno suđenje nije započelo sve do juna 2009. godine. Komitet takođe ističe da je medicinski nalaz o uzrocima smrti Zorana Novakovića bio dostupan 1. aprila 2003. godine, ali da je potpuni nalaz veštaka sačinjen tek u avgustu 2005. godine. I početni nalazi i ostala veštašenja koja su sledila a sačinjena su od strane Instituta za sudsku medicinu u Beogradu, sadržala su snažne indicije da standardne medicinske procedure u ovom slučaju nisu preduzete i dovode do pitanja o postojanju lekarskih propusta i/ili čak postojanju krivičnih dela protiv zdravlja. Država ugovornica nije pružila bilo kakvo objašnjenje kao odgovor na ove navode, uključujući tu razloge za odlaganje pokretanja i okončanja krivične istrage i krivičnog postupka u slučaju Novakovićeve smrti. Komitet smatra da ove činjenice predstavljaju povredu obaveze države ugovornice iz Pakta da propisno (valjano) istraži smrt žrtve i da preduzme odgovorajuće radnje protiv onih koji su za to odgovorni i stoga nalazi povredu člana 2 stava 3 u vezi člana 6. Pakta.

8. Komitet za ljudska prava, postupajući u skladu sa članom 5, stav 4, Fakultativnog protokola uz Pakt o građanskim i političkim pravima, smatra da činjenice koje ima na raspolaganju predstavljaju povredu člana 2. stav 3. u vezi sa članom 6. Pakta.

9. U skladu sa članom 2. stav 3. tačka a Pakta, Država članica ima obavezu da obezbedi podnosiocima predstavke efikasno pravno sredstvo. Država članica se obavezuje da preduzme neophodne (prigodne) korake da (a) obezbedi da se krivični postupak protiv okrivljenih za smrt Zorana Novakovića brzo okonča i da okrivljeni, ako bude utvrđeno da su krivi, budu za to kažnjeni, i da (b) isplati odgovorajuću naknadu podnosiocima predstavke. Država članica se obavezuje da spreči slične povrede u budućnosti.

10. Imajući u vidu da pristupanjem Fakultativnom protokolu Država ugovornica prihvata nadležnost ovog komiteta da odluči da li je bilo kršenja Pakta ili ne, i da je, u skladu sa članom 2. Pakta, Država ugovornica dužna da obezbedi svim licima na svojoj teritoriji ili licima koja su u njenoj nadležnosti sva prava predviđena Paktom i da obezbedi efikasna i primenjiva sredstva u slučaju da je utvrđeno kršenje prava, Komitet želi da od Države ugovornice dobije informaciju u roku od 180 dana o merama koje su preduzete da bi se sprovela ova odluka Komiteta. Država ugovornica je takođe u obavezi da objavi odluku Komiteta.

–––––––––––––––

6 Videti Odluku Komiteta u Federico Andreu, zastupnik Nydia Erika Bautista de Arellana‘s family v. Colombia, predstavka 563/1993, paragrafi 8.2 i 10; Jose Vicente and Amado Villafane Chaparro, Dioselina Torres Crespo, Hermes Enrique Torres Solis and Vicencio Chaparro Izquierdo protiv Kolumbije, predstavka 612/1995, paragrafi 5.2, 8.8 i 10.

7 Videti praksu Komiteta u slučaju Orly Marcellana and Daniel Gurmanoy protiv Filipina, predstavka 1560/2007, paragraf 6.2; u slučaju Sundara Arachige protiv Šri Lanke, predstavka 1250/2004 paragrafi 6.1 i 6.2; Lalith Rajapakse Louisa Bousral protiv Alžira, predstavka 992/2001, paragraf 8.3

8 Vidi fusnotu 8.

9 Vidi fusnote 2. i 3.

[Sačinjeno na engleskom, francuskom i španskom, s tim da se engleski tekst ima smatrati originalnom verzijom. U narednom periodu biće objavljeno i na arapskom, kineskom i ruskom u godišnjem izveštaju Komiteta Generalnoj skupštini.]

International Covenant

on Civil and Political Rights

Distr.: Restricted*

28 October 2010

Original: English

Human Rights Committee

One hundredth session

11 to 29 October 2010

Views

Communication No. 1556/2007

Submitted by:

Marija and Dragana Novaković (represented by counsels, Dušan Ignatović and Žarko Petrović)

Alleged victims:

Zoran Novaković (son and brother of the authors)

State party:

Serbia

Date of communication:

10 November 2006 (initial submission)

Document references:

Special Rapporteur’s rule 97 decision, transmitted to the State party on 1 May 2007 (not issued in document form)

Date of adoption of Views:

21 October 2010

Subject matter:

Right to life, lack of adequate legal remedy

Substantive issues:

None

Procedural issues:

None

Article of the Covenant:

Article 6 and article 2 in conjunction with article 6

Articles of the Optional Protocol:

2

On 21 October 2010 the Human Rights Committee adopted the annexed text as the Committee’s Views under article 5, paragraph 4, of the Optional Protocol in respect of communication No. 1556/2007.

[Annex]

Annex

Views of the Human Rights Committee under article 5, paragraph 4, of the Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights (one hundredth session)

concerning

Communication No. 1556/2007**

Submitted by:

Marija and Dragana Novaković (represented by counsels, Dušan Ignatović and Žarko Petrović)

Alleged victims:

Zoran Novaković (son and brother of the authors)

State party:

Serbia

Date of communication:

10 November 2006 (initial submission)

–––––––––––––––

* Made public by decision of the Human Rights Committee.

** The following members of the Committee participated in the examination of the present communication: Mr. Abdelfattah Amor, Mr. Prafullachandra Natwarlal Bhagwati, Mr. L.azhari Bouzid, Mr. Mahjoub El Haiba, Mr. Ahmad Amin Fathalla, Mr. Yuji Iwasawa, Ms. Helen Keller, Mr. Rajsoomer Lallah, Ms. Zonke Zanele Majodina, Mr. Michael O’Flaherty, Mr. Rafael Rivas Posada, Sir Nigel Rodley, Mr. Fabian Omar Salvioli and Mr. Krister Thelin.

The Human Rights Committee, established under article 28 of the International Covenant on Civil and Political Rights,

Meeting on 21 October 2010.

Having concluded its consideration of communication No. 1556/2007, submitted to the Human Rights Committee on behalf of Mr. Zoran Novakovid under the Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights,

Having taken into account all written information made available to it by the authors of the communication, and the State party,

Adopts the following:

Views under article 5, paragraph 4, of the Optional Protocol

1. The authors of the communication are Marija and Dragana Novaković, Serbian nationals. They submit the communication on behalf of their son and brother, respectively, Zoran Novaković, also Serbian national, who passed away in a state-owned hospital in Belgrade, Serbia, on 30 March 2003, at the age of 25. The authors claim Mr. Novaković to be a victim of violations of article 6 and article 2, paragraph 3 in conjunction with article 6 of the International Covenant on Civil and Political Rights.1 The authors are represented by counsel, Mr. Dušan Ignatović and Mr. Žarko Petrović.

–––––––––––––––

1 The Optional Protocol entered into force in relation to Serbia on 6 December 2001.

Facts as presented by the authors

2.1 The victim was admitted to the Clinic for Maxillofacial Surgery, in Belgrade on 24 March 2003 with a swelling jaw, resulting from a tooth infection. On 29 March 2003, he was transferred to the Clinic for Infectious Diseases. Both hospitals are state-owned and state-run. On 30 March 2003, Mr. Novaković died as a result of suppurating inflammation of his mouth, neck, chest and subsequent complications. The tooth at the origin of the initial infection was never extracted, basic medical tests, such as microbiological analysis, were never conducted and the surgical treatment applied was totally inappropriate. On the basis of several documents, such as the post-mortem examination carried out on the victim and findings and opinions of forensic experts, they consider that the doctors who treated Mr. Novaković in the two hospitals were responsible for serious omissions and mistakes in the medical treatment, which caused serious health deterioration and resulted in his death.

2.2 A post-mortem examination ordered by the Belgrade District Court was conducted on 1 April 2003. On 21 April 2003, the authors submitted a request to the Ministry of Health to re-examine the circumstances of the death of their son/brother. A Commission of the Ministry of Health, established on 25 June 2003, issued a final report on 14 April 2004.

2.3 On 2 October 2003, the authors submitted to the Belgrade Municipal Prosecutor’s office a complaint regarding the death of Mr. Novaković, together with his death certificate, a Specialist Report of the Clinic for Maxillofacial Surgery, which originally admitted him, and the Discharge List of the Clinic for Infectious Diseases. The Prosecutor’s office initiated an investigation directed against unknown perpetrators, despite the fact that the names of the doctors who treated the victim were known to the Prosecutor’s office at that time. On 5 May 2004, the authors submitted an amendment to their complaint, including the names of eight doctors the authors deemed responsible for the death of their son/brother, accusing them of grave offences against health (article 259 of the Criminal Code) and medical malpractice (article 251 of the Criminal Code). The domestic legislation envisages that the prosecutions for above crimes can only be conducted ex officio by the Public Prosecutor. Damaged persons may take over the prosecution only if the Prosecutor abandons the case, which has not happened in the present case (article 61 of the Criminal Procedure Code).

2.4 On 23 August 2005, following requests from the Prosecutor’s office, the Institute of Forensic Medicine of the Belgrade Medicine Faculty issued Findings and Opinions of its Expertise on Mr. Novakovid’s case. An additional forensic expertise was conducted on 13 December 2005.

2.5 On 3 April 2006, the Prosecutor’s office submitted a motion for criminal investigation against nine doctors suspected of having committed grave offences against the health of Mr. Novaković. On 5 July 2006, one of the suspects, Dr. Ebrahimi was interrogated and on the same day the investigative judge decided to open criminal proceedings against him. At the time of the submission of the communication, (on 10 November 2006), the above proceedings were still pending.

The complaint

3.1 The authors affirm that they have exhausted all available domestic remedies, namely the filling of a complaint under the domestic criminal procedure and the submission of a complaint to the Ministry of Health.

3.2 The authors claim that the State party violated Mr. Novaković’s right under article 6 of the Covenant because it failed to protect his right to life. They state that in the case Lantsova v. the Russian Federation,2 the Committee concluded that in the case of persons in vulnerable situations, such as detainees, the authorities had a special duty to protect the right to life if they knew about or ought to have known about the danger. The authors claim that the same standard should apply to persons who entrusted themselves to the care of medical professionals of a state-run hospital. They submit that the doctors, employed by the State, should have known of the danger to Mr. Novaković, since it is clear from the submitted reports that the doctors committed gross negligence. The authors consider that gross negligence committed by government employees, including hospital personnel, triggers the State’s responsibility for failure to protect life in a particular case.

3.3 The authors complain about the lack of prompt and efficient investigation into the death of the victim as required by article 6 of the Covenant. They submit that it took three years and three months before criminal proceedings against one of the responsible doctors were opened and that accordingly the investigation can not be considered efficient. The authors consider that delay excessive and refer to the jurisprudence of the European Court for Human Rights (ECHR), which considered smaller delays to be unreasonable.3 They submit that the scrutiny by the Public Prosecutor was insufficient and make reference to the jurisprudence of the European Court for Human Rights.4

3.4 The authors specifically invoke a violation by the State party of their right to effective remedy under article 2, paragraph 3, read in conjunction with article 6 of the Covenant, with respect to the impossibility of challenging the promptness and effectiveness of the investigation. They claim that under the Serbian Criminal Procedure Code there is no possible action to complain about the lack of expediency of the proceedings. With regard to the complaint submitted to the Ministry of Health, the authors submit that it cannot be considered an effective remedy for the violation of the right to life, since it is purely administrative and refer to the Committees jurisprudence in that sense.5

–––––––––––––––

2 Lantsova v. the Russian Federation, Communication 763/1997, views of 26 March 2002, para 9.2.

3 The authors refer to McShane v. UK, Application No.43290/98, Judgement of 28 May 2002, para 113, where EHCR considered a five and a half month lapse between the first and the second interrogation of a driver of an army vehicle that killed a victim to constitute unreasonable delay.

4 The authors refer to Ikinsoy v. Turkey, Application No.26!44/95, Judgement of 27 July 2004, para 78.

5 Reference to Bautista v. Colombia, Communication 563/1993, views of 27 October 1995, para 8.2.

State party’s observations on admissibility and merits

4.1 On 30 March 2009, the State party reiterates the facts surrounding the demise of Mr. Novaković and the subsequent investigation. It adds that after the investigative actions in the case of Mr. Novaković’s death were completed, on an unspecified date, a request was made to the investigative judge to undertake investigation against seven individuals on the ground of reasonable doubt of having committed the criminal offence grave offence against health, relating to the criminal offence of medical malpractice. On 19 December 2006 and 15 October 2007, motions to supplement the investigation were submitted (unclear by whom).

4.2 On 21 January 2008, the Public Prosecutor’s office raised an indictment against six defendants on the grounds of committing grave offence against health to the detriment of Mr. Novaković. On an unspecified date, the Public Prosecutor issued a statement on discontinuation of the criminal proceedings against three of the defendants due to lack of evidence and, accordingly, on 1 April 2008, the investigative judge of the Second Municipal Court adopted a ruling on discontinuation of the criminal proceedings for those defendants. Regarding the remaining defendants the State party submits that the main trial was scheduled for April 2009.

4.3 The State party submits that the communication should be declared inadmissible for non exhaustion of domestic remedies, since the Constitution of the Republic of Serbia includes a provision for a constitutional complaint, which the authors’ did not avail themselves of in the present case. According to article 170 of the State party’s Constitution, a constitutional complaint may be lodged against acts performed by state bodies which violate or deny human rights guaranteed by the Constitution, if other legal remedies have been exhausted or are not specified. Pursuant to article 82(2) of the Law on the Constitutional Court, complaints may also be lodged where all legal remedies have not been exhausted, in cases where the complainant’s right to a trial in a reasonable time was breached.

4.4 The State party further submits that the authors’ claim that the domestic legal remedies have proved inefficient is not acceptable, since the authorised prosecutor acted upon the criminal charges, initiated criminal proceedings ex officio and criminal prosecutions are underway. With regard to the three suspects, against whom the prosecution ex officio was abandoned, the State party submits that the authors may, in accordance with article 19(3) of the Criminal Procedure Code, undertake criminal proceedings as subsidiary prosecutors, and notes that the authors have not provided information whether they have exercised this right.

4.5 The State party concludes that the communication should be declared inadmissibly for non-exhaustion of the domestic remedies, as required by Rule 96(f) of the Rules of Procedure of the Human Rights Committee. As a subsidiary conclusion the State party submits that the claims of violations of article 6 and article 2 relating to article 6 of the Covenant are unfounded, since the domestic court still had to decide on the possible criminal responsibility of the defendants.

Authors’ comments on admissibility and merits

5.1 The authors maintain that the State party’s arguments as to the admissibility and the merits are unfounded and should be dismissed by the Committee and reiterate their complaint.

5.2 The authors submit that, even though the Serbian Constitution includes the possibility to file a constitutional complaint, this remedy is ineffective. The Constitution was promulgated on 8 November 2006, i.e. a week before the communication was lodged with the Human Rights Committee, and at the time of the authors’ submission there was no domestic procedure for filing such constitutional disputes. The authors also submit that, as of June 2009, a very limited’number of constitutional complaints had been discussed and decided by the Constitutional Court and a vast number of complaints had been pending for more than a year and a half, with uncertain perspective when they will be heard. Additionally, filing a constitutional complaint in 2006 was a non-realistic remedy for the authors, since the work of the Constitutional Courts was blocked between October 2006 and December 2007 because of the retirement of the Chief Justice and the insufficient number of judges.

5.3 With regard to the State party’s argument that pursuant to article 82(2) of the Law on the Constitutional Court, complaints may also be lodged in cases where the complainant’s right to a trial in a reasonable time was breached, the authors reiterate that they are not claiming violation of fair trial rights, but a violation of the right to life under article 6 of the Covenant, based both on the failure to protect his life and on the lack of prompt and efficient investigation into the loss of life in the case of Mr. Novaković.

5.4 The authors reiterate that the first suspect was interrogated and the criminal procedure initiated 40 months after the death of the victim and that in itself demonstrates the lack of prompt and efficient investigation. The authors’ further submit that the trial, which the State party stated was scheduled for April 2009, was in fact subsequently- postponed twice- first for May 2009, then for June 2009.

Issues and proceedings before the Committee

Consideration of admissibility

6.1 Before considering any claims contained in a communication, the Human Rights Committee must, in accordance with article 93 of its rules of procedure, decide whether or not it is admissible under the Optional Protocol to the Covenant.

6.2 The Committee not.es, as required by article 5, paragraph 2 (a) of the Optional Protocol, that the same matter is not being examined under any other international procedure of investigation or settlement.

6.3 The Committee notes the State party’s challenge to the admissibility of the communication on the ground of failure to exhaust domestic remedies. The authors claim that remedies have been ineffective and unreasonably prolonged. The Committee refers to its case law, to the effect that, for the purposes of article 5, paragraph 2 (b), of the Optional Protocol, domestic remedies must both be effective and available, and must not be unduly prolonged.6 The Committee notes that the complaint filed by the authors with the Ministry of Health, according to them is a purely administrative remedy, which cannot be deemed effective in the present case and notes that the above allegation has not been disputed by the State party.

6.4 The Committee further notes the State party’s submission that the authors did not attempt to lodge a complaint with the Constitutional Court against the acts, which they considered to violate their human rights guaranteed by the Constitution. The authors, however, have explained that at the time of the submission of the communication, the above avenue was newly created, there was no procedure for its application in the domestic legislation and accordingly they could not have availed themselves to that remedy, allegations which have remained uncontested by the State party. Accordingly the Committee considers that the said legal remedy cannot be considered effective and available.

6.5 The Committee also observes that in the instant case criminal proceedings were not initiated for three and half years after the death of the victim and that, to the Committee’s knowledge, the criminal trial against the possible perpetrators is yet to be finalized. Therefore, the Committee considers that, in the circumstances of the present case, domestic remedies have been unreasonably prolonged.7

6.6 The Committee accordingly finds that article 5, paragraph 2 (b), does not preclude it from considering the complaint.

Consideration of the merits

7.1 The Human Rights Committee has considered the present complaint in the light of all the information received, in accordance with article 5, paragraph 1, of the Optional Protocol.

7.2 The Committee must determine whether the State party failed in its obligations regarding article 6 and article 2 of the Covenant in connection with the death of Mr. Novaković as a result of inadequate medical treatment. In this regard the Committee recalls its General Comment No 6, in which it declared that the protection of the right to life requires that States adopt positive measures to this end. In some cases the Committee has found violations of this treaty obligation.8 However, in the instant case, the Committee finds that there is insufficient evidence before it to attribute direct responsibility to the State for failure to meet its obligation under article 6 of the Covenant.

7.3 The Committee notes the State party’s submission that the domestic criminal legislation establishes criminal responsibility for medical malpractice and for grave offences against health.9 The Committee, however, observes that the State party has failed to provide an explanation as to the functioning of the Ministry of Health’s Inspectorate, or as to the efficiency of criminal prosecution in cases of medical malpractice and other offences against health. In the instant case, it notes that the first suspect was not interrogated and the criminal procedure was not initiated until 40 months after the death of the victim; an indictment against the possible perpetrators was not raised until 21 January 2008, nearly five years after the death of the victim; and the first instance trial had not started as of June 2009. The Committee also notes that a medical report regarding the cause of the death of Mr. Novaković was available on 1 April 2003; however a full forensic expertise was only conducted in August 2005. Both the initial examination and the subsequent additional expertise, issued by the Belgrade Institute of Forensic Medicine, contain strong indications that standard medical procedures had not been performed and raise questions as to the possible medical malpractice and/or offences against health. The State party has not provided any explanation in connection with these allegations, including the reasons for the delay in initiating and completing the criminal investigation and proceedings in the case of Mr. Novaković’s death. The Committee considers that these facts constitute a breach of the State party’s obligation under the Covenant to properly investigate the death of the victim and take appropriate action against those responsible and therefore reveal a violation of article 2, paragraph 3 in conjunction with article 6 of the Covenant.

8. The Human Rights Committee, acting under article 5, paragraph 4, of the Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights, is of the view that the facts before it disclose a violation of article 2 paragraph 3 in conjunction with article 6 of the Covenant.

9. In accordance with article 2, paragraph 3 (a) of the Covenant, the State party is under an obligation to provide the authors with an effective remedy. The State party is under an obligation to take appropriate steps to (a) ensure that the criminal proceedings against the persons responsible for the death of Mr. Novaković are speedily concluded and that, if convicted, they are punished, and (b) provide the authors with appropriate compensation. The State party is also under an obligation to prevent similar violations in the future.

10. Bearing in mind that, by becoming a party to the Optional Protocol, the State party has recognized the competence of the Committee to determine whether there has been a violation of the Covenant or not and that, pursuant to article 2 of the Covenant, the State party has undertaken to ensure to all individuals within its territory or subject to its jurisdiction the rights recognized in the Covenant and to provide an effective and enforceable remedy in case a violation has been established, the Committee wishes to receive from the State party, within 180 days, information about the measures taken to give effect to the Committee’s Views. The State party is also requested to publish the Committee’s Views.

–––––––––––––––

6 See the Committee‘s Views in Federico Andreu, representing Nydia Erika Bautista de Arellano‘s family v. Colombia, communication 563/1993, paras 8.2 and 10; Jose Vicente and Amado Villafane Chaparro, Dioselina Torres Crespo, Hermes Enrique Torres Solis and Vicencio Chaparro Izquierdo v. Colombia, communication 612/1995, paras 5.2, 8.8 and 10.

7 See the Committee‘s jurisprudence in Orly Marcellana and Daniel Cumanoy v. Philippines, Communication 1560/2007, para 6.2; Sundara Arachchige Lalith Rajapakse v. Sri Lanka, Communication 1250/2004 at paras 6.1 and 6.2; Louisa Bousroual v. Algeria, Communication 992/2001 at para 8.3.

8 See supra note 8.

9 See supra notes 2 and 3.

[Adopted in English, French and Spanish, the English text being the original version. Subsequently to be issued also in Arabic, Chinese and Russian as part of the Committee’s annual report to the General Assembly.]