Odluka o izradi Prostornog plana područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena

Na osnovu člana 24. stav 2. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 47/03 i 34/06 i 39/09 – US) i člana 43. stav 1. Zakona o Vladi („Službeni glasnik RS”, br. 55/05, 71/05 – ispravka, 101/07 i 65/08),Vlada donosi

ODLUKU

o izradi Prostornog plana područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena

„Službeni glasnik RS“, broj 78 od 23. septembra 2009.

1. Pristupa se izradi Prostornog plana područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena (u daljem tekstu: Prostorni plan).

2. Cilj donošenja Prostornog plana je: utvrđivanje koncepcije, planskih rešenja, režima i uslova korišćenja, organizacije, uređenja i zaštite prostora kojima se obezbeđuje racionalna eksploatacija ležišta lignita u Kostolačkom ugljenom basenu; racionalno korišćenje, zaštita i očuvanje poljoprivrednog zemljišta, vodnih i drugih prirodnih resursa, prirodnih i nepokretnih kulturnih dobara; ravnomerniji teritorijalni razvoj, uz neutralisanje ili ublažavanje ekoloških i socio-ekonomskih negativnih posledica eksploatacije; utvrđivanje dinamike i uslova preseljenja stanovništva, izmeštanja naselja, infrastrukturnih sistema, privrednih i drugih objekata; utvrđivanje prihvatljivog režima izgradnje i uređenja prostora do početka eksploatacije ležišta lignita, kao i tehnoloških, ekoloških i prostornih uslova za obnavljanje oštećenog i degradiranog zemljišta, životne sredine i predela po završetku eksploatacije; usmeravanje razvoja naselja, saobraćajnih i ostalih infrastrukturnih sistema i aktivnosti na području lignitskog basena.

3. Područje Prostornog plana obuhvata celu teritoriju grada Požarevca i deo teritorije opštine Veliko Gradište, i to: na teritoriji opštine Veliko Gradište cele katastarske opštine Sirakovo, Majilovac i Kurjače.Područje Prostornog plana dato je na grafičkom prikazu, koji je odštampan uz ovu odluku i čini njen sastavni deo.

4. Prostorni plan sadržaće razradu na nivou regulacionog plana za:1) koridor tračnog transportera;2) kompleks proširenja površinskog kopa „Drmno”;3) deponiju pepela u okviru unutrašnjeg odlagališta jalovine površinskog kopa uglja, sa koridorom pepelovoda od TE Kostolac B do deponije pepela;4) koridor industrijskog koloseka – povezivanje železničke stanice Stig sa TE Kostolac B (Drmno);5) koridor transporta emulzije gipsa sa deponijom u PK Drmno;6) koridor za transport rudarske mehanizacije sa PK „Ćirkovac” na PK „Drmno”;7) fabrike za proizvodnju gipsanih elemenata;8) druge prostorne i proizvodne celine (grupu ili pojedine kopove, ceo ili deo energetsko-industrijskog kompleksa), naselja ili delove naselja i one infrastrukturne sisteme koji se izmeštaju zbog eksploatacije lignita, a po specifikaciji katastarskih parcela koja će biti dostavljena sukcesivno prema potrebi PK „Drmno”, odnosno potrebi izgradnje pojedinih objekata.

5. Koncepcija Prostornog plana biće zasnovana na studijama i istraživanjima; strategiji razvoja, dugoročnom programu i naučnim istraživanjima u vezi sa površinskom eksploatacijom uglja u Kostolačkom rudarskom basenu; urbanističkoj dokumentaciji, tehničkoj dokumentaciji urađenoj na nivou generalnih i idejnih projekata i proceni uticaja na životnu sredinu.

6. Nosilac izrade Prostornog plana je Republička agencija za prostorno planiranje.

7. Ministarstva, posebne organizacije, javna preduzeća i ustanove nadležne za poslove infrastrukture, poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, rudarstva i energetike, zaštite životne sredine, zaštite prirodnih i nepokretnih kulturnih dobara i drugi zainteresovani organi i organizacije, dostaviće u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ove odluke sve raspoložive podatke, uslove i dokumentaciju iz delokruga svoga rada nosiocu izrade Prostornog plana.

8. Rok za izradu i donošenje Prostornog plana je devet meseci od dana stupanja na snagu ove odluke.

9. Sredstva za izradu Prostornog plana obezbediće JP „Elektroprivreda Srbije” i Republička agencija za prostorno planiranje.

10. Predlog Prostornog plana biće izložen na javni uvid u trajanju od 30 dana u zgradama skupština opština Požarevac i Veliko Gradište.Istovremeno sa javnim uvidom sprovešće se stručna rasprava o Predlogu prostornog plana sa naučnim institucijama, ustanovama i javnim preduzećima, društvima i asocijacijama sa teritorija opština iz stava 1. ove tačke.

11. Program za izradu prostornog plana područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena odštampan je uz ovu odluku i čini njen sastavni deo.

12. Do donošenja Prostornog plana ne mogu se vršiti promene stanja u prostoru izgradnjom objekata ili izvođenjem drugih radova, kao ni promena namene prostora, osim za potrebe površinske eksploatacije uglja, na području katastarskih opština Drmno, Kličevac, Kostolac-Selo, Klenovik, Bradarac i Ćirikovac na teritoriji opštine Požarevac na sledećim katastarskim parcelama:1) u katastarskoj opštini Drmno na katastarskim parcelama br. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 25/2, 26/1, 26/2, 27/1, 28/1, 29/1, 29/2, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99, 100, 102, 104, 136, 137, 138, 139, 140, 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153, 154, 155, 156, 157, 158, 159, 160, 161, 162, 163, 164, 165, 166, 167, 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174, 175, 176, 177, 178, 179, 275, 276, 277, 278, 279, 280, 281, 282, 283, 284, 285, 286, 287, 288, 289, 290, 291, 292, 293, 294, 295, 296, 297, 298, 299, 300, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 308, 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315, 316, 317, 318, 319, 320, 378/2, 378/3, 378/4, 378/5, 378/6, 378/7, 378/8, 467, 468, 469, 470, 471, 477, 478, 479, 480, 481, 482, 483, 484, 495, 496, 508, 511, 515, 519, 520, 521, 551, 558, 564, 562, 561/2, 560/2, 559, 560/1, 561/1, 561/2, 562, 563, 564, 565, 567, 568, 569, 570, 572, 632, 636, 637, 639, 640, 641, 642, 643, 644, 645, 646, 647, 648, 649, 650, 651, 667, 671, 672, 673, 678, 679, 680, 681, 682, 684, 685, 686, 691, 692, 694, 695, 696, 698, 699/1, 700, 1394, 1873, 1874, 1875, 1876, 1882, 1883, 1884, 1885, 1886, 1886/1, 1887, 1888, 1889, 1890, 1887, 1888, 1889, 1890, 1912, 1914, 1915, 1916, 1918, 1919, 1920, 1921, 1922, 1923/1, 1923/2, 1924, 1948, 1949, 1951, 1952, 1953, 1954, 1955, 1956/1, 1956/2, 1957, 1958, 1959, 1960, 1962, 1974, 1977, 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1983, 1989, 2004/1, 2004/2, 2005/8, 2005/9, 2005/10, 2005/11, 2005/12, 2005/13, 2005/14, 2005/15, 2005/16, 2005/17, 2040, 2041, 2070, 2071, 2072, 2074, 2075, 2076, 2077, 2078, 2913, 2915, 2916 i 2917;2) u katastarskoj opštini Kličevac na katastarskim parcelama br. 316/1, 316/2, 316/3, 316/4, 316/5, 316/6, 316/7, 316/8, 316/9, 316/10, 316/11, 316/12, 316/13, 316/14, 316/15, 316/16, 316/17, 316/18, 316/19, 316/20, 316/21, 316/22, 316/23, 316/25, 316/26, 317/1, 317/2, 318, 319/1, 319/4, 319/5, 319/6, 319/7, 319/8, 319/9, 319/10, 319/11, 319/12, 319/13, 319/14, 319/15, 319/16, 319/17, 319/18, 319/19, 319/20, 319/21, 319/22, 319/23, 319/30, 319/31, 319/32, 319/33, 319/34, 319/35, 319/36, 320/1, 320/2, 320/3, 320/4, 321, 322, 323, 325, 326, 327, 328, 329, 330, 331, 332, 333, 334, 335, 336, 337, 338, 339, 340, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 350, 351, 352, 353, 354, 355, 356, 357, 358, 359, 360, 361, 362, 363, 364, 365, 366, 367, 368, 369, 370, 371, 372, 373, 374, 375, 376, 377, 378, 379, 380, 381, 382, 383/1, 382/2, 384, 385, 386, 387, 388, 389, 390, 391, 392, 393, 394, 395, 396, 397, 398, 399, 400, 401, 402, 405, 406, 407, 408, 409, 410, 411, 412, 413, 414, 415, 416, 417, 418, 419, 420, 421, 422, 423, 424, 425, 426, 427, 428, 429, 430, 431, 432, 433, 434, 435, 436, 437, 438, 439, 440, 441/1, 441/2, 442, 443, 444, 445, 446, 447, 448, 449, 450, 451, 452, 453, 454/1, 454/2, 455, 456, 457, 458, 459, 460, 461, 463, 464, 465, 466, 467, 468, 469/1, 469/2, 470, 471, 472, 473, 474, 475, 476/1, 476/2, 477, 478, 479, 480, 481, 482, 483, 484, 485, 486, 487, 488, 489, 490, 491, 492, 493, 494, 495, 496, 497, 498, 499, 500/1, 500/2, 504, 505, 506, 507, 508/1, 508/2, 509, 510, 511, 512, 513, 514, 515, 516, 517, 519, 520, 521, 522, 523, 524, 525, 526, 527, 528, 529, 530, 531, 532, 533, 534, 535, 536, 537, 538, 539, 540, 541, 542, 543, 544, 545, 546, 547, 548, 549, 550, 551, 552, 553, 554, 555, 556, 557, 558, 559, 560, 561, 562, 563, 564, 565, 566, 567, 568, 569, 570, 571, 572, 573, 574, 575, 576, 577, 578, 579, 580, 581, 582, 583, 584, 585, 586, 587, 588, 589, 590, 591, 592, 593, 594, 595, 596, 597, 598, 599, 600, 601, 602, 603, 604, 605, 606, 607, 608, 609, 610, 611, 612, 613, 614, 615, 616, 617, 618, 619, 620, 621, 622, 623, 624, 625, 626, 627, 628, 629, 630, 631, 632, 633, 634, 635, 636, 637, 638/1, 638/2, 639/1, 639/2, 640, 641/1, 641/2, 642, 643, 644, 645, 646, 647, 648, 649, 650, 651, 652, 653, 654, 655, 656, 656, 657, 658, 659, 660, 661, 662, 663, 664, 665, 666, 667, 668, 669, 670, 671, 672, 673, 674, 675, 676/1, 676/2, 677, 678/1, 679, 680, 681, 682, 683, 684, 685, 686, 687, 688, 1426/1, 1426/2, 1426/3, 1426/4, 1426,/5, 1426/6, 1426/15, 1426/16, 1528, 1545, 1549, 1579, 1580, 1581, 1582, 1602, 4203, 4204, 4205, 4206, 4207, 4208, 4209, 4210, 4211, 4213, 4214, 4215, 4216, 4217, 4218, 4219, 4221, 4222, 4223, 4224, 4225, 4226, 4227, 4228, 4229, 4230, 4231/1, 4231/2, 4232, 4234, 4235, 4236, 4237, 4238, 4239, 4240, 4241, 4242, 4243, 4244, 4245, 4246, 4247, 4248, 4249, 4251, 4252, 4253, 4254, 4255, 4256, 4257, 4258, 4259, 4260, 4261, 4262 , 4263, 4264, 4265, 4266, 4267, 4268, 4269, 4270, 4271, 4272, 4273, 4274, 4275, 4276, 4277, 4278, 4279, 4280, 4281, 4282, 4283, 4284, 4285, 4286, 4287, 4288, 4289, 4290, 4291, 4292, 4293, 4294, 4295, 4296, 4297, 4298, 4299, 4300, 4301, 4302, 4303, 4305, 4306, 4307, 4308, 4309, 4310, 4311, 4312, 4313, 4314, 4315, 4316, 4317, 4318, 4319, 4320, 4321, 4322, 4323, 4324, 4325, 4326, 4327, 4328, 4329, 4330, 4331, 4332, 4333, 4334, 4335, 4336, 4337, 4338, 4339, 4340, 4341, 4342, 4343, 4344, 4345, 4346, 4347, 4348, 4349, 4350, 4351, 4352, 4353, 4354, 4355, 4356, 4357, 4358, 4359, 4360, 4361, 4362, 4363, 4364, 4365, 4366, 4367, 4368, 4369, 4370, 4371, 4372, 4373, 4374, 4375, 4376, 4377, 4378, 4379, 4380, 4381, 4382, 4383, 4384, 4385, 4386, 4387, 4388, 4389, 4390, 4391, 4392, 4393, 4394, 4395, 4396, 4397, 4398, 4399, 4400, 4401, 4402, 4403, 4404, 4405, 4406, 4407, 4408, 4409, 4410, 4411, 4412, 4413, 4414, 4415, 4416, 4417, 4418, 4419, 4420, 4421, 4422, 4423, 4424, 4425, 4426, 4427, 4429, 4430, 4431, 4432, 4433, 4434, 4435, 4436, 4437, 4439, 4440, 4441, 4442, 4443, 4444, 4445, 4446, 4447, 4448/1, 4448/2, 4449, 4450, 4451, 4452, 4453, 4454, 4455, 4456, 4457, 4458, 4459, 4460, 4461, 4463/2, 4466/1, 4466/2, 4469, 4470, 4473, 4474, 4477, 4478, 4480, 4518/2, 4518/3, 4518/4, 4519, 4520, 4557, 4558, 4559, 4660, 4561, 4562, 4565, 4566, 4567, 4568, 4569, 4570, 4596, 4597, 4600, 4601, 4605.3) u katastarskoj opštini Kostolac – Selo na katastarskim parcelama br. 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 132, 133, 134, 138, 139, 140,141, 142, 143, 144, 145, 146, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153, 154, 155, 156, 157, 158, 159, 160, 161, 162, 163, 164, 165, 166, 167, 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174, 175, 176, 177, 178, 179, 180, 181, 182, 183, 184, 185, 186, 187, 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 211, 212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 220, 221, 222, 223, 224, 225, 226, 227, 228, 229, 230, 231, 232, 233, 234, 235, 236, 237, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 244, 245, 246, 247, 248, 249, 303, 377, 378, 379, 380, 381, 382, 383, 384, 385, 386, 387, 388, 389, 390, 391, 392, 393, 394, 395, 396, 397, 398, 399, 400, 401, 402, 403, 404, 405, 406, 407/1, 407/2, 407/3, 407/4, 407/5, 407/6, 407/7, 407/9, 407/10, 409/14, 434, 435, 436, 489, 490, 491, 492, 493, 494, 495, 496, 497, 498, 500, 501, 502, 503, 504, 505, 506, 507, 508, 509, 510, 511, 512, 513, 514, 515, 570, 673/1, 1920, 1921, 1922, 1928, 1929, 1930, 1931, 2111, 2112, 2114, 2115, 2117, 2120, 2270, 2271, 2273, 2274, 2275, 2277, 2278, 2279, 2280, 2281, 2282, 2307, 2308, 2312, 2313, 2314, 2317, 2318, 2319, 2320, 2323, 2325, 2327, 2329, 2330, 2331, 2332, 2333, 2337, 2340, 2341, 2344, 2345, 2346, 2347, 2348, 2349, 2350, 2351, 2352, 2353, 2354, 2356, 2357, 2358, 2359, 2360, 2400, 2405, 2406, 2407, 2441, 2443, 2444, 2445, 2446, 2447, 2448, 2449, 2450, 2451, 2452, 2456 i 2685;4) u katastarskoj opštini Klenovik na katastarskim parcelama br. 1547, 1551, 1552, 1553, 1554, 1565, 1567, 1568, 1566, 1569, 1570, 1571/1, 1571/2, 1572, 1573, 1574, 1577, 1783, 1784, 1785, 1786, 1787, 1790, 1791, 1792, 1793, 1794, 1795, 1798, 1799, 1800, 1801, 1802, 1803, 1804, 1805, 1806, 1807, 1812, 1814, 1850, 1851, 1852, 1853, 1854, 1855, 1856, 1857 1858, 1859, 1860, 1861, 1862, 1863, 1864, 1868, 1869, 1870/1, 1870/3, 1870/4, 1870/6, 1870/7, 1870/8, 1871/1, 1871/2, 1872, 1873, 1874, 1875, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1938, 1939, 1940, 1941, 1942, 2108, 2109, 2110, 2111, 2112, 2113, 2114, 2115, 2116, 2117, 2118, 2119, 2120, 2121, 2122, 2635, 2636, 2637/2, 2642, 2643, 2644, 2645, 2641, 2639, 2638, 2637/1, 2663, 2898, 3498, 3499, 3500, 3502, 3503, 3504, 3505, 3506, 3507, 3528, 3530, 3531, 3532, 3533, 3534, 3536, 3540, 3541, 3542, 3543, 3544, 3545, 3546, 3547, 3548, 3549, 3550, 3551, 3552, 3553, 3554, 3555, 3556, 3566, 4240, 4241, 4242, 4243, 4244, 4248, 4245, 4246, 4247, 4251, 4277, 4278, 4279, 4280, 4281, 4282, 4283, 4284, 4285, 4302/2, 4304, 4305, 4306, 4307, 4308, 4309, 4310, 4312, 4313, 4314 i 4498;5) u katastarskoj opštini Brdarac na katastarskim parcelama br. 1876, 2248, 2249, 2250, 2251, 2252, 2253, 2254, 2255, 2256, 2257, 2259, 2258, 2260, 2261, 2262, 2263, 2264, 2265, 2226, 2267, 2268, 2269, 2270, 2271, 2272, 2273, 2274, 2275, 2289, 2294, 2299, 2298, 2300, 2301, 2302, 2303, 2304, 2305/2, 2305/1, 2306, 2307, 2308, 2309, 2310, 2311, 2312, 2313, 2314, 2315, 2316, 2317, 2318, 2319, 2320, 2321, 2322, 2323, 2324, 2325, 2326, 2327, 2328, 2329, 2330, 2331, 2332, 2333, 2334, 2337, 2338, 2339, 2328, 2335, 2336, 2340, 2341, 2342, 2343, 2344, 2345, 2346, 2348, 2349, 2350, 2352, 2351, 2353, 2354, 2555, 2556, 2557, 2560, 2561, 2562, 2565, 2567, 2568, 2569, 2570, 2571, 2572, 2573, 2574, 2575, 2582, 2583, 2584, 2585, 2586, 2653, 2659, 2660, 2661, 2663, 2665, 2667, 2671, 2672, 2963, 2965, 2967, 2968, 2969, 2972, 2973, 2974, 2975, 2976, 2977, 2978, 2979, 2980, 2981, 2982, 2983, 2984, 2990, 2991, 2992, 2993, 3022, 3023, 3024, 3027, 3028, 3029 i 4269/2;6) u katastarskoj opštini Ćirikovac na katastarskoj parceli broj 1551/1.

13. Dozvoljava se privrednom društvu „TE – KO Kostolac” d.o.o. da vrši tekuće i investiciono održavanje postojećih objekata za odvodnjavanje kopa „Drmno” (magistralni cevovod GOL-2, bunari i odvodni cevovodi LB-5, LC-5, LC-6, LC-7, LC-8, LC-9, LC-10 i LC-11). Izgradnja nadzemne i podzemne infrastrukture, tekuće i investiciono održavanje objekata i postrojenja preko zaštićene okoline arheološkog nalazišta, kao i izgradnja novih objekata i postrojenja, u skladu sa investicionim planovima privrednog društva „TE – KO Kostolac” d.o.o. i JP „Elektroprivreda Srbije” dozvoljena je na prostoru koji je u potpunosti istražen arheološkim iskopavanjima, s tim da se arheološka istraživanja moraju obaviti u primerenom roku koji neće ometati izgradnju infrastukure, tekuće i investiciono održavanje postojećih ili novih objeketa i postrojenja za potrebe privrednog društva „TE – KO Kostolac” d.o.o.

14. Sastavni deo ove odluke je Odluka o izradi strateške procene uticaja Prostornog plana područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena na životnu sredinu („Službeni glasnik RS”, broj 57/08).

15. Danom stupanja na snagu ove odluke prestaje da važi Odluka o izradi Prostornog plana područja Kostolačko-kovinskog lignitskog basena („Službeni glasnik RS”, broj 16/00).

16. Ova odluka stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije”.

05 broj 350-5471/2009

U Beogradu,

10. septembra 2009. godine

Vlada

Prvi potpredsednik Vlade –

zamenik predsednika Vlade,

Ivica Dačić, s.r

PROGRAMZA IZRADU PROSTORNOG PLANA PODRUČJA POSEBNE NAMENE KOSTOLAČKOG UGLJENOG BASENA

1. UVODNE NAPOMENE

Program za izradu Prostornog plana područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena (u daljem tekstu: Program), predstavlja sastavni deo Odluke o izradi Prostornog plana područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena (u daljem tekstu: Odluka). Odluka u suštini predstavlja izmenu i dopunu postojeće Odluke o izradi Prostornog plana područja Kostolačko-kovinskog ugljenog basena („Službeni glasnik RS”, broj 16/00). S obzirom da je prethodno navedena odluka doneta na osnovu tada važećeg Zakona – Zakon o planiranju prostora i uređenju naselja („Službeni glasnik RS”, br. 44/95, 23/96, 16/97 i 46/98), izmene i dopune nisu bile pravno moguće, tako da je pripremljena nova Odluka sa Programom.Program je pripremila Republička agencija za prostorno planiranje, na osnovu obimne studijske građe koja je pripremljena u dosadašnjoj izradi Prostornog plana, odnosno na osnovu prethodnog programskog zadatka – Inoviranog Programa izrade Prostornog plana područja eksploatacije Kostolačko-kovinskog lignitskog basena (u daljem tekstu: Inovirani Program). Inovirani Program je pripremilo Ministarstvo građevina – Zavodu za prostorno planiranje uz asistenciju Instituta za arhitekturu i urbanizam Srbije iz Beograda. Na osnovu Inoviranog Programa Vlada je donela Odluku o izradi Prostornog plana područja Kostolačko-kovinskog lignitskog basena, a izrada je poverena Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije iz Beograda. Pored stručnog osnova za donošenje akta o izradi Prostornog plana, Inovirani Program je činio sastavni deo ugovora. Priprema Prostornog plana područja eksploatacije Kostolačko-kovinskog ugljenog basena pokrenuta je na inicijativu JP „Elektroprivreda Srbije”, Braničevskog okruga i Skupštine opštine Požarevac. Inovirani Program izrade Prostornog plana područja eksploatacije Kostolačko-kovinskog ugljenog basena razmatrala je i verifikovala Komisija za stručnu kontrolu prostornih planova Ministarstva građevina, uz učešće predstavnika JP „Elektroprivreda Srbije”, na sednici od 30. juna 1998. godine i u skladu sa tadašnjim zakonom pripremila mišljenje. Program je razmatrao i prihvatio Stručni savet JP „Elektroprivrede Srbije” na sednici od 25. juna 1998. godine. Pored tadašnjeg ministarstva nadležnog za poslove prostornog planiranja (Ministarstvo građevina – Zavod za prostorno planiranje i urbanizam), u svojstvu naručioca je JP „Elektroprivreda Srbije”, dok je stručni obrađivač Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije iz Beograda. Na osnovu odredbi člana 166. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 47/03 i 34/06 – u daljem tekstu: Zakon), Republička agencija za prostorno planiranje u svojstvu pravnog sledbenika Zavoda za prostorno planiranje i urbanizam Ministarstva urbanizma i građevine je preuzela ugovorne obaveze naručioca ovog prostornog plana.Program predstavlja dorađenu prethodnu programsku osnovu i to: (1) Inoviranog Programa i (2) dokumenta Instituta za arhitekturu i urbanizam Srbije pod naslovom „Opšti pristup planiranju i uređenju prostora u velikim lignitskim basenima” koji je bio sastavni deo Inoviranog programa. Pored dorade u pogledu obuhvata planskog područja, izvršeno je neophodno pravno upodobljavanje, odnosno prilagođavanje novom normativno – pravnom i plansko – strateškom okviru, u skladu sa pozitivnom regulativom. Istovremeno, izvršena je svojevrsna dopuna prethodnog programskog zadatka, imajući u vidu da se u obuhvatu plana nalazi zaštićeno kulturno dobro izuzetnog značaja – arheološko nalazište „Viminacijum”. U tom smislu, u prilogu se daje poseban prikaz arheološkog nalazišta „Viminacijum”.Osnovni razlog za redukovanje planskog područja predstavlja novi nacionalni strateški okvir za razvoj energetike koji je utvrđen Strategijom razvoja eneregetike Srbije do 2015. godine („Službeni glasnik RS”, broj 44/05). Naime, ovom strategijom prioritet za eksploataciju i razvoj daje se Kostolačkom ugljenom basenu, dok se Kovinski ugljeni basen ne nalazi u perspektivi vremenskog horizonta Strategije.Predmet Programa je izrada Prostornog plana područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena. U suštini, Program predstavlja osnovu za završetak izrade Prostornog plana čija je izrada u toku.Program je urađen u skladu sa odredbama člana 24. i 25. Zakona, čl. 29. i 30. Pravilnika o sadržini i izradi planskih dokumenata („Službeni glasnik RS”, broj 60/03 – u daljem tekstu: Pravilnik) Zakona o energetici („Službeni glasnik RS”, broj 84/04), Zakona o rudarstvu („Službeni glasnik RS”, br. 44/95, 85/05, 101/05 i 34/06), Zakona o kulturnim dobrima („Službeni glasnik RS”, broj 71/94), i Zakona o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu („Službeni glasnik RS”, broj 135/04).Program se radi sa ciljem da se: 1) završi izrada Prostornog plana;2) utvrde osnovna pitanja koja će se razmatrati i rešavati Prostornim planom;3) odrede preliminarne granice Prostornog plana;4) postavi okvirni sadržaj;5) definiše predmet, cilj, organizacija i dinamika završetka izrade prostornog plana.Program je urađen u tekstualnom, tabelarnom i grafičkom obliku (u razmeri 1:200.000).Na osnovu Programa biće sprovedene aktivnosti na izradi planske dokumentacije za eksploataciju Podunavskog lignitskog ležišta, odnosno Kostolačkog ugljenog basena, u smislu završetka započetih istraživanja i prethodnih radnji na pripremi prostorno-planske dokumentacije.

2. VRSTA, VREMENSKI HORIZONT I OBUHVAT PLANSKOG DOKUMENTA2.1. Vrsta planskog dokumenta i vremenski horizont

Odredbama člana 19. Zakona, propisano je da se prostorni plan područja posebne namene donosi za područje koje zbog svojih karakteristika ima posebnu namenu koja zahteva poseban režim organizacije, uređenja, korišćenja i zaštite prostora.Odredbama člana 19., stav 1. tačka 5., propisano je da se prostorni plan područja posebne namene donosi za područje obimne eksploatacije mineralnih sirovina (područje eksploatacije energetskih nemetaličnih sirovina).Prema članu 23. Zakona, prostorni planovi rade se za period od najmanje deset godina. Vremenski horizont Prostornog plana određen je za period od 2008. do 2022. godine, tokom kojeg se implementacija plana ostvaruje kroz tri etape srednjeročnog programa od po četiri godine.Osnovne analitičke veličine plana prikazuju se u skladu sa potencijalima i prioritetima i sredstvima, u vidu projekcija do 2022. godine, sa detaljnom razradom I etape do 2012. godine. Dinamika plana se ostvaruje preko njegove pokretljivosti, jer realizacija I etape uz neophodne dopune i korekcije (osnovnih projekcija) služi kao polazna osnova za izradu programa II etape, itd. Na taj način se postiže kontinuelnost i istovremenost planiranja jer se etape plana poklapaju sa ugovorima o implementaciji što je i osnovni uslov za realizaciju Prostornog plana.Prilikom izrade srednjeročnih programa ukoliko je neophodno moguće je pristupiti izmenama i dopunama plana.Potrebno je uraditi planski dokument sa sledećim nazivom: Prostorni plan područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena, 2008–2022. godine (u daljem tekstu: Prostorni plan).Kako se radi o nastavku izrade Prostornog plana područja posebne namene, za koji je bila predviđena razrada na nivou detaljnih planova, Prostorni plan će se detaljno razraditi na sledećim lokacijama:1) koridor tračnog transportera;2) kompleks proširenja površinskog kopa „Drmno”;3) deponiju pepela u okviru unutrašnjeg odlagališta jalovine površinskog kopa uglja, sa koridorom pepelovoda od TE Kostolac B do deponije pepela;4) koridor industrijskog koloseka – povezivanje železničke stanice Stig sa TE Kostolac B (Drmno);5) koridor transporta emulzije gipsa sa deponijom u PK „Drmno”;6) fabrika za proizvodnju gipsanih elemenata;7) kao i za druge prostorne i proizvodne celine (grupu ili pojedine kopove, ceo ili deo energetsko-industrijskog kompleksa), naselja ili delove naselja i one infrastrukturne sisteme koji se izmeštaju zbog eksploatacije uglja.

2.2. Obuhvat i karakteristike područja prostornog plana

Prostorni plan obuhvata područje koje se nalazi na celoj teritoriji opštine Požarevac i delu teritorije opštine Veliko Gradište (cele KO Kurjače, Sirakovo i Majilovac). Ukupna površina preliminarnog područja Prostornog plana iznosi 544,65 km², u okviru koga kulturno dobro izuzetnog značaja – arheolško nalazište zauzima preko 450 hektara.Na teritoriji opštine Veliko Gradište područje Prostornog plana zahvata cele katastarske opštine: Kurjača, Majilovac i Sirakovo, ukupne površine 55,69 km². Teritorija opštine Požarevac obuhvata 38 KO (Živica, Bare, Batovac, Batovac 2, Beranje, Bradarac, Bradarac 2, Bratinac, Bratinac 2, Brežane, Brežane 2, Bubušinac, Bubušinac 2, Dragovac, Drmno, Dubravica, Dubravica 2, Kasidol, Klenovnik, Kličevac, Kostolac–grad, Kostolac–selo, Lučica, Maljurevac, Maljurevac 2, Nabrđe, Nabrđe Ostatak, Ostrovo, Petka, Požarevac, Popovac, Poljana, Prugovo 1, Prugovo 2, Rečica, Trnjane, Trnjane 2, Ćirikovac),1 ukupne površine 488,96 km².Plansko područje se nalazi u severoistočnom delu Republike Srbije, na području Stiga i Braničeva. Severnu granicu čini reka Dunav, na zapadu granica područja Prostornog plana je granica opštine Požarevac koja se uglavnom poklapa sa tokom Velike Morave, na jugu granica planskog područja je granica opštine Požarevac, dok na istoku pored granice administrativne opštine Požarevac, čine i granice KO Kurjače, Majilovac i Sirakovo na teritoriji opštine Veliko Gradište. Zastupljeni su značajni resursi (mineralne sirovine – ležište lignita, plodno poljoprivredno zemljište i kulturno dobro – arheološko nalazište) koji su uslovili da se na ovom području sagrade značajni rudarsko – energetsko – industrijski sistemi – površinski kopovi i TE „Drmno”, kao i da se stavi pod zaštitu kulturno dobro od izuzetnog značaja arheološki lokalitet „Viminacijum”. Ovo područje karakteriše povoljan saobraćajno georgafski položaj i prisustvo značajnih resursa regionalnog značaja u dolini Mlave.Arheološko nalazište „Viminacijum” se zbog svojih karakteristika nalazi na preliminarnoj listi Republike Srbije za svetsku kulturnu i prirodnu baštinu (UNESCO). Sa druge strane rudarsko – energetsko – industrijski sistem Kostolac predstavlja jedan od najznačajnijih sistema u okviru proizvodnje energije u Republici Srbiji.Neposredna blizina evropskog Koridora VII – reke Dunav sa priobaljem koji čini severni deo područja Prostornog plana, od najranijeg perioda predstavlja strateško područje – interesantno za naseljavanje i privređivanje, tranzit (zapad-istok), i stecište interesa velikih imperija. O tome svedoče brojna istorijsko-kulturna dobra, među kojima je najznačajniji „Viminacijum”, koje govori o postojanju razvijene kulture još od bronzanog i gvozdenog doba. Ovo područje je naseljeno Keltima u prvom veku pre nove ere. U prvom veku Podunavlje – Provincija Gornja Mezija, Rimskoj imperiji služi kao granično odbrambeno područje. Najezdom Huna, propada Rimsko Carstvo, Vizantijci, Bugari, Srbi, Turci, Austro–Ugari se do 19. veka smenjuju na ovom području, da bi konačno 30-tih godina 19. veka ovo područje pripalo Srbiji. Mogućnost plovidbe Dunavom je osvajačima posebno bilo značajno tokom istorijskih epoha. Dunav je polovinom 19. veka proglašen međunarodnom rekom, kada započinju veliki radovi na regulaciji ove reke kao plovidbenog puta. Bezbednost plovidbe celim tokom obezbeđena je tek izgradnjom hidroenergetskog i plovidbenog sistema na Dunavu – HEPS „Đerdap I” izgradnjom prevodnica. Interes, pre svega ekonomski, za Dunav ne jenjava ni do danas, pa je reka Dunav opredeljenja kao jedan od međunarodnih saobraćajnih koridora tzv. „vodeni koridor VII”.Energetski potencijal ovog područja je značajan, s obzirom na činjenicu da Srbija koristi 88% energetskih izvora iz ugljenih basena. Kostolački basen (deo Podunavskog basena) predstavlja ključni deo elektroenergetskog sistema Republike.Pored nesumnjivog eneregetskog potencijala, koji opredeljuje ovo područje i daje mu status posebne namene u regionalnom smislu, u okviru dunavskih regiona2 postoji zajednički stav i interes da Dunav takođe pruža mogućnost kooperacije na danas ključnim temama: privlačenje investiranja u razvoj – malih i srednjih preduzeća i finansijskog tržišta; razvoja transporta i infrastrukture – posebno rečnog transporta kao podrške regionalnoj saradnji, i luka i marina u cilju jačanja regionalnih veza; turizma i kulture – posebno, nautičkog i biciklističkog duž Dunava, zajedničke kulturne riznice; zaštite životne sredine i upravljanja vodama – posebno unapređenju zaštite vode Dunava, i saradnje nauke i biznisa. Veliki regionalni potencijal na ovom području je arheološko nalazište „Viminacijum”.Pored napred navedenih karakteristika, ovo područje se izdvaja po plodnom poljoprivrednom zemljištu (oko 70%) i povoljnom saobraćajnom položaju.Na području opštine Požarevac (aproksimativno područje Prostornog plana), prema popisu iz 2002. godine živi 74.902 stanovnika.U periodu 1991–2002. godine demografski rast na području opštine Požarevac (aproksimativno područje Prostornog plana) je negativan – beleži se pad broja stanovnika u apsolutnom iznosu od 3.152 stanovnika, odnosno prosečno godišnje – 3,8 promila. Gustina naseljenosti je relativno visoka i iznosi 153 st./km². Obuhvat i granica područja Prostornog plana dati su na grafičkom prikazu „Prostorni plan područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena” – „Područje prostornog plana”.S obzirom da se na ovom prostoru radi o potencijalima nacionalnog i regionalnog značaja (energetski basen, višeznačajni dunavski koridor, arheološko nalazište, poljoprivredno zemljište u dolini Mlave, istražena polja nafte i gasa, neposredna blizina dva evropska koridora VII i X) dalji razvoj podrazumeva zajedničko delovanje na međuopštinskom, međuregionalnom, međugraničnom i međunarodnom nivou._______________________1 Prema podacima RGZ – Republičkog geodetskog zavoda – Katastar nepokretnosti – Vrste zemljišta – Stanje početkom 2005. 2 Dunavska poslovna konferencija „Regionalna saradnja i harmonizacija” održana u Beogradu, 10. i 11. novembra 2005. u suorganizaciji Ministarstva za trgovinu, turizam i usluge Republike Srbije i Ministarstva za ekonomsku saradnju i razvoj Nemačke.

** *

U toku završetka izrade Prostornog plana, treba da se potvrde preliminarne granice ili pak na bazi odgovarajuće argumentacije (prostorne, socio-ekonomske, demografske, ekološke i dr.) u saradnji sa nadležnim institucijama (JP „Elektroprivreda Srbije”, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture i dr.), da se predlože granice Prostornog plana i eventualne korekcije zona eksploatacije i zone zaštita.

3. RAZLOZI, PRAVNI I PLANSKI OSNOV ZA IZRADU PROSTORNOG PLANA3.1. Razlozi za izradu i donošenje planskog dokumenta

Prostornim planom Republike Srbije u poglavlju VII „Primena i sprovođenje Prostornog plana Republike Srbije”, utvrđeno je donošenje prostornih planova za uže prostorne celine, čime su utvrđeni prioriteti za donošenje prostornih planova područja posebne namene, u koje je svrstan i prostorni plan za područje Kostolačkog ugljenog basena.Strategijom razvoja energetike Srbije do 2015. godine utvrđen je energetski bilans u Republici i procenjeno je da je eksploatacija lignita u Kostolačkom ugljenom basenu jedan od zadataka koje treba realizovati u vremenskom horizontu Strategije.Odredbama člana 19. Zakona o planiranju i izgradnji propisana je izrada prostornog plana područja posebne namene za područje koje je utvrđeno Prostornim planom Republike Srbije i osnovni sadržaj ove vrste prostornih planova, isti kao za regionalni prostorni plan, uz potrebna prilagođavanja specifičnostima/osobenostima područja posebne namene.Osnovni razlog za izradu i donošenje Prostornog plana je stvaranje uslova za eksploataciju lignita iz Kostolačkog ugljenog basena, očuvanja kulturno-istorijskih dobara (arheološkog nalazišta), drugih značajnih prirodnih resursa i posebnih prirodnih vrednosti, drugih vrednosti, kao i njihovo uređenje i korišćenje na principima održivog razvoja.Prostorni plan biće usklađen i sa zakonskim rešenjima iz drugih sektora, kao što su: rudarstvo i energetika, zaštita kulturnih dobara, zaštita prirodnih dobara, vodoprivreda, poljoprivreda, saobraćaj, životna sredina i dr.

3.2. Pravni osnov

Pravni osnov za izradu Prostornog plana sadržan je u odredbama: 1) Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 47/03 i 34/06) kojim je propisano da se prostorni plan područja posebne namene donosi za područje koje, zbog svojih karakteristika, ima posebnu namenu koja zahteva poseban režim organizacije, uređenja, korišćenja i zaštite prostora (područje obimne eksploatacije mineralnih sirovina);2) Člana 3. Zakona o Prostornom planu Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 13/96), kojim je propisano da se Prostorni plan Republike Srbije sprovodi prostornim planovima područja posebne namene;3) Članova 16. i 19–23. Pravilnika o sadržini i izradi planskih dokumenata („Službeni glasnik RS”, broj 60/03) kojima je propisana sadržina prostornog plana područja posebne namene; 4) drugih propisa koji uređuju oblasti: energetike; geološka istraživanja; način utvrđivanja, evidentiranja i prikupljanja podataka o rezervama mineralnih sirovina i podzeminih voda i o bilansu tih rezervi; zaštite kulturnih dobara; prava, odgovornosti i nadležnosti lokalne samouprave; korišćenja, uređenja i zaštitu poljoprivrednog zemljišta; upravljanja javnih puteva; železničkog saobraćaja i železnici; telekomunikacija; korišćenja, uređenja i zaštitu šuma; zaštite životne sredine; strateške procene uticaja na životnu sredinu; rudarstva; integrisanog sprečavanja i kontrole zagađivanja životne sredine; turizma; eksproprijacije; izrade i održavanju katastra vodova i podzemnih objekata; klasifikacije i kategorizaciji čvrstih mineralnih sirovina i vođenju evidencije o njima; kategorizaciji zaštićenih prirodnih dobara; kriterijuma za određivanje lokacije i uređenja deponija otpadnih materija; kriterijuma na osnovu kojih se određuje potencijalnost područja u pogledu pronalaženja mineralnih sirovina; metodologije za procenu opasnosti od hemijskog udesa i od zagađivanja životne sredine, merama pripreme i merama za otklanjanja posledice; opasnih materija koje se ne smeju unositi u vode; stavljanja oznaka na nepokretna kulturna dobra; tehničkih uslova i normativima za bezbedan transport tečnih i gasovitih ugljovodonika magistralnim naftovodima i gasovodima i naftovodima i gasovodima za međunarodni transport;5) Zakona o vodama („Službeni glasnik RS”, br. 46/91, 53/93, 67/93, 76/93, 48/94, 54/96, i 101/05), koji obuhvata: opšte odredbe, vodoprivrednu delatnost, poslove od opšteg interesa, vodoprivredne objekte, vodoprivredne osnove, vodoprivredne bilanse, plan upravljanja vodnim režimom, vodoprivredna akta (vodoprivredne uslove, saglasnosti i dozvole), ograničenja prava sopstvenika ili korisnika, Javno privredno preduzeće i upravni nadzor.6) drugih zakona, podzakonskih akata i propisa.

3.3. Planski osnov

Planski osnov sadržan je u rešenjima Prostornog plana Republike Srbije i to u:1) poglavlju VII.5 „Donošenje prostornih planova za uže prostorne celine”, kojim je u prioritete za pripremu i donošenje prostornih planova područja posebne namene svrstan Kostolački ugljeni basen; 2) poglavlju II.5 „Korišćenje i zaštite prirodnih resursa”, u okviru korišćenja energetskih izovra i energetske infrastrukture (potpoglavlje 5.2. „Korišćenje energetskih resursa”), kojim je predviđeno da se eksploatacija lignita obavlja u Kostolačkom ugljenom basenu; 3) poglavlju VI.1 „Bilansi korišćenja prostora i referalne karte Prostornog plana”, kojim je za Kostolački i Kolubarski ugljeni basen predviđeno privremeno zauzimanje zemljišta u ukupnom iznosu od 550 km².Istovremeno, strateški okvir eksploatacije lignita sadržan je u Strategiji razvoja energetike do 2015. godine.

4. PREDMET I PRISTUP IZRADI PROSTORNOG PLANA

Razvoj obimne površinske eksploatacije, kao i pogona za transformaciju lignita, dinamične promene u prostoru i veliki obim degradacije prirodne i stvorene sredine daju ukupnom razvoju, kao i uređivanju i obnavljanju prostora u Kostolačkom ugljenom basenu specifična obeležja. Usled toga, delatnost planiranja i usmeravanja razvoja, uređivanja i obnavljanja prostora u ovom ugljenom basenu ima specifična obeležja, koja zahtevaju odgovarajuća prilagođavanja u institucionalnoj organizaciji i normativno-pravnoj regulativi, zatim u pristupu, metodu, sadržaju, dinamici i drugim aspektima planiranja. Zauzimanje velikih površina zemljišta, degradacija ekosistema i preseljenje stanovništva, odnosno promene u mreži naselja su među najznačajnijim aspektima strukturalnih promena izazvanih eksploatacijom lignitskog ležišta. Ovome treba dodati i relativno visok stepen zagađenja sredine (vazduha, vode, tla i živog sveta) od štetnih emisija iz energetsko-industrijskog kompleksa. Intenzivan razvoj rudarsko-energetsko-industrijskog sistema (u daljem tekstu: REIS), zauzimanje poljoprivrednog zemljišta, kao i obimno preseljenje pretežno seoskih naselja iz zone rudarskih radova, utiču na ubrzanje socio-ekonomskih transformacija u basenu (urbanizacije, deagrarizacije), kao i na promenu u razmeštaju i funkcijama naseljskih centara. Pored toga, i razvoj površinske eksploatacije, izgradnja i funkcionisanje termoenergetskih i drugih objekata za preradu i druge oblike transformacije uglja, predstavljaju značajan deo strukturalnih promena koje doprinose da delatnost planiranja u ovom ugljenom basenu ima specifična obeležja.

4.1. Predmet

Kostolački ugljeni basena nalazi se u središnjem delu teritorije opštine Požarevac. Ostala potencijalna energetska ležišta – zone istraživanja nafte i gasa, nalaze se u zapadnom delu opštine Veliko Gradište i severo-istočnom delu opštine Požarevac.Bilansne rezerve uglja u Kostolačkom basenu iznose oko 570 miliona tona. Proizvodnja od oko 8-9 miliona tona godišnje organizovana je u okviru površinskog kopa „Ćirikovac”, koji je u završnoj fazi eksploatacije i površinskog kopa „Drmno” u kome se eksploatacija nastavlja u narednom veku.Ugalj iz Kostolačkog basena od 1870. do 1948. godine služio je kao roba za tržište – domaćinstva (ogrev) i industriju. Od 1948. godine ugalj se koristi i za proizvodnju električne energije, od kada je u Kostolcu i kod naselja Drmno izgrađeno je pet termoelektrana i to:1) Termoelektrana „Mali Kostolac” od 8 MW (od 1948. do 1965. godine),2) Termoelektrana „Veliki Kostolac” od 44 MW (od 1949. do 1970. godine),3) Termoelektrana Kostolac II (TEKO-II) od 100 MW (počela sa radom 1967. godine),4) Termoelektrana Kostolac III (TEKO-III) od 210 MW (počela sa radom 1980. godine), i5) Termoelektrana „Drmno” od 2 X 348,5 MW (počela sa radom 1986. godine).Područje Prostornog plana, odnosno neposredno uticajno područje Prostornog plana seku dva pojasa intezivnog razvoja I značaja utvrđena Prostornim planom Republike Srbije (referalna karta II), i to: dunavsko-savski pojas (sa razvijenim gradskim centrom Kovin) i veliko-južnomoravski pojas (sa regionalnim i industrijskim centrom Požarevac). U dosadašnjem razvoju ovog područja nedovoljno su valorizovane regionalne položajne pogodnosti i raspoloživi resursi, a naročito:1) izuzetno povoljan saobraćajni i ekonomsko-geografski položaj sa relativno razvijenim infrastrukturnim vezama sa beogradskim područjem, moravskih dolina sa Banatom i zapadnom Rumunijom;2) raspoloživi prirodni resursi: rezerve uglja i nafte, poljoprivredno zemljište visoke bonitetne klase, rezerve površinske i podzemne vode; 3) stvoreni resursi: izgrađena energetska, saobraćajna i vodna infrastruktura; izgrađeni privredni i neprivredni objekti (Rudarsko-energetski sistem Kostolac, područje istražnih radova i eksploatacije nafte i prirodnog gasa, privredne zone u Požarevcu, Kovinu i Bratincu, luka i slobodna zona u Kovinu i sl.);4) razvijene regionalne funkcije Požarevca za integraciju privrednih tokova ovog dela dunavskog pojasa sa zaleđem koje je zaostalo u razvoju i zahvaćeno procesom depopulacije i starenja stanovništva;5) arheološko nalazište „Viminacijum” – potencijalna turistička atrakcija.Rudarsko-energetski sistem, sa unutrašnjom mrežom infrastrukture i sa priključcima na sisteme izvan basena, koncipiran je i oformljen sa stanovišta svojih interesa i kriterijuma, usled čega njegov dalji razvoj ima za posledicu brojne konflikte sa okruženjem:1) zauzeto je ili će biti zauzeto za dugi niz godina 9% od ukupnih obradivih površina;2) raseljeno je ili će biti raseljeni znatni delovi deset naselja, sa oko 18% od ukupnog broja stanovnika područja;3) degradirane su znatne površine kvalitetnog poljoprivrednog zemljišta koje nije rekultivisano i privedeno svojoj nameni po završetku eksploatacije kopova;4) pogoršani su uslovi za život i ugrožena životna sredina, naročito poljoprivredne površine, okolna naselja, podzemne i površinske vode (emisije gasova i gasovitih otpadaka, prašina sa terena pod šljakom i sa pepelišta);5) moguć negativni uticaj na zaštićeno kulturno dobro – arheološko nalazište.Pored navedenih konflikata, sve je više izražen i konflikt između obimne neplanske izgradnje sa pravcima širenja kopova, odnosno polja, planirane magistralne i regionalne infrastrukture i zauzimanja kvalitetnog poljoprivrednog zemljišta.

4.2. Opšti pristup planiranju ugljenih (lignitskih) basena

Jedno od ključnih pitanja planiranja proizlazi iz snažnog uticaja tehničko tehnoloških mogućnosti i ograničenja REIS-a, kao i ekoloških i socijalnih posledica na ukupan razvoj. Naročito je izražen uticaj tehnoloških i ekoloških faktora. Može se reći da ova dva faktora imaju integrativni značaj i da u najvećoj meri doprinose uverenju o neophodnosti sagledavanja ukupnog razvoja u ugljenom basenu, kao i primeni integralnog pristupa u planiranju. Tehnološka i ekološka predviđanja za budućnost predstavljaju značajna polazišta kod sagledavanja dugoročnog razvoja (nove tehnologije za eksploataciju i preradu lignita, dugoročne ekološke posledice degradacije sredine, itd.). Specifičnost primene integralnog pristupa u ovom slučaju je u tome što, pored ekonomskog, socijalnog i prostornog aspekta, istaknutu ulogu imaju i tehnološki i ekološki aspekti planiranja.Drugo značajno pitanje je utvrđivanje područja uticaja razvoja ugljenog basena, koje je u pojedinim aspektima relativno malo i ograničava se na zonu neposrednih intervencija (kapitalna ulaganja, zauzimanje zemljišta), u drugim je znatno šire od granica ugljenog basena (degradacija sredine, preseljenje naselja, socio-ekonomske transformacije), dok je u izvesnim aspektima taj uticaj nadregionalnog značaja (potrošnja energije, pozitivni eksterni efekti). Najveći deo razvojnih problema u ugljenom basenu, koji se manifestuju dugoročno (strukturalne promene, jednostrani privredni razvoj, neravnomerni razvoj teritorije, odnosno problem koncentracije, degradacija sredine i dr.), ne mogu se sagledavati i rešavati u lokalnim okvirima, već u sklopu ukupnog razvoja širih teritorijalnih celina, odnosno u sklopu regionalnog razvoja. Planiranje dugoročnog razvoja, uređivanja i obnavljanja prostora u velikom ugljenom basenu mora u osnovi da bude zasnovano na regionalnom pristupu.Treće ključno pitanje je relativno visok stepen konfliktnosti razvoja i razvojnih ciljeva između: lokalnih i širih društvenih interesa (zauzimanje zemljišta, preseljenja – proizvodnja energije), kratkoročnih i dugoročnih, posebnih (granskih) i opštih ciljeva, itd. Osnovni razvojni konflikti vezani su za odnos REIS – okruženje, koji se manifestuju u domenu regionalnog razvoja, nekompatibilnih proizvodnih funkcija (rudarstvo-poljoprivreda), korišćenja i uređivanja prostora, korišćenja prirodnih resursa i degradacije sredine. Usled toga, jedan od najznačajnijih zadataka planiranja je identifikacija, ocena, sučeljavanje i usaglašavanje različitih interesa i razvojnih ciljeva. Zadatak procesa planiranja je da utvrdi objektivizirane indikatore (pokazatelje) o stanju razvoja, njegovim potencijalima i ograničenjima, zatim, koncept alternativnih strategija budućeg razvoja, uključujući i njihove moguće efekte, konverziju društvenih prioriteta u kriterijume za vrednovanje razvojnih strategija; odnosno da studijsko-analitička dokumentacija Prostornog plana posluži kao platforma za iskazivanje i usaglašavanje ciljeva i interesa brojnih društvenih subjekata.Jedan od osnovnih problema u procesu planiranja i izradi Prostornog plana su dinamične promene izazvane razvojem proizvodnih funkcija REIS. Pored uobičajenog vremenskog horizonta planiranja (20 godina), potrebno je obezbediti: (a) prognoziranje za perspektivu potpunog iskorišćavanja lignitskog ležišta, koju je teško vremenski odrediti, a neophodna je za sagledavanje koncepcije izgradnje i uređivanja prostora u ugljenom basenu (određivanja lokacija novih naselja, saobraćajnih, energetskih, industrijskih i drugih objekata); (b) programiranje za vremenske intervale kraće od jedne godine po zonama površinske eksploatacije (zauzimanja zemljišta, preseljenja naselja ili delova naselja i dr.); (v) sagledavanje međuetapa razvoja u okviru pojedinih vremenskih horizonata planiranja. Planiranje buduće proizvodnje u ugljenom basenu vrši se na dugoročnim osnovama: novi površinski kopovi projektuju se za period od 25 do 30 godina, što odgovara prosečnom radnom veku termoelektrana, s tim što sam proces pripreme, uključujući i projektovanje, traje oko deset godina. Najznačajnije strukturalne promene, kao i tzv. negativni eksterni efekti razvoja REIS (posledice neravnomernog razvoja i monofunkcionalne privrede, zauzimanja zemljišta i preseljenja stanovništva, promena u režimu voda, degradacije sredine itd.) ispoljavaju se na još duži rok. To se odnosi i na poslednju fazu korišćenja područja ili dela područja ugljenog basena po prestanku eksploatacije kopa (kopova), koja podrazumeva obnavljanje zemljišta oštećenog površinskom eksploatacijom i njegovo uređivanje za buduće namene, koje se Prostornim planom mogu naznačiti samo kao potencijalne.Pored vremenske, postoji i prostorna dinamika razvoja, koja je uslovljena prostornim pomeranjem površinskih kopova. S druge strane, velika prostranost ugljenog basena, kao i potreba sagledavanja ukupnog razvoja u regionalnim razmerama, uslovljavaju postojanje više nivoa prostornog i urbanističkog planiranja. To su: regionalni nivo, uže prostorne i proizvodne celine (grupe kopova ili pojedinačni kopovi, energetsko-industrijski kompleks), zatim nivo naselja i nivo dela naselja ili dela energetsko-industrijskog kompleksa.Problem dinamičnih vremenskih i prostornih promena u ugljenom basenu uslovljava razvijanje dinamičnog procesa planiranja i istraživanja, te je neophodno proces planiranja organizovati po različitim vremenskim ciklusima: dugoročnim, srednjoročnim i kratkoročnim. To znači da se Prostornim planom utvrđuju:1) osnovna strateška opredeljenja i postavke dugoročnog razvoja i uređenja prostora za horizont od 50 godina;2) najznačajnije koncepcije razvoja, korišćenja, organizacije, uređivanja i obnavljanja prostora za horizont od 25 do 30 godina;3) prva etapa realizacije za horizont od deset godina za operacionalizaciju dugoročnih koncepcija/postavki i planskih rešenja.Sa druge strane, u skladu sa integralnim pristupom u planiranju, za osnovne analitičke i planske veličine i kategorije utvrđuju se etape u korelaciji sa vremenskim horizontom ugovora o implementaciji. U tom smislu, utvrđene se tri kratkoročne i međusobno povezane etape.

4.2.1. Polazna osnova za izradu, donošenje i primenu prostornih planova područja posebne namene

Prostornim planom Republike Srbije, u delu o primeni i sprovođenju, a u skladu sa odredbama člana 19. Zakona, utvrđeni su prioriteti u donošenju prostornih planova područja posebne namene. Među tim prioritetima su i prostorni planovi područja obimne površinske eksploatacije mineralnih sirovina, odnosno u konkretnom slučaju za Kostolački ugljeni basen. Podzakonskim aktom – Pravilnikom o sadržini i izradi planskih dokumenata bliže je određena sadržina, kao i drugi uslovi pripremanja, donošenja i primene prostornog plana za „područje eksploatacije mineralnih sirovina”, kao i prostornog plana „tehničko – tehnološkog kompleksa”.Imajući u vidu navedene okolnosti, kao i dosadašnja iskustva u studijskom i planerskom radu na problematici razvoja, organizacije, uređenja i revitalizacije prostora u tim područjima, ocenjeno je da bi bilo celishodno, pre nastavka izrade prostornog plana za područje eksploatacije lignistkog basena, pripremiti opšti pristup, kao sastavni deo programa za izradu prostornog plana područja posebne namene.U proteklom periodu rad na pripremanju planskih dokumenata tekao je kroz nekoliko faza. Početkom 90-tih prošlog veka pripremljen je „Detaljni prostorni plan” za Kovinsko ležište lignita u okviru podvodne eksploatacije ležišta. Za područje Kostolačko-kovinskog ugljenog basena Vlada je donela Odluku o izradi Prostornog plana područja eksploatacije 2000. godine. Donošenjem Strategije razvoja energetike Srbije, stvara se novi strateški okvir za razvoj ugljenih basena, uključujući Kostolački ugljeni basen.U okviru naučno istraživačke delatnosti u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije u proteklom periodu realizovan je obiman naučni projekat koji je imao za predmet „planiranje, uređivanje i revitalizaciju prostora u zonama uticaja velikih rudarsko-energetsko-industrijskih sistema”. Istraživanja su finansirana iz sredstava Republičke zajednice nauke, a rezultati istraživanja saopšteni su na naučnim skupovima i u odgovarajućim publikacijama.Poslednjih nekoliko godina, u situaciji kada još uvek nije donet Prostorni plan, nagomilani problemi u razvoju površinske eksploatacije (preseljenje naselja, eksproprijacija nepokretnosti i sl.) rešavaju se kratkoročnim i privremenim merama (putem urbanističkih projekata, regulacionih planova i privremenih dozvola). Takva situacija je neprihvatljiva pa je neophodno pokrenuti proceduru za dovršavanje/izradu i donošenje odgovarajućeg prostornog plana područja posebne namene, saglasno Zakonu i Prostornom planu Republike Srbije.

4.2.2. Opšta pitanja planiranja i uređenja prostora u velikim lignitskim basenima

Razvoj obimne površinske eksploatacije, kao i pogona za transformaciju lignita, dinamične promene u prostoru i degradacija prirodne i stvorene sredine daju ukupnom razvoju, kao i uređivanju i obnavljanju prostora u velikim lignitskim basenima, specifična obeležja. Zbog toga i delatnost planiranja razvoja, uređivanja i obnavljanja prostora u velikim lignitskim basenima ima specifična obeležja, koja zahtevaju odgovarajuća prilagođavanja u institucionalnoj organizaciji i normativno-pravnoj regulativi, zatim u pristupu, metodu, sadržaju, dinamici i drugim aspektima planiranja. Posebna obeležja planiranja u velikim lignitskim basenima, koja ga čine u značajnoj meri različitim u odnosu na planiranja u drugim teritorijalnim celinama, vezana su za predmet planiranja, odnosno za usmeravanje razvoja, uređivanja i revitalizacije (rekultivacije) prostora.Zauzimanje velikih površina zemljišta, degradacija ekosistema i preseljenje stanovništva, odnosno promene u mreži naselja su, svakako, najznačajniji aspekti strukturalnih promena u velikim lignitskim basenima izazvanih eksploatacijom lignitskog ležišta. Ovome treba dodati i relativno visok stepen zagađenja sredine (vazduha, vode, tla i živog sveta) od štetnih emisija iz energetsko-industrijskog kompleksa. Relativno visok nivo kapitalnih ulaganja u rudarstvu i energetici i njegova koncentracija na relativno uskom prostoru dovodi do neželjenih posledica, kao što su: jednostrana struktura privrednog razvoja, neravnomeran razvoj teritorije gledano u širim razmerama, kao i tendencija koncentracije aktivnosti, stanovništva i investicione izgradnje na relativno malom prostoru. Intenzivan razvoj REIS, zauzimanje poljoprivrednog zemljišta kao i obimno preseljenje pretežno seoskih naselja iz zone rudarskih radova, utiču na ubrzanje socio-ekonomskih transformacija u basenu (urbanizacije, deagrarizacije), kao i na promenu u razmeštaju i funkcijama naseljskih centara. Jedna od najznačajnijih karakteristika navedenih procesa i promena je njihova vremenska ali i prostorna dinamika koja prati dinamiku napredovanja fronta površinskih kopova. Konačno, i razvoj površinske eksploatacije, izgradnja i funkcionisanje termoenergetskih i drugih objekata za preradu i druge oblike transformacije uglja, predstavljaju značajan deo strukturalnih promena koje doprinose da delatnost planiranja u velikim lignitskim basenima ima specifična obeležja.Ukupni razvoj u velikim lignitskim basenima je pod snažnim uticajem tehničko tehnoloških mogućnosti i ograničenja, kao i ekoloških i socijalnih posledica tog razvoja. Naročito je izražen uticaj tehnoloških i ekoloških faktora. Može se reći da ova dva faktora imaju integrativni značaj i da u najvećoj meri doprinose uverenju o neophodnosti sagledavanja razvoja u velikim lignitskim basenima kao i primeni integralnog pristupa u njihovom planiranju. Tehnološka i ekološka predviđanja za budućnost predstavljaju u ovim područjima značajna polazišta kod sagledavanja dugoročnog razvoja (nove tehnologije za eksploataciju i preradu lignita, dugoročne ekološke posledice degradacije sredine itd.). Integralni pristup nije novost ni u teoriji ni u praksi planiranja. Specifičnost ove situacije je u tome što, pored ekonomskog, socijalnog i prostornog aspekta, istaknutu ulogu imaju i tehnološki i ekološki aspekti planiranja.Područja uticaja razvoja REIS u pojedinim aspektima je relativno malo i ograničava se na zonu neposrednih intervencija (kapitalna ulaganja, zauzimanje zemljišta), u drugim je znatno šire od granica ugljenog basena (degradacija sredine, preseljenje naslja, socio-ekonomske transformacije), dok je u izvesnim aspektima taj uticaj nadregionalnog značaja (potrošnja energije, pozitivni eksterni efekti). Najveći deo razvojnih problema u velikim lignitskim basenima koji se manifestuju dugoročno (strukturalne promene, jednostrani privredni razvoj, neravnomerni razvoj teritorije, odnosno problem koncentracije, degradacija sredine i dr.), ne mogu se sagledavati i rešavati u lokalnim okvirima, već u sklopu razvoja širih teritorijalnih celina, dakle u sklopu regionalnog razvoja. Prema tome, planiranje dugoročnog razvoja, uređivanja i obnavljanja prostora u velikim lignitskim basenima mora u osnovi da bude zasnovano na regionalnom pristupu.Relativno visok stepen konfliktnosti razvoja i razvojnih ciljeva je objektivna okolnost sa kojom se suočava planiranje u velikim lignitskim basenima. Postoje brojni konflikti: između lokalnih i širih društvenih interesa (zauzimanje zemljišta, preseljenja, proizvodnja energije), kratkoročnih i dugoročnih, posebnih (granskih) i opštih ciljeva, itd. Osnovni razvojni konflikti vezani su za odnos REIS – okruženje, koji se manifestuju u domenu regionalnog razvoja, nekompatibilnih proizvodnih funkcija (rudarstvo-poljoprivreda), zaštita kulturne baštine, korišćenja i uređivanja prostora, korišćenja prirodnih resursa i degradacije sredine. Prema tome, jedan od najznačajnijih zadataka planiranja u velikim lignitskim basenima je identifikacija, ocena, sučeljavanje i usaglašavanje različitih interesa i razvojnih ciljeva. Zadatak procesa planiranja je da ponudi objektivizirane indikatore (pokazatelje) o stanju razvoja njegovim potencijalima i ograničenjima, zatim, koncept alternativnih strategija budućeg razvoja, uključujući i njihove moguće efekte, konverziju društenih prioriteta u kriterijume za vrednovanje razvojnih strategija, odnosno da ponudi adekvatnu studijsko-analitičku dokumentaciju kao platformu za iskazivanje i usaglašavanje ciljeva i interesa brojnih društvenih subjekata. Jedna od osnovnih obeležja procesa planiranja u velikim lignitskim basenima je kontinualnost i dinamičnost. Dinamične promene u velikim lignitskim basenima izazvane razvojem proizvodnih funkcija REIS mogu se usmeravati samo razvijanjem dinamičnog i neprekinutog procesa planiranja i istraživanjem. Zbog toga je neophodno proces planiranja organizovati po različitim vremnskim ciklusima: dogoročnim, srednjoročnim i kratkoročnim. Spevifičnost dinamike planiranja u velikim lignitskim basenima je u tome što je, pored uobičajenog vremenskog horizonta planiranja, potrebno obezbediti i sledeće: prognoziranje za perspektivu potpunog iskorišćavanja lignitskog ležišta koju je teško vremenski odrediti, ali koja je neophodna zbog sagledavanja koncepcije izgradnje i uređivanja prostora u ugljenom basenu (određivanja lokacija novih naselja, saobraćajnih, energetskih, industrijskih i drugih objekata); kao i programiranje za kraće vremenske intervale od jedne godine u zonama površinske eksploatacije (zauzimanja zemljišta, preseljenja naselja ili delova naselja i dr.). Dinamika planiranja u velikim lignitskim basenima ogleda se i u potrebi sagledavanja međuetapa razvoja u okviru pojedinih vremenskih horizonata planiranja. Pored vremenske u velikim lignitskim basenima postoji i prostorna dinamika razvoja koja je naročito uslovljena stalnim prostornim pomeranjem površinskih kopova. Sa druge strane, velika prostranost lignitskih basena kao i potreba sagledavanja ukupnog razvoja u regionalnim razmerama, uslovljavaju postojanje više nivoa prostornog planiranja. To bi bili: regionalni nivo, uže prostorne i proizvodne celine (grupe kopova ili pojedinačni kopovi, energetsko-industrijski kompleks), zatim nivo naselja i nivo dela naselja ili energetsko-industrijskog kompleksa. Kada je reč o planiranju na nivou pojedinačnih kopova ili grupa kopova (ukuliko predstavljaju proizvodnu celinu), predmet planiranja mogu biti postojeći kao i novi, budući kopovi. Razlika je očigledna, s obzirom da se u prvom slučaju zadatak planiranja svodi na ublažavanje (postojećih) negativnih efekata eksploatacije, a u drugom je moguće unapred uticati na koncept eksploatacije, a time i na značajnije smanjenje ukupnih negativnih efekata eksploatacije kao i na efikasnije otklanjanje nastalih šteta (obnavljanje oštećenog zemljišta).Danas se u svetu, pa i kod nas, planiranje budućeg razvoja energetike zasniva na dugoročnim pretpostavkama. Perspektiva iscrpljivanja klasičnih izvora i potreba za osvajanjem novih alternativnih izvora energije, upućuju na dugoročna predviđanja i razvijanje novih tehnologija na dugoročnim osnovama. Danas se i u lignitskim basenima planiranje buduće proizvodnje vrši na dugoročnim osnovama: novi površinski kopovi projektuju se za period od 25-30 godina, što odgovara prosečnom radnom veku termoelektrana, s tim što sam proces pripreme, uključujući i projektovanje, traje oko deset godina. Iako je razvoj u velikim lignitskim basenima dinamičan, što iziskuje i odgovarajuću dinamiku planiranja, najznačajnije strukturalne promene, kao i tzv. negativni eksterni efekti razvoja REIS (posledice neravnomernog razvoja i monofunkcionalne privrede, zauzimanja zemljišta i preseljenja stanovništva, promena u režimu voda, degradacije sredine itd.) ispoljavaju se na duži rok. Moglo bi se reći da najznačajniji aspekti ukupnog razvoja u velikim lignitskim basenima imaju dugoročni karakter. Zbog toga je aspekt dugoročnog planiranja u velikim lignitskim basenima izuzetno značajan.Najznačajnije koncepcije budućeg razvoja, uređivanja i obnavljanja prostora moraju biti zasnovane na dugoročnim procenama i pretpostavkama. Dakle, dugoročni horizont obezbeđuje konceptualni nivo planiranja, dok ostali vremenski horizonti i etape služe za operacionalizaciju ovog osnovnog nivoa planiranja u velikim lignitskim basenima.Obnavljanje i uređivanje prostora predstavlja poslednju, veoma značajnu, fazu u okviru ciklusa aktivnosti koji obuhvata: informatiku, istraživanje, planiranje, programiranje, uređivanje i obnavljanje prostora. To je, možda, najznačajnije specifično obeležje velikih lignitskih basena koje je u vezi sa planiranjem. Veliki obim, intenzitet i područje prostiranja degradacije prostora iziskuju odgovarajuće planske aktivnosti na njegovom obnavljanju. Uređivanje prostora u velikim lignitskim basenima je u znaku obnavljanja degradiranih površina (zemljišta). Obnavljanje zemljišta oštećenog površinskom eksploatacijom može se podeliti u tri faze: tehničku ili rudarsku pripremu zemljišta (morfološka kultivacija), biološku rekultivaciju (obnavljanje plodnosti) i uređivanje zemljišta (izgradnju saobraćajnica, vodoprivredno uređenje, uređenje pojedinih lokacija). Danas se u svetu postižu značajniji rezultati na obnavljanju oštećenog zemljišta. Obnovljeni predeli dostižu ponekad veću ambijentalnu vrednost u odnosu na stanje pre oštećenja.U vezi sa mogućnostima obnavljanja zemljišta treba ipak, imati izvesnu rezervu s obzirom na obim degradacije ekološkog sistema, promene u režimu voda i u geološkom sastavu zemljišta. Pored obnavljanja zemljišta oštećenog površinskom eksploatacijom, u velikim lignitskim basenima se pojavljuju i drugi oblici uređivanja (i obnavljanja) prostora: a) uređivanje prostora iznad lignitskog sloja, odnosno u zoni gde se eksploatacija planira (uslovi uređivanja i izgradnje prostora utvrđuju se u zavisnosti od vremena kad se u pojedinim delovima basena planira otvaranje površinskih kopova – stroži režim restrikcije uvodi se tamo gde je perspektiva otvaranja novih kopova bliža i obrnuto); b) uređivanje radne sredine proizodnih struktura REIS (zona površinskih kopova i eneregetsko-industrijski kompleks); v) izgradnja i uređivanje novih naselja za prihvat preseljenog stanovništva, izgradnja novih saobraćajnica, komunalnih, industrijskih i drugih objekata – po pravilu van produktivnog dela basena. Uređivanje i obnavljanje prostora u velikim lignitskim basenima je dinamičan proces koji se odvija po dinamici koju diktira proizvodnja lignita, odnosno razvoj površinske eksploatacije i drugih procesa u basenu. Uređivanje i obnavljanje prostora vrši se na osnovu odgovarajućih prostornih i urbanističkih planova, odnosno odgovarajućih razvojnih srednjoročnih i kratkoročnih planova i programa i investicione dokumentacije. Proces uređivanja i obnavljanja prostora mora da prati odgovarajuća informaciona osnova kao i institucionalna organizacija.

4.2.3. Informatička i istraživačka podrška

Prilikom formiranja informacionog sistema za potrebe planiranja u velikim lignitskim basenima potrebno je pridržavati se nekih opštih načela, ali je neophodno imati u vidu i mnoge specifičnosti. Najpre, treba imati u vidu racionalan koncept sistema koji može da funkcioniše u našim uslovima. Dalje, potrebno je izvršiti selekciju podataka koji se prikupljaju prema prethodno definisanom „sistemu pokazatelja”, odnosno metodu prikupljanja, sistematizovanja, skladištenja i prevođenja podataka u pokazatelje. Prikupljaju se u principu samo korisni podaci i to u neophodnom broju i obimu, jer previše podataka može stvoriti nepotrebne probleme (i troškove) prilikom obrade i manipulisanja. Skladištenje informacija zavisi od njihove buduće primene: najdostupnije treba da budu one informacije čija je učestalost korišćenja najveća. Prikupljanje i skladištenje podataka je stalan (kontinualan) proces, a njihova obrada i distribucija vrši se po potrebi. Informacioni sistem mora da bude usklađen sa postojećim sistemima ili uhodanim postupcima u prikupljanju podataka.Informacioni sistem u velikim lignitskim basenima, kao i sistem pokazatelja moraju biti projektovani prema potrebama svih nivoa planiranja u basenu, zatim prema potrebama istraživanja po različitim oblastima projektovanja, izgradnje, obnavljanja i uređivanja prostora. Kako su ukupan razvoj REIS i tramsformacioni procesi u basenu u najvećoj meri vezani za prostor (teritoriju, zemljište), neophodno je gotovo sve pokazatelje interpretirati kartografski.Naučno-istraživački rad je jedna od najznačajnijih predpostavki budućeg razvoja REIS, a time i planiranja u velikim lignitskim basenima. Fundamentalna (osnovna) istraživanja su značajna za razvoj novih tehnologija, odnosno za unapređenje proizvodnje, ali i za smanjenje negativnih eksternih efekata. Fundamentalna istraživanja se realizuju preko primenjenih i razvojnih istraživanja. Kako je razvoj osnovni predmet svakog planiranja, to su i za potrebe planiranja u velikim lignitskim basenima najznačajnija ona istraživanja koja direktno utiču na razvoj. Ukupan istraživački rad koji je od značaja za planiranje razvoja u velikim lignitskim basenima može da se podeli u dve grupe: a) istraživački rad čiji se rezultati koriste posredno, i b) istraživački rad koji je direktno povezan sa planiranjem. Za potrebe planiranja je svakako interesantnija ova druga kategorija istraživačkog rada, pogotovo što se preko istraživačkog rada koji je direktno vezan za proces planiranja mogu konverzovati i svi ostali relevantni naučni rezultati. Istraživanja se mogu, takođe, podeliti prema širim oblastima ili aspektima planiranja:A. Razvoj REIS. Ova oblast istraživanja može imati brojne podoblasti, koje se iz praktičnih razloga mogu svesti na dve: istraživanje ležišta i uslova njegove eksploatacije; istraživanje uslova i mogućnosti transformacije uglja i drugih mineralnih sirovina u ležištu, odnosno razvoja energetsko-industrijskog kompleksa. U okviru ove dve globalne podoblasti, mogu se konverzovati i rezultati fundamentalnih istraživanja vezanih pre svega za razvoj novih tehnologija. B. Odnos REIS-a i regionalnog razvoja. Razvoj REIS i ukupni razvoj njegovog neposrednog okruženja nužno je istraživati i planirati na lokalnom, regionalnom, međuregionalnom i nacionalnom nivou. Ovakav pristup je preduslov za postepenu promenu postojeće jednostrane strukture privrede kao i postojeće jednostrane strukture kapitalnih ulaganja. Na ovaj način doći će i do sprečavanja daljeg reprodukovanja društvenih nacionalnosti i umanjivanja ukupnih ekonomskih efekata na datom području. Pojedine pojave i procese (efekti na životnu sredinu, ekonomski i socijalni razvoj) potrebno je sagledati van okvira uže zone razvoja REIS, zbog toga što se oni dugoročno manifestuju i na znatno širem području. Istraživanje regionalnog razvoja može se u ovom slučaju svesti na nekoliko najznačajnijih aspekata, kao što su: regionalni aspekti razvoja REIS, struktura privrednog razvoja, razvojni konflikti, eksterni efekti, optimizacija korišćenja resursa, zemljišna politika i sl.V. Socio-ekonomske transformacije. Obim, intenzitet i karakter socio-ekonomskih posledica transformacija u velikim lignitskim basenima, kao i moguće posledice tih transformacija, zahtevaju da im se da poseban značaj u istraživanjima. Zbog toga su izdvojene u posebnu oblast, iako se po svojoj prirodi mogu uklopiti kao jedan od aspekata u razmatranju regionalnog razvoja, kao i u planiranju i uređenju prostora. Najznačajnije socio-ekonomske transformacije izaziva proces preseljenja naselja, mada se ne mogu zanemariti ni procesi urbanizacije, deagrarizacije poljoprivrednog stanovništva, koncentracije u centralnim delovima basena i dr.G. Degradacija i zaštita sredine. Degradacija sredine je, bez sumnje, najznačajniji ograničavajući faktor, kako razvoja REIS tako i ukupnog razvoja u velikim lignitskim basenima. Raznovrsni oblici degradacije sredine, kao i njen izuzetno veliki obim i intenzitet u pojedinim aspektima čine ovu problematiku veoma kompleksnom. Degradacija i zaštita sredine ne mogu se posmatrati kao posebna oblast istraživanja. To bi pre mogao da bude poseban aspekt u okviru svih ostalih oblasti istraživanja. Međutim, postoji potreba da se problematika degradacije i zaštite sredine posmatra integralno u okviru jednog sveobuhvatnog koncepta istraživanja i planiranja u velikim lignitskim basenima. Parcijalno sagledavanje samo tehnoloških, ekonomskih, ekoloških, prostornih, ambijentalnih i drugih aspekata kvaliteta sredine ne može nas dovesti do željenih rezultata. Suština nije u „lečenju” posledica degradacije sredine već u otkrivanju uzroka degradacije, kao i načina i sredstava za otklanjanje tih uzroka.D. Transformacioni procesi u prostoru i organizacija i uređenje prostora. Ovu oblast istraživanja čine različite podoblasti, čiji je zajednički imenitelj konceptualna usmerenost ka rešavanju problema koji su u direktonoj vezi sa organizacijom, uređivanjem i korišćenjem prostora. Pažnju ćemo usmeriti na one specifične podoblasti koje su karakteristične za delatnost planiranja i uređenja prostora u velikim lignitskim basenima. Tu je na prvom mestu problematika preseljenja naselja i drugi transformacioni procesi koji su u vezi sa tim. Obim preseljenja naselja u budućnosti u našim najvećim lignitskim basenima povećaće se višestruko kao posledica povećanja proizvodnje uglja. Obimne promene u fizičkim strukturama, kao i u strukturi i razmeštaju proizvodnih aktivnosti, neminovno uslovljavaju transformacije u funkcijama naselja, socio-ekonomske transformacije stanovništva, pomeranja stanovništva prema zonama gde se aktiviraju nova radna mesta u neagrarnim delatnostima itd. Ove okolnosti dovode do rasta urbanih i drugih centara u zoni intenzivnih kapitalnih ulaganja, što utiče na preraspodelu funkcija u mreži naselja. Transformacioni procesi u velikim lignitskim basenima usled razvoja REIS obuhvataju, pored preseljenja naselja, i mnoge druge aspekte od kojih su najznačajniji oni koji se odnose na: preseljenje privrednih objekata, izmeštanje saobraćajnica i drugih vidova krupne tehničke infrastrukture, promene u režimu površinskih i podzemnih voda, izmeštanje kulturnog nasleđa i dr. Problematika izmeštanja privrednih objekata istražuje se u okviru oblasti „razvoj REIS”, odnosno „regionalni razvoj” zajedno sa ukupnim strukturalnim promenama u privrednom razvoju. Prostorni aspekti razvoja REIS, regionalnog razvoja kao i transformacionih procesa u privredi istražuju se i u ovoj oblasti preko primene kriterijuma koji su u vezi sa racionalnom organizacijom i korišćenjem prostora.Saobraćaj u velikim lignitskim basenima se može podeliti na regionalni i lokalni, javni i interni (proizvodni). Saobraćaj je podložan značajnim transformacijama, pa se u vezi sa tim mogu postaviti sledeći ciljevi i zadaci istraživanja: sagledavanje postojećeg i budućeg intenziteta i strukture saobraćaja u basenu; sagledavanje obima i dinamike izmeštanja pojedinih saobraćajnica; ispitivanje efikasnosti javnog i internog saobraćaja i transport u basenu; ispitivanje veza i uslovljenosti između pojedinih vidova i oblika saobraćaja; optimizacija saobraćaja u uslovima postojećih i budućih ograničenja koja nameće razvoj REIS; i dr.Krupna energetska, telekomunikaciona i druga tehnička infrastruktura podložna je, takođe, transformacionim promenama usled razvoja REIS. Istraživanja ovih aspekata transformacija kao i uslova funkcionisanja ovih sistema orijentisana su na sagledavanje obima, karaktera, intenziteta i dinamike ograničenja koja nameće REIS, i uslova za neutralisanje tih ograničenja u cilju obezbeđenja njihovog nesmetanog funkcionisanja. Korišćenje i zaštita vodnih resursa u velikim lignitskim basenima jedna je od najznačajnijih oblasti istraživanja za potrebe planiranja. Značajne promene u režimu površinskih i podzemnih voda u zoni površinskih kopova, velike potrebe energetsko-industrijskog kompleksa za tehnološkom vodom, kao i različiti oblici degradacije površinskih i podzemnih voda, postavljaju specifične i odgovorne zadatke pred instituciju planiranja (i istraživanja) u velikim lignitskim basenima.

** *

Istraživanja u vezi sa zaštitom prirodnih dobara obuhvataju: sagledavanje stepena ugroženosti od razvoja REIS; praćenje stanja, odnosno monitoring zaštićenih vrsta.

Istraživanja u vezi sa zaštitom kulturnog nasleđa obuhvataju: evidenciju i kategorizaciju kulturnog nasleđa; sagledavanje stepena ugroženosti od razvoja REIS; ispitivanje uslova preseljenja i zaštite kulturnog nasleđa; sagledavanje koncepta politike zaštite kulturnog nasleđa u velikim lignitskim basenima i dr.

5. SVODNA SWOT ANALIZA

SNAGE (postojeće)

SLABOSTI (unutrašnje)

– energetski potencijal u ležištima uglja;– poljoprivredno zemljište, kako po površini tako i po kvalitetu, kao i lokalna tradicija u poljoprivredi;– vodno bogatstvo, posebno reka Dunav;– poljoprivredno zemljište veličine preko 40.000 ha, razvijeno stočarstvo;– specifične mikroklimatske odlike Stiga i Braničeva;– demografski rast i razvoj Požarevca u proteklom periodu (1948–2002);– postojeća ekonomska infrastruktura Požarevca (poljoprivreda, industrija i uslužni sektor, povoljan saobraćajni položaj);– izgrađena saobraćajna infrastruktura – drumska: magistralni putevi M24 – Požarevac – Kučevo – Majdanpek – Negotin; M25 – Kladovo – Negotin – Zaječar; M25.1 – Požarevac – Golubac – Donji Milanovac – Kladovo; vodni saobraćaj koji je međunarodnog značaja;– zaštićena prirodna i kulturna dobra (Viminacijum pre svih).

– nedovoljna iskorišćenost najvažnijih potencijala, posebno Dunavskog za razvoj saobraćajne privrede i turizma;– demografsko pražnjenje i pogoršana starosna struktura stanovništva, posebno seoskih naselja na području plana (posebno period 1991–2002);– nedovoljna ekonomska efikasnost, u odnosu na potencijale, posebno smanjena investiciona aktivnost i spori efekti procesa restrukturiranja industrije (vlasničko, proizvodno i programsko);– nedostatak sopstvenih sredstava i izostajanje domaćih i stranih investicija za ulaganje u razvoj i zaštitu životne sredine;– niska budžetska sredstva lokalnih zajednica, kao rezultat izraženih teškoća u privredi;– odlivanja rentnih sredstava koja se formiraju po osnovu korišćenja prirodnih dobara od opšteg interesa koji se nalaze na ovom području (vodnog, šumskog, mineralnog);– izražena nezaposlenost kao posledica lošeg stanja poslovanja postojećih privrednih kapaciteta (neki rade sa umanjenim kapacitetima, a neki i ne rade) i nedostatka investicija i otvaranje novih;– problemi životne sredine zbog: obimne eksploatacije uglja i deponovanja pepela; relativno niskog nivoa razvijenosti komunalnih usluga; nefunkcionisanja deponija u skladu sa savremenim principima odlaganja komunalnog otpada (reciklaža); nekontrolisano odlaganje otpada (pored puteva, blizini rečnih tokova); zagađivanja rečnih tokova otpadnim vodama i čvrstim otpadom; pojava erozije; zagađivanje tla čvrstim otpadom i otpadnim vodama;– nedovoljna izgrađenost saobraćajne mreže, odnosno slabiji kvalitet lokalnih puteva;– neprilagođenost postojećih kapaciteta elektroenergetske infrastrukture zahtevima stalno rastuće potrošnje. Izgrađenost prenosne i distributivne mreže ne zadovoljava u pogledu kapaciteta i tehničkih karakteristika. Nedostatak kvalitetne javne rasvete u naseljima, kao i na turističkim lokalitetima;Telekomunikaciona infrastruktura na planskom području (telekomunikacioni objekti, telefonske centrale, spojni putevi i primarna mreža u naseljima) većim delom nije na zadovoljavajućem nivou, kako po kvalitetu tako i po kapacitetu. Sekundarna mreža je velikim delom izgrađena nadzemno i nedovoljnog je kapaciteta.

MOGUĆNOSTI (razvojni potencijali)

PRETNJE (razvoju)

– Reka Dunav, energetski potencijali i zaštićena dobra predstavljaju okosnicu međuopštinske, međuregionalne i transregionalne saradnje;– brojni i različiti potencijali za razvoj turizma, odlične mogućnosti za razvoj raznih vidova turizma, blizina najvećeg turističkog tržišta (Beogradskog regiona);– poljoprivredno ekološki potencijal područja sa svim uslovima za proizvodnju i organizovanje prerađivačkih kapaciteta i sticanje karakterističnog obeležja „brenda” za specifične proizvode; – povećanje kapaciteta plovnog puta Dunava na oko 50 miliona tona godišnje;– mogućnosti povećanja hidromelioracionog sistema i pozitivni efekti na poljoprivredni potencijal Stiga;– pozitivne efekti izgradnje gasovodne infrastrukutre na životnu sredinu i razvoj;– potencijal dijaspore za različite vidove uključivanja u razvoj i unapređenje životne sredine (prenos znanja i tehnologija, ulaganja u otvaranje novih kapaciteta, uključivanje u izgradnju turističke infrastrukture i sl.);– jačanje partnerstva na međuopštinskom, međuregionalnom, međugraničnom nivou i međudržavnom nivou i zajedničkog nastupa na tržištu;– formiranje novih industrijskih zona i obezbeđenje lokacija za razvoj MSP, turističkih i pratećih kapaciteta; – stvaranjem povoljnih uslova i menadžerskog kadra koji bi konkretnim programima uticali na preusmeravanje ulaganja umesto u „mrtvi” kapital u ekonomski profitabilne projekte;

– nastavljanje demografskog pražnjenja i procesa starenja stanovništva na ruralnom području; – nedovoljna međuregionalna, prekogranična i međunarodna saradnja na iskorišćavanju potencijala reke Dunav, kao međunarodnog vodnog koridora (VII) za razvoj saobraćajne, turističke privrede, MSP;– sporo restrukturiranje preduzeća, a posebno javnih preduzeća od značaja za lokalne samouprave na planskom području;– zadržavanje postojećeg sistema upravljanja dobrima od opšteg interesa – ubiranja i raspodele „resursnih renti” (rudne, vodne, šumske i dr.);– nerešavanja pitanja stimulacija i kompenzacija u područjima gde su uspostavljeni različiti nivoi zaštite može predstavljati „ograničavajući faktor”, odnosno u područjima u kojima se vrši obimna eksploatacija uglja;– nedovoljan broj programa i projekata za korišćenje namenskih fondova (domaćih i stranih);– neadekvatan odnos prema zaštićenim dobrima i njihovog „stavljanja” u funkciju turističkog motiva;– neadekvatan razvoj i unapređenje telekomunikacione infrastrukture (mobilne telefonije, interneta i sl.)– neuspostavljanje efikasnog sistema organizacije upravljanja, finansiranja i monitoringa.

6. CILJEVI IZRADE I DONOŠENJA PROSTORNOG PLANA

Regionalni pristup u izradi Prostornog plana zasnivaće se na opštim ciljevima regionalnog planiranja, kao što su: ravnomerniji teritorijalni razvoj; postizanje efikasnosti, neutralisanje razvojnih konflikata i negativnih eksternih efekata, postizanje prihvatljivog nivoa kvaliteta sredine i kvaliteta življenja, kao i obezbeđivanje potrebnog stepena sigurnosti od destruktivnih uticaja. Planiranje u velikim lignitskim basenima ima i svoje posebne ciljeve i zadatke kao što su: transfer fundamentalnih naučnih rezultata i novih tehnologija i njihova primena kroz instituciju planiranja, sagledavanje karakteristika strukturalnih promena u basenu i njihovih efekata, optimizacija procesa preseljenja stanovništva i izmeštanja naseljskih i drugih objekata, usmeravanje procesa urbanizacije, utvrđivanje prihvatljivog režima izgradnje iznad lignitskog ležišta, optimizacija saobraćaja u ugljenom basenu, korišćenja vodnih resursa, poljoprivrednog zemljišta i dr., utvrđivanje tehnoloških, ekoloških i prostornih uslova za obnavljanje oštećenog zemljišta, zaštitu i obnavljanje prirodnih vrednosti i kulturnog nasleđa i dr.Osnovni cilj izrade i donošenja Prostornog plana je obezbeđenje prostornih uslova za racionalnu eksploataciju ležišta lignita i nafte u Kostolačkom basenu, kao i za neutralisanje ili ublažavanje negativnih ekoloških i socio-ekonomskih posledica te eksploatacije.Osnovni cilj biće ostvaren primenom sledećih kriterijuma u procesu izrade Prostornog plana:1) efikasnost funkcionisanja složenog rudarsko – energetskog sistema;2) racionalno iskorišćavanje neobnovljivih prirodnih resursa;3) neutralisanje nepovoljnih efekata iskorišćavanja lignita na sadašnjem stepenu tehničko-tehnološkog razvoja;4) poboljšanje uslova življenja i smanjenja postojećih razlika;5) smanjenje društvenih troškova razvoja (najveća efikasnost uz najmanje troškove); uštede u kretanju, izgradnji, potrošnji energije, itd.;6) kriterijum – princip da za mnoga rešenja i koncepcije moraju postojati alternative, kao i mogućnost izbora za korisnike prostora;7) očuvanje i dalje unapređenje kvaliteta sredine; 8) zaštita i svrsishodno korišćenje kulturnog nasleđa;9) zaštita i svrsishodno korišćenje prirodnih dobara;10) efikasna rekultivacija degradiranog zemljišta;11) kriterijumi u vezi sa sigurnošću sistema i okruženja u odnosu na spoljne destruktivne uticaje (ratna dejstva, elementarne nepogode).Poseban cilj je oživljavanje, unapređenje i dalji razvoj grada Kostolca kao centra „Kostolačkog ugljenog basena”.Osnovna očekivanja od Prostornog plana, kao dugoročnog razvojnog dokumenta za područje posebne namene, su:1) formiranje studijske i planske osnove za racionalno korišćenje prirodnih resursa u ležištu (lignita, voda, zemljišta), kao i za rešavanje konflikata i usklađivanje suprotnih interesa u korišćenju i uređivanju prostora;2) sintezna valorizacija svih prirodnih ograničenja i pogodnosti značajnih za organizaciju i uređenje prostora;3) iznalaženje najcelishodnijih rešenja za transformisanje postojeće mreže naselja, odnosno za preseljenje pojedinih naselja i delova naselja iz zone rudarskih radova, uz uvažavanje dugoročnih ekonomskih, socio-ekonomskih, prostorno-funkcionalnih, ekoloških i političkih efekata i posledica;4) iznalaženje najcelishodnijih rešenja za korišćenje, kontrolu, prečišćavanje i zaštitu voda, imajući u vidu dugoročne potrebe rudarsko-energetskog komleksa, stanovništva, poljoprivrede i industrije;5) razvijanje sistema praćenja, unapređenja i zaštite životne sredine u uslovima velikih fizičkih transformacija prostora;6) izučavanje stanja i trendova kretanja stanovništva i zadovoljenja njihovih potreba, sa ciljem da se sagleda najcelishodniji razmeštaj stanovništva i potrebne suprastrukture u budućnosti;7) valorizacija prirodnih i ambijentalnih vrednosti, postojećih naselja, kulturnog i istorijskog nasleđa, sa ciljem da se te vrednosti ugrade u koncept organizacije i uređenja prostora, odnosno u kriterijume za rekultivaciju prostora posle rudarskih intervencija;8) ispitivanje saobraćajnog modela, imajući u vidu perspektivne saobraćajne potrebe i fizička ograničenja koja nameću rudarski radovi; definicija koridora za prolaz magistralnih saobraćajnih pravaca.Jedan od neposrednih zadataka izrade i donošenja Prostornog plana je i zaštita lignitskog ležišta od neplanske izgradnje, kako objekata u privatnoj, tako i objekata u drugim oblicima svojine, utvrđivanjem odgovarajućeg (restriktivnog) režima izgradnje iznad ležišta lignita i nafte u granicama budućih eksploatacionih polja, a u skladu sa dinamikom razvoja površinske eksploatacije. Ovaj problem će se rešavati diferencirano, u zavisnosti od dinamike eksploatacije (otvaranja) kopova i polja, za različite situacije kada se otvaranje kopova očekuje za: (a) najviše pet godina, (b) deset godina, (b) 20 ili više godina.Prostorni plan nakon donošenja predstavlja plansku i normativnu osnovu za:1) izradu razvojnih planova rudarsko-energetskog kompleksa i drugih privrednih preduzeća na ovom području, i to u delovima i aspektima koji se odnose na uređenje i korišćenje prostora;2) donošenje investicionih odluka i izbor lokacija za nove energetske, industrijske i druge objekte;3) izradu i donošenje programa preseljenja ugroženog stanovništva;4) reviziju postojeće urbanističke dokumentacije u području obuhvaćenom Prostornim planom, kao i za izradu i donošenje urbanističkih planova za naselja i uže prostorne celine;5) donošenje normativno-pravnih akata na opštinskom nivou koji regulišu uslove uređenja i korišćenja prostora na ovom području;6) utvrđivanje i izdavanje bližih podataka o lokaciji i urbanističko-tehničkim uslovima za primarnu mrežu (vodove) i objekte komunalne infrastrukture i kapitalne privredne (energetske i dr.) objekte u slučajevima kada nije doneta odluka o lokaciji ili je neophodno preseljenje sa postojeće lokacije;7) izradu, utvrđivanje i donošenje drugih planova, programa, investicionih odluka i tehničke dokumentacije, drugih opredeljenja u vezi sa politikom i uslovima izgradnje, uređivanja i korišćenja prostora. Potrebno je planski razraditi i definisati prostor za odsumporavanje. U zavisnosti od rešenja potrebno je definisati lokaciju za preradu (deponovanje) gipsa. Za potrebe funkcioninsanja rudarsko – energetsko – industrijskog kompleksa potrebno je predvideti železnički kolosek od stanice Stig do TE „Kostolac B”, kao i izgradnju bloka B3.

7. PREGLED I OCENA POSTOJEĆE DOKUMENTACIJE I PODLOGA ZA IZRADU PROSTORNOG PLANA

Na osnovu preliminarne procene raspoloživih podataka o postojećoj dokumentaciji i podlogama, kao i ocene njihove upotrebljivosti, izvršena je sledeća klasifikacija relevantne dokumentacije za izradu Prostornog plana:1. planski i razvojni dokumenti, projektna i ostala dokumentacija,2. podaci o stanovništvu, aktivnostima i prostoru, i podloge.7.1. Planski i razvojni dokumenti, projektna i ostala dokumentacijaZa izradu Prostornog plana značajni su:1) Prostorni plan Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 13/96); 2) Vodoprivredna osnova Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 11/02);3) Strategija regionalnog razvoja Republike Srbije za period od 2007. do 2012. godine („Službeni glasnik RS”, broj 21/07); 4) Srednjoročni program ekonomskog razvoja Srbije 2003–2008. (2003);5) Nacionalna strategija upravljanja otpadom (Zaključak Vlade 05 broj 353-4070/2003-001, od 4. jula 2003. godine);6) Politika naučnog i tehnološkog razvoja Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 17/94); 7) Strategija i politika trgovine Republike Srbije (2003);8) Strategija razvoja energetike Republike Srbije do 2015. godine („Službeni glasnik RS”, broj 44/05); 9) Uredba o utvrđivanju Programa ostvarivanja Strategije razvoja energetike Republike Srbije do 2015. godine za period od 2007. do 2012. godine („Službeni glasnik RS”, br. 17/07 i 73/07);10) Strategija razvoja poljoprivrede Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 78/05); 11) Strategija razvoja turizma u Republici Srbiji („Službeni glasnik RS”, broj 91/06);12) Strategija razvoja smanjenja siromaštva (2003);13) Šumsko privredne i lovno privredne osnove;14) druge nacionalne strategije.Od prostornih i urbanističkih planova za izradu ovog prostornog plana relevantni su sledeći planovi: 1) Prostorni plan opština Požarevac;2) Prostorni plan (bivšeg) Podunavskog regiona, koga su usvojile 11 od ukupno 12 opština, može se koristiti kao dokumentaciona osnova;3) generalni planovi naselja Požarevac i Kostolac;4) detaljni urbanistički planovi, odnosno regulacioni planovi, kao i odgovarajući urbanistički planovi saobraćajne i energetske mreže.

8. PODACI O STANOVNIŠTVU, AKTIVNOSTIMA I PROSTORU, PODLOGE

Republička agencija za prostorno planiranje raspolaže demografskim i podacima o aktivnostima, kao i drugim podacima Republičkog zavoda za statistiku (Popis 2002), a nedostajući podaci se mogu obezbediti anketiranjem i istraživanjem planskog područja. Posebno treba obezbediti podatke o stanovništvu u rasejanju.Podaci o prostoru, podaci o prirodnim uslovima mogu se preuzeti iz dokumentacije planova, studija, istraživačkih kuća, autora i dr., a podaci o stvorenim uslovima terenskim istraživanjima, uz korišćenje dokumentacije planova, geodetskih podataka po katastarskim opštinama i dr. Republička agencija za prostorno planiranje, takođe, raspolaže podacima Republičkog geodetskog zavoda o bilansima zemljišta (šumsko, poljoprivredno, građevinsko i ostalo) na nivou KO.Podloge. Za potrebe izrade Prostornog plana koristiće se postojeće upotrebljive geodetske podloge, kao i topografske karte u razmeri 1:50 000 (TK 50) i to sledeći listovi: 430 Smederevo, listovi br. 2 i 4 (430-2 i 430-4), 431 Požarevac, listovi br. 1, 2, 3, 4 (431-1, 431-2, 431-3 i 431-4); 432 Veliko Gradište, list broj 3 (432-3). Prosečna starost sadržaja listova je oko 20 godina, štampanih u boji (7 boja) formata 50 x 70 cm. Karte su u analognom obliku i po potrebi se može sadržaj svakog lista skenirati. Istovremeno će se koristiti karte i u digitalnom obliku, kao i po mogućstvu aerofoto i satelitski snimci. Obrađivači ranije planske dokumentacije raspolažu upotrebljivim tematskim kartama za područje Prostornog plana.Odredbama člana 44. Zakona, Republički geodetski zavod je u obavezi da na zahtev dostavi lokalnim samoupravama geodetske podloge odgovarajuće razmere (1:1.000, 1:2.500 i 1:5000). Ove podloge će se koristiti za istraživanje, analizu i definisanje pravila korišćenja, uređenja i zaštite planskog područja u građevinskim i vangrađevinskim područjima.

9. USLOVI FINALIZACIJE PROSTORNOG PLANA9.1. Procenjena finansijska sredstva za završetak izrade Prostornog plana

Za potrebe Programa izrade Prostornog plana procenjuju se potrebna finansijska sredstava. Kako se radi o završetku izrade Prostornog plana, tačan iznos utvrdiće se zaključivanjem aneksa ugovora. Republička agencija za prostorno planiranje je u prethodnom periodu izmirila svoje ugovorne obaveze. JP „Elektroprivreda Srbije” i Institut za arhitekturu Srbije će u skladu sa merilima i kriterijumima koju je utvrdila Inženjerska komora Srbije po pitanju minimalnih cena izrade planskih dokumenata, a u zavisnosti od stepena izvršenja posla utvrditi tačan iznos sredstava potrebnih za završetak Prostornog plana.

9.2. Rokovi za završetak izrade Prostornog plana

Zavreštak izrade i donošenje Prostornog plana, odvijaće se po dinamici utvrđenoj aneksom ugovora. Ukupan rok za završetak izrade predloga Prostornog plana procenjuje se na šest meseci od dana zaključivanja aneksa ugovora, ne računajući vreme potrebno za sprovođenje administrativnih procedura. Ukupan rok za izradu i donošenje Prostornog plana je devet meseci.

9.3. Usvajanje Prostornog plana i overa referalnih karata

Saglasno odredbama člana 19. Zakona, Prostorni plan donosi Vlada, čija opšta sadržina je utvrđena odredbama člana 16. Pravilnika, i to:Vlada donosi Prostorni plan područja posebne namene Kostolačkog ugljenog basena Uredbom o utvrđivanju planskog dokumenta, kojom će se bliže propisati uslovi i način overe referalnih karata.