Odluka o izradi Prostornog plana područja posebne namene Specijalnog rezervata prirode “Uvac“

Na osnovu člana 24. stav 2. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 47/03, 34/06 i 39/09 – US),

Vlada donosi

ODLUKU

o izradi Prostornog plana područja posebne namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac”

“Službeni glasnik RS”, broj 46 od 19. juna 2009.

1. Pristupa se izradi Prostornog plana područja posebne namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac” (u daljem tekstu: Prostorni plan).

2. Cilj donošenja Prostornog plana je: utvrđivanje dugoročne koncepcije organizacije, uređenja, zaštite i korišćenja Specijalnog rezervata prirode „Uvac”; racionalno korišćenje i očuvanje prirodnih resursa; zaštita i unapređenje životne sredine, prirodnih i nepokretnih kulturnih dobara; valorizacija komplementarnih potencijala područja za razvoj; prostorni, saobraćajni, privredni i drugi oblici integracije područja sa okruženjem.

3. Područje Prostornog plana obuhvata delove teritorija grada Novi Pazar i opština Ivanjica, Nova Varoš, Prijepolje, Sjenica i Tutin, i to: na teritoriji grada Novi Pazar celu katastarsku opštinu Bele Vode; na teritoriji opštine Ivanjica cele katastarske opštine Vasiljevići, Erčege, Kušići, Medovine, Ravna Gora i Smiljevac; na teritoriji opštine Nova Varoš cele katastarske opštine Akmačići, Amzići, Božetići, Brdo, Bukovik, Burađa, Vilovi, Vraneša, Gornje Trudovo, Debelja, Drmanovići, Jasenovo, Komarani, Kućani, Ljepojevići, Miševići, Negbina, Nova Varoš, Ojkovica, Radijevići, Radoinja, Seništa, Tikva, Tisovica, Trudovo i Štitkovo; na teritoriji opštine Prijepolje cele katastarske opštine Aljinovići, Gornje Goračiće, Karaula, Koprivna i Muškovina; na teritoriji opštine Sjenica cele katastarske opštine Bagačiće, Bačija, Božov Potok, Boljare, Brnjica, Buđevo, Vapa, Vrsjenice, Gornje Lopiže, Goševo, Doliće, Donje Goračiće, Donje Lopiže, Dragojloviće, Draževiće, Družiniće, Dubnica, Duga Poljana, Dujke, Dunišiće, Žabren, Žitniće, Zaječiće, Kamešnica, Kijevce, Kladnica, Krstac, Krće, Mašoviće, Ponorac, Pralja, Raždaginja, Rasno, Raškoviće, Sjenica, Stup, Sugubine, Trijebine, Tuzinje, Uvac, Ugao, Ursule, Fijulj, Caričina, Cetanoviće, Čedovo, Šare, Štavalj i Šušure; na teritoriji opštine Tutin cele katastarske opštine Boroštica, Braćak, Devreč, Đerekare, Leskova, Naboje i Suvi Do.

Područje Prostornog plana dato je na grafičkom prikazu, koji je odštampan uz ovu odluku i čini njen sastavni deo.

4. Koncepcija Prostornog plana biće zasnovana na studijskoj, prostorno-planskoj i urbanističkoj dokumentaciji, kao i na rezultatima dosadašnjih istraživanja u oblasti prostornog planiranja i zaštite životne sredine.

5. Nosilac izrade Prostornog plana je Republička agencija za prostorno planiranje.

Nosilac izrade Prostornog plana dužan je da obezbedi pribavljanje mišljenja, uslova i saglasnosti nadležnih organa i organizacija propisanih zakonom, kao i da osigura saradnju i usaglašavanje stavova sa svim relevantnim subjektima planiranja.

6. Ministarstva, posebne organizacije, javna preduzeća i ustanove nadležne za poslove zaštite životne sredine, zaštite prirode i spomenika kulture, infrastrukture, poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, rudarstva i energetike i drugi zainteresovani organi i organizacije, dostaviće u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ove odluke sve raspoložive podatke, uslove i dokumentaciju iz delokruga svoga rada nosiocu izrade Prostornog plana.

7. Rok za izradu Prostornog plana je šest meseci od dana stupanja na snagu ove odluke.

8. Sredstva za izradu Prostornog plana obezbeđena su u okviru Programa Ujedinjenih nacija za razvoj – Program razvoja opština u jugozapadnoj Srbiji.

9. Predlog Prostornog plana biće izložen na javni uvid u trajanju od 30 dana u zgradama skupštine grada Novi Pazar i skupština opština Ivanjica, Nova Varoš, Prijepolje, Sjenica i Tutin.

10. Program za izradu Prostornog plana područja posebene namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac” odštampan je uz ovu odluku i čini njen sastavni deo.

11. Sastavni deo ove odluke je Odluka o izradi strateške procene uticaja Prostornog plana područja posebne namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac” na životnu sredinu („Službeni glasnik RS”, broj 28/09).

12. Ova odluka stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije”.

05 broj 110-3445/2009

U Beogradu, 11. juna 2009. godine

Vlada

Prvi potpredsednik Vlade –

zamenik predsednika Vlade,

Ivica Dačić, s.r.

PROGRAM

ZA IZRADU PROSTORNOG PLANA PODRUČJA

POSEBNE NAMENE SPECIJALNOG REZERVATA PRIRODE „UVAC”

1. Uvodne napomene

Program za izradu Prostornog plana područja posebne namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac” (u daljem tekstu: Program) pripremila je Republička agencija za prostorno planiranje, u skladu sa odredbama Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 47/03, 34/06 i 39/09 – US) i Pravilnika o sadržini i izradi planskih dokumenata („Službeni glasnik RS”, broj 60/03).

Predmet Programa je izrada prostornog plana područja posebne namene za područje Specijalnog rezervata prirode „Uvac”, koji je zaštićen u skladu sa Uredbom o zaštiti Specijalnog rezervata prirode „Uvac” („Službeni glasnik RS”, br. 25/06 i 110/06).

Program je urađen u tekstualnom, tabelarnom i grafičkom obliku (u razmeri 1:300 000) i čini sastavni deo Odluke o izradi Prostornog plana područja posebne namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac”.

2. Vrsta, vremenski horizont i obuhvat planskog dokumenta

2.1. Vrsta i vremenski horizont planskog dokumenta

Vrsta planskog dokumenta definisana je odredbama člana 19. Zakona o planiranju i izgradnji (u daljem tekstu: Zakon), prema kojima se prostorni plan područja posebne namene, donosi za područje koje zbog svojih karakteristika ima posebnu namenu koja zahteva poseban režim organizacije, uređenja, korišćenja i zaštite prostora.

Odredbama člana 19. stav 1. tačka 1) Pravilnika o sadržini i izradi planskih dokumenata (u daljem tekstu: Pravilnik), propisano je da se prostorni plan područja posebne namene donosi za veće područje prirodnog dobra sa zaštitnom zonom.

Prema odredbama člana 23. Zakona, prostorni planovi donose se za period od najmanje deset godina. Vremenski horizont Prostornog plana područja posebne namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac” određen je za period do 2022. godine, tokom kojeg se on realizuje kroz tri etape od po četiri godine, pri čemu se za svaku etapu zaključuje ugovor o implementaciji.

U skladu sa navedenim odredbama, potrebno je izraditi planski dokument sa sledećim nazivom: Prostorni plan područja posebne namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac” (u daljem tekstu: Prostorni plan).

2.2. Teritorijalni obuhvat planskog područja

Teritorijalni obuhvat područja Prostornog plana određen je površinama teritorija celih katastarskih opština po opštinama, odnosno gradu, brojem obuhvaćenih naselja i brojem njihovih stanovnika prema popisu iz 2002. godine, i dat je u tabeli 1.

Tabela 1. Površine, broj naselja i broj stanovnika 2002. godine na području Prostornog plana

R.

Naziv

Broj

Površina

Broj

Broj

b.

opštine/grada

katastarskih

u km²

naselja

stanovnika*

opština

1.

Ivanjica

6

165,81

7

1267

2.

Nova Varoš

26

452,81

25

17039

3.

Novi Pazar – grad

1

14,43

1

872

4.

Prijepolje

5

51,23

5

400

5.

Sjenica

49

968,42

86

26739

6.

Tutin

7

122,69

9

2359

UKUPNO

94

1775,46

133

48676

* po novoj metodologiji popisa.

Ukupna površina preliminarnog područja Prostornog plana iznosi 1775,46 km² i obuhvata 94 katastarske opštine, 133 naselja sa ukupno 48676 stanovnika 2002. godine. Konačne granice utvrdiće se u predlogu Prostornog plana.

Preliminarna granica područja Prostornog plana određena je granicama celih katastarskih opština na delovima teritorija obuhvaćenih opština i grada, i to:

– opština Ivanjica – šest katastarskih opština: Vasiljevići, Erčege, Kušići, Medovine, Ravna Gora i Smiljevac;

– opština Nova Varoš – 26 katastarskih opština: Akmačići, Amzići, Božetići, Brdo, Bukovik, Burađa, Vilovi, Vraneša, Gornje Trudovo, Debelja, Drmanovići, Jasenovo, Komarani, Kućani, Ljepojevići, Miševići, Negbina, Nova Varoš, Ojkovica, Radijevići, Radoinja, Seništa, Tikva, Tisovica, Trudovo i Štitkovo;

– grad Novi Pazar – katastarska opština Bele Vode;

– opština Prijepolje – pet katastarskih opština: Aljinovići, Gornje Goračiće, Karaula, Koprivna i Muškovina;

– opština Sjenica – 49 katastarskih opština: Bagačiće, Bačija, Božov Potok, Boljare, Brnjica, Buđevo, Vapa, Vrsjenice, Gornje Lopiže, Goševo, Doliće, Donje Goračiće, Donje Lopiže, Dragojloviće, Draževiće, Družiniće, Dubnica, Duga Poljana, Dujke, Dunišiće, Žabren, Žitniće, Zaječiće, Kamešnica, Kijevce, Kladnica, Krstac, Krće, Mašoviće, Ponorac, Pralja, Raždaginja, Rasno, Raškoviće, Sjenica, Stup, Sugubine, Trijebine, Tuzinje, Uvac, Ugao, Ursule, Fijulj, Caričina, Cetanoviće, Čedovo, Šare, Štavalj i Šušure;

– opština Tutin – sedam katastarskih opština: Boroštica, Braćak, Devreč, Đerekare, Leskova, Naboje i Suvo Do.

U okviru planskog područja Specijalni rezervat prirode „Uvac” zauzima 75,43 km², a zaštitna zona Specijalnog rezervata prirode „Uvac” oko 1100 km².

Specijalni rezervat prirode „Uvac” i zaštitna zona čine jedinstveno zaštićeno prirodno dobro.

Preliminarni obuhvat i granice područja Prostornog plana dati su na grafičkom prikazu Prostorni plan područja Specijalnog rezervata prirode „Uvac” – Područje prostornog plana u razmeri 1:300.000.

3. Razlozi, pravni i planski osnov za izradu Prostornog plana

3.1. Razlozi za izradu Prostornog plana

Prostornim planom Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 13/96) utvrđena je obaveza izrade i donošenja prostornih planova područja posebne namene za područja prirodnih dobara u koje spada i Specijalni rezervat prirode „Uvac”.

Odredbama člana 19. Pravilnika predviđeno je da se prostorni plan područja posebne namene donosi za veće područje prirodnog dobra.

U skladu sa prethodnim, a imajući u vidu da u periodu od donošenja Uredbe o zaštiti Specijalnog rezervata prirode „Uvac” do danas nije donet odgovarajući planski dokument za područje Specijalnog rezervata prirode „Uvac”, predlaže se izrada i donošenje prostornog plana područja posebne namene u funkciji zaštite predmetnog prirodnog dobra.

Osnovni razlog za izradu i donošenje Prostornog plana jeste stvaranje uslova za očuvanje i unapređenje zaštićenog područja od izuzetnog (nacionalnog i međunarodnog) značaja, odnosno njegovih posebnih prirodnih, kulturno-istorijskih i drugih vrednosti, za očuvanje i odmereno korišćenje prirodnih resursa – prvenstveno voda, kao i za organizaciju i uređenje prostora u skladu sa ciljevima i potrebama zaštite prirode i životne sredine i održivog socio-ekonomskog razvoja.

Prostorni plan će predstavljati prioritetan planski dokument za upravljanje zaštitom i razvojem obuhvaćenog područja i osnov za uspešnu primenu ratifikovanih ili potpisanih međunarodnih konvencija i programa koji se odnose na zaštitu prirode, životne sredine, predela i kulturne baštine, za ispunjavanje očekivanih obaveza koje proističu iz evropskih direktiva u procesu i po završetku pridruživanja Evropskoj uniji i za primenu donetih strategija za različite oblasti razvoja, drugih sektorskih programa i projekata.

3.2. Pravni osnov za izradu Prostornog plana

Pravni osnov za izradu Prostornog plana sadržan je u odredbama:

– Zakona o planiranju i izgradnji;

– Zakona o Prostornom planu Republike Srbije;

– Pravilnika o sadržini i izradi planskih dokumenata;

– Zakona o zaštiti životne sredine („Službeni glasnik RS”, br. 135/04 i 36/09);

– Zakona o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu („Službeni glasnik RS”, broj 135/04);

– Zakona o vodama („Službeni glasnik RS”, br. 46/91, 53/93, 67/93 – dr. zakon, 48/94 – dr. zakon, 54/96 i 101/05 – dr. zakon);

– Zakona o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik RS”, br. 62/06 i 65/08 – dr. zakon);

– Zakona o kulturnim dobrima („Službeni glasnik RS”, broj 71/94);

– Zakona o javnim putevima („Službeni glasnik RS”, br. 101/05 i 123/07);

– Zakona o šumama („Službeni glasnik RS”, br. 46/91, 83/92, 53/93 – dr. zakon, 54/93, 60/93, 67/93 – dr. zakon, 48/94 – dr. zakon, 54/96 i 101/05 – dr. zakon);

– Zakona o energetici („Službeni glasnik RS”, broj 84/04);

– Zakona o turizmu („Službeni glasnik RS”, broj 36/09);

– Uredbe o utvrđivanju vodoprivredne osnove Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 11/02);

– Uredbe o zaštiti Specijalnog rezervata prirode „Uvac” („Službeni glasnik RS”, br. 25/06 i 110/06);

– drugih zakona i podzakonskih akata.

3.3. Planski osnov za izradu Prostornog plana

Planski osnov za izradu Prostornog plana sadržan je u odredbama Zakona o Prostornom planu Republike Srbije, i to u poglavlju:

– VII.5 „Donošenje prostornih planova za uže prostorne celine”, kojim su u prioritete za pripremu i donošenje prostornih planova svrstani i prostorni planovi područja posebne namene za područja prirodnih dobara;

– V.3 „Zaštita prirodnih dobara”, kojim je Uvac utvrđen kao prostorna celina koja je sada u statusu zaštićenih i u planskom periodu i nadalje ostaje zaštićen;

– V.1 „Razvoj turizma i organizacija turističkih prostora”, kojim je Uvac definisan kao deo subregije srednjeplaninske regije „Z.1” Tara–Zlatibor–Zlatar II stepena, u sklopu Zapadne turističke zone „Z” takođe II stepena, nacionalnog ranga (predviđen za letnju rekreaciju kao vodeću turističku aktivnost ali i ostale turističke aktivnosti, kao što su tranzitne, jezerske, klimatske, ekološke, seoske i dr.);

– II.3 „Korišćenje i zaštita voda i vodoprivredna infrastruktura” kojim je Uvac definisan kao podsistem regionalnog Zapadnomoravsko-rzavskog sistema za snabdevanje vodom stanovništva opština potrošača (Nova Varoš, Prijepolje, Priboj, Kosjerić i Ivanjica), sa izgrađenim (Uvac i Kokin Brod) i planiranim (Seča Reka i Rokci) akumulacijama.

4. Predmet, načela i metodološki pristup izrade Prostornog plana

4.1. Predmet izrade Prostornog plana

Predmet izrade Prostornog plana je zaštita, razvoj, organizacija i uređenje područja Specijalnog rezervata prirode „Uvac”, integralno sa obuhvaćenim planskim područjem, na delovima teritorija grada Novi Pazar i opština Ivanjica, Nova Varoš, Prijepolje, Sjenica i Tutin, kao prirodne i turističke celine.

U okviru planskog područja nalazi se Specijalni rezervat prirode „Uvac” i njegova zaštitna zona. Specijalni rezervat prirode „Uvac” i zaštitna zona čine jedinstveno zaštićeno prirodno dobro.

Prema Uredbi o zaštiti Specijalnog rezervata prirode „Uvac”, Specijalni rezervat prirode „Uvac” obuhvata područje doline reke Uvac između brda Lupoglav u međurečju Uvca i Vape i brane na Radoinjskom jezeru i delove dolina pritoka Uvca – potoka Čajak, Veljušnice, Rakonjskog, Purića, Rabrenskog, Sekulića i Dubokog potoka, Zlošnice, Volujačkog potoka, Marića reke, Tisovice, Suvodola, Vrševine i Kladnice. U administrativnom smislu Specijalni rezervat prirode „Uvac” nalazi se na teritoriji opštine Nova Varoš (obuhvata delove katastarskih opština Akmačići, Amzići, Božetići, Bukovik, Burađa, Vilovi, Vraneša, Gornje Trudovo, Debelja, Komarani, Miševići, Negbina, Ojkovica, Radijevići, Radoinja, Seništa, Trudovo i Štitkovo), površine 55,25 km² i teritoriji opštine Sjenica (obuhvata delove katastarskih opština Gornje Lopiže, Donje Goračiće, Donje Lopiže, Družinići, Kladnica, Krstac i Ursule) površine 20,18 km².

Zaštitna zona Specijalnog rezervata prirode „Uvac” obuhvata prostor sliva reke Uvac oko zaštićenog područja Specijalnog rezervata prirode „Uvac” uzvodno od profila brane vodoakumulacije Radoinja. Granica zaštitne zone pruža se površinskom vododelnicom sliva reke Uvac obuhvatajući dolinske strane reke Uvac, Sjeničko polje i padine planina Murtenica, Čemernica, Javor, Golija, Velika Ninaja, Giljeva, Ozren i Zlatar koje pripadaju tom rečnom slivu. S obzirom da je deo voda Pešterskog polja, koje topografski ne pripada slivu Uvca, veštački prevedan u taj sliv, granica zaštitne zone i Prostornog plana obuhvata i sliv ponornice Boroštice u Pešterskom polju.

Specijalni rezervat prirode „Uvac” stavljen je pod zaštitu kao prirodno dobro od izuzetnog značaja I kategorije da bi se: očuvao i razmnožio beloglavi sup – retka vrsta lešinara; očuvala staništa i poboljšalo stanje drugih značajnih vrsta ptica, lovne divljači i ostalog životinjskog sveta; obezbedili uslovi za ponovno naseljavanje vrsta biljaka i životinja koje su nestale s tog područja; sačuvala i povećala raznovrsnost riba i optimalnim ulovom i korišćenjem sačuvala i povećala njihova brojnost; sačuvala raznovrsnost flore, šumskih i ostalih biljnih zajednica; sačuvala reljefna i vodena obeležja i speleološke i druge vrednosti geonasleđa; očuvali i poboljšali prirodni činioci životne sredine, prvenstveno kvalitet voda i zemljišta; očuvala lepota i raznovrsnost predela; stvorili uslovi za održivo korišćenje i plansko uređenje zaštićenog područja u interesu nauke, obrazovanja, kulture, rekreacije i ekoturizma.

U regionalnom pogledu plansko područje pripada jugozapadnom delu Republike Srbije u okviru Starovlaško-raške visije. Centralnu morfološku celinu rezervata predstavlja kanjonska dolina reke Uvac sa dolinama njenih pritoka. Reka Uvac izvire ispod planine Giljeve, a uliva se u Lim kod Priboja. Dužina reke Uvac je 119 km, površina sliva 1310 km² a najznačijnija mu je desna priotoka Vapa. Dolina Uvca delimično je potopljena izgradnjom tri brane i formiranjem veštačkih jezera Uvačkog, Zlatarskog i Radoinjskog. Voda akumuacionih jezera uglavnom se koristi za potrebe proizvodnje električne energije i vodosnabdevanja.

4.2. Načela i metodološki pristup izradi Prostornog plana

Izrada Prostornog plana zasniva se na načelima propisanim Zakonom: poštovanje održivog razvoja, realnih potreba, dinamizma i kooperacije između teritorijalnih jedinica i dostupnosti javnim sektorima; povećanje efikasnosti i odgovornosti u oblasti korišćenja, zaštite i unapređenja prostora; obezbeđivanje javnosti u postupku pripreme i donošenja planova; podsticanje ravnomernosti teritorijalnog razvoja Republike Srbije i očuvanja kvaliteta i raznovrsnosti raspoloživih prirodnih i stvorenih resursa; usklađenost socijalnog razvoja, ekonomske efikasnosti i zaštite i revitalizacije životne sredine i zaštite prirodnih, kulturnih i istorijskih vrednosti; realizacija razvojnih prioriteta i obezbeđivanje racionalnog korišćenja neobnovljivih prirodnih resursa; saradnja između Republike, jedinica lokalne samouprave i teritorijalne autonomije, javnih preduzeća i ustanova, nevladinih organizacija i drugih učesnika u prostornom razvoju; izbor i definisanje strategijskih prioriteta prostornog razvoja kao osnove za planiranje i uređenje prostora na nivou teritorijalnih jedinica; usaglašenost sa evropskim normativima i standardima u oblasti planiranja i uređenja prostora radi stvaranja uslova za transgraničnu i međunarodnu saradnju i uključivanje Republike Srbije u procese evropskih integracija.

Strateško-metodološke postavke i principi na kojima se zasniva izrada Prostornog plana su: princip integralnog pristupa prostoru (ekonomska, socijalna, ekološka komponenta), odnosno princip održivog razvoja; sagledavanje prostora Specijalnog rezervata prirode „Uvac” u okviru granica utvrđenih Uredbom o zaštiti Specijalnog rezervata prirode „Uvac” (površine 75,43 km²), sa ciljem planskog definisanja koncepcije i pravila korišćenja, uređenja i zaštite datog područja prema utvrđenom režimu zaštite; sagledavanje prostora Specijalnog rezervata prirode „Uvac” u okviru šireg okruženja, odnosno na nivou susednih opština/gradova i međuregionalne saradnje; društveno-ekonomsko-ekološki opravdana i argumentovana, realna planska rešenja sa jasnom koncepcijom mera i instrumenata za implementaciju Prostornog plana.

5. Ciljevi i zadaci izrade Prostornog plana

Osnovni cilj izrade i donošenja Prostornog plana je stvaranje prvog integralnog planskog dokumenta za upravljanje zaštitom, razvojem i uređenjem planskog područja i njegove prioritetne posebne namene – specijalnog rezervata prirode, kao i održivi razvoj planskog područja.

Posebni ciljevi izrade i donošenja Prostornog plana su:

– utvrđivanje graničnog kapaciteta prostora za aktivnosti održivog socio-ekonomskog razvoja planskog područja i limita prihvatljivih promena u odnosu na ciljeve i potrebe zaštite životne sredine, prvenstveno očuvanja kvaliteta voda, posebno u odnosu na ustanovljene režime zaštite u Specijalnom rezervatu prirode „Uvac”, i drugih zaštićenih ili za zaštitu planiranih prirodnih dobara;

– utvrđivanje opštih uslova i režima izgradnje, uređenja, korišćenja i zaštite planskog područja;

– utvrđivanje bližih uslova i režima izgradnje, uređenja i korišćenja delova planskog područja koji su zaštićeni kao prirodna dobra za dozvoljene i održive privredne i druge aktivnosti (vodoprivreda, turizam, poljoprivreda, šumarstvo, lov i ribolov i dr.), a posebno za područje Specijalnog rezervata prirode „Uvac”;

– sanacija degradiranih površina (zone bespravne gradnje, neuređene – divlje deponije, itd.);

– oživljavanje, unapređenje i dalji razvoj seoskih naselja i adekvatno komunalno opremanje i uređenje gradskih naselja planskog područja i njihovo uključivanje u aktivnosti vezane za osnovne namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac” i drugih zaštićenih ili za zaštitu planiranih prirodnih dobara;

– utvrđivanje dugoročne strategije naučnih istraživanja, edukacije i kulturološkog korišćenja Specijalnog rezervata prirode „Uvac” i drugih zaštićenih prirodnih dobara, kao i mera njihovog očuvanja, unapređenja i zaštite, sa preciziranjem prioriteta i dinamike realizacije njihove zaštite i korišćenja;

– održivo korišćenje prirodnih resursa (voda, poljoprivrednog zemljišta, šuma, mineralnih sirovina, i dr.) i zaštita od požara;

– očuvanje lepote i raznovrsnosti predela, predeonih i ambijentalnih obeležja zaštićenog područja;

– identifikacija, zaštita i održivo korišćenje nepokretnih kulturnih dobara i dobara pod prethodnom zaštitom.

Zadaci izrade Prostornog plana su postizanje optimalne organizacije, uređenja, korišćenja i zaštite planskog područja, kao i mirenje interesa zaštite prirodnog dobra sa interesima razvoja turizma, vodoprivrede, energetike, ribarstva, poljoprivrede i drugih funkcija planskog područja.

6. Potencijali i ograničenja planskog područja

Osnovni potencijali planskog područja su:

– bogatstvo vodama (uvačka jezera, vodotoci, izvori i vrela, podzemne vode, karstne i pukotinske izdani, mineralni izvori); izvorišni delovi vodotoka Uvca i Vape i njihovih pritoka spadaju u najznačajnije salmonidne vode Republike Srbije; vodena masa respektivnog kvaliteta u veštačkim akumulacijama (ukupne zapremine preko 400 miliona m³) koje predstavljaju aktivna (Radoinjsko jezero) i potencijalna (Zlatarsko i Uvačko jezero) izvorišta vodosnabdevanja regionalnog značaja;

– značajni kapaciteti za proizvodnju električne energije (hidroelektrane Uvac, Kokin Brod i Bistrica) koji koriste vodu uvačkih hidroakumulacija;

– mineralne sirovine (prvenstveno građevinski kamen i ugalj u rudniku Štavalj);

– poljoprivredne površine koje dominiraju na planskom području sa 1218,87 km², odnosno 67,66% (dominantno pašnjaci i livade, manje oranice i voćnjaci, mogućnost razvoja organske poljoprivrede) i šumsko zemljište sa 416,61 km², odnosno 23,13% ukupne površine planskog područja; građevinsko zemljište obuhvata 69,10 km², što čini 3,84 % ukupne površine planskog područja, dok na ostalo zemljište otpada oko 3,93 % teritorije ili 70,88 km²;

– magistralni M21, M8 i M21.1 i regionalni putni pravci R117, R231, R231a i R272, planirani autoput Beograd–Južni Jadran (E763) i alternativni „ivanjički” koridor autoputa na delu od Požege do veze sa Crnom Gorom (Boljare), aerodrom u Sjenici;

– raznovrstan biljni (preko 500 vrsta viših biljaka, mestimično bujne bukove i četinarske šume) i životinjski svet (populacija beloglavog supa najkrupnijeg autohtonog predstavnika ornitofaune u Republici Srbiji, ptice mediteranskog porekla koja pripada specifičnoj grupi nekrofagih/lešinarskih vrsta ornitofaune koja na području Uvca ima najveću koloniju u našoj zemlji i Balkanskom poluostrvu predstavljenu sa 45 gnezdećih parova, oko 100 vrsta ptica, oko 20 vrsta riba od čega je oko dve trećine autohtonih, 25 vrsta sisara, divljač (sisarska i pernata lovna divljač);

– zaštićena prirodna dobra zastupljena u vidu Specijalnog rezervata prirode „Uvac”, Parka prirode Ivlje, Strogog rezervata prirode Paljevina, Speleološkog spomenika prirode Pećina Bukovik, botaničkih spomenika prirode Stablo crnog bora i Stablo bora munike, Memorijalnog spomenika prirode Stablo bukve na Zlataru;

– zaštićena prirodna dobra međunarodnog značaja zastupljena u vidu međunarodno značajnog staništa ptica Uvac–Mileševka i Emerald područja Klisura reke Uvac, zaštitna zona Specijalnog rezervata prirode „Uvac” obuhvata prostor „Pešterskog polja” koje je upisano 2006. godine na Ramsarsku listu;

– raznovrsni, reprezentativni i atraktivni elementi reljefa izraženi prvenstveno kroz specifičnu ornamentiku krečnjakih litica u klisurastim deonicama rečnih dolina i serijom uklještenih meandara Uvca kod Molitve i Radoinje i posebno, kroz brojne oblike i pojave fluviokraškog (suve, slepe i viseće doline, uvale, izvori i vrela) i kraškog reljefa (vrtače, pećine i kraške jame);

– tri velika i morfogenetski, paleontološki, hidrološki i biološki izuzetno zanimljiva speleološka objekta (Ušačka, Tubića i Baždarska pećina), među kojima se ističe Ušačka pećina sa četiri ulaza i spletom kanala ukupne dužine 6185 m, što je čini najvećim istraženim speleološkim objektom u Republici Srbiji;

– zaštićena kulturna dobra od velikog značaja zastupljena u vidu spomenika kulture Crkva brvnara u Kućanima i Crkva brvnara u Radijevićima (opština Nova Varoš), kulturna dobra zastupljena u vidu spomenika kulture Manastir Dubnica u Božetićima, Kuća narodnog heroja Momira Pucarevića u Drmanovićima, Kuća Tomislava Boškovića u Radoinji, Crkva sv. Arhanđela u Bukoviku, Crkva sv. Trojice u Novoj Varoši, Zgrada stare opštine u Novoj Varoši (opština Nova Varoš), Sultan-Valida džamija u Sjenici, Crkva vaznesenja Hristovog u Štavlju (opština Sjenica), Crkva u Kovilju (opština Ivanjica), arheološka nalazišta crkva i groblje na Radišića brdu u Sjenici i Velika Gradina u Vrsjenici i Krću (opština Sjenica), kao i znamenito mesto Spomenik majoru Iliću na Javoru u Kušićima (opština Ivanjica).

Osnovni problemi i ograničenja planskog područja su:

– nizak nivo planskog upravljanja područjem i sprovođenja postojećih planskih dokumenata koji je uslovio neplansku izgradnju zastupljenu u vidu velikog broja bespravno sagrađenih objekata;

– nerešeno pitanje otpadnih komunalnih voda naselja (Sjenica i Kokin Brod), sjeničke deponije čvrstog otpada, odlaganja i eliminacije otpadaka prerade drveta;

– neuređenost i neopremljenost javnih površina i objekata za boravak i rekreaciju posetilaca, nepostojanje vizitorskih centara;

– nepotpuna istraženost pojedinih komponenti prirodnog kompleksa i kulturno-istorijskih vrednosti;

– nepotpuna obeleženost zaštićenog područja;

– neznatno povećanje broja stanovnika planskog područja u 2002. godini u odnosu na broj stanovnika 1948. godine (sa 54099 na 55129 stanovnika prema staroj metodologiji), opadanje broja stanovnika zabeleženo na području opština Ivanjica, Prijepolje i Tutin, dok delovi grada Novi Pazar i opština Sjenica i Nova Varoš koji su obuhvaćeni planom beleže blaži apsolutni porast broja stanovnika, velika razlika u broju stanovnika 2002. godine u zavisnosti od primenjene metodologije ukazuje na značajan broj lica koja borave u inostranstvu, posebno na području opštine Sjenica (5701);

– nedovoljna razvijenost sela sa tendencijom daljeg zaostajanja u razvoju;

– nizak nivo komunalne opremljenosti, neizgrađena tehnička infrastruktura i nedovoljna pokrivenost putevima sa savremenim kolovozom;

– nedovoljna svest lokalnog društva o potencijalima područja kao izuzetno vrednom prirodnom, hidrološkom i klimatskom ambijentu pogodnom za razvoj poljoprivrednih, vodoprivrednih, turističkih delatnosti i drugih aktivnosti budućeg razvoja;

– nedovoljna i neadekvatna informisanost stanovništva u cilju formiranja modela adekvatnog ekološkog ponašanja.

7. Pregled i ocena postojeće dokumentacije i podloga za izradu Prostornog plana

Na osnovu preliminarne procene raspoloživih podataka o postojećoj dokumentaciji i podlogama, kao i ocene njihove upotrebljivosti, izvršena je klasifikacija relevantne dokumentacije za izradu Prostornog plana, i to: planska, razvojna i ostala dokumentacija; podaci o stanovništvu, aktivnostima i prostoru i podloge.

7.1. Planska, razvojna i ostala dokumentacija

Za izradu Prostornog plana značajni su:

– Strategija regionalnog razvoja Republike Srbije za period od 2007. do 2012. godine („Službeni glasnik RS”, broj 21/07);

– Nacionalna strategija upravljanja otpadom, sa programom približavanja Evropskoj uniji (Zaključak Vlade 05 broj 353-4070/2003-001 od 4. jula 2003. godine);

– Strategija razvoja energetike Republike Srbije do 2015. godine („Službeni glasnik RS”, broj 44/05);

– Strategija razvoja poljoprivrede Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 78/05);

– Strategija razvoja turizma Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 91/06);

– Strategija razvoja šumarstva Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 59/06);

– Nacionalna strategija održivog razvoja („Službeni glasnik RS”, broj 57/08);

– Strategija razvoja železničkog, drumskog, vodnog, vazdušnog i intermodalnog transporta u Republici Srbiji od 2008. do 2015. godine („Službeni glasnik RS”, broj 4/08);

– Strategija razvoja telekomunikacija u Republici Srbiji od 2006. do 2010. godine („Službeni glasnik RS”, br. 99/06 i 4/09);

– Uredba o utvrđivanju vodoprivredne osnove Republike Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 11/02);

– Uredba o utvrđivanju Programa ostvarivanja Strategije razvoja energetike Republike Srbije do 2015. godine za period od 2007. do 2012. godine („Službeni glasnik RS”, br. 17/07 i 73/07);

– Program upravljanja Specijalnog rezervata prirode „Uvac” za period 2008–2012, Društvo s ograničenom odgovornošću „Rezervat Uvac”, Nova Varoš, 2007. godine;

– Poslovni (master) plan turističke destinacije Zlatibor–Zlatar, Beograd, 2007. godine.

Prostorni i urbanistički planovi relevantni za izradu Prostornog plana su:

– Zakon o Prostornom planu Republike Srbije;

– Uredba o utvrđivanju Prostornog plana područja posebne namene Parka prirode Golija („Službeni glasnik RS”, broj 16/09);

– Generalni urbanistički plan Nove Varoši sa Babića Brdom, Energoprojekt, Beograd, 1977. godine;

– Plan generalne regulacije Turističke zone Zlatara, Infoplan, Aranđelovac, 2008. godina.

7.2. Podaci o stanovništvu, aktivnostima i prostoru i podloge

Republička agencija za prostorno planiranje raspolaže demografskim podacima, podacima o aktivnostima i drugim podacima Republičkog zavoda za statistiku (popis 2002. godine, opštinski godišnjaci, naručeni podaci), a nedostajući podaci mogu se obezbediti anketiranjem i istraživanjem planskog područja.

Podaci o prostoru, podaci o prirodnim uslovima mogu se preuzeti iz dokumentacije planova, studija, istraživačkih kuća, autora i drugih izvora, a podaci o stvorenim uslovima i terenskim istraživanjima uz korišćenje dokumentacije planova, geodetskih podataka po katastarskim opštinama i dr. Republička agencija za prostorno planiranje, raspolaže podacima Republičkog geodetskog zavoda o bilansima zemljišta (šumsko, poljoprivredno, građevinsko i ostalo) na nivou katastarskih opština.

Za potrebe izrade Prostornog plana koristiće se postojeće upotrebljive geodetske podloge, kao i topografske karte u razmeri 1:50 000 (TK 50) i to sledeći listovi: 528 Užice, list broj 4 (528-4); 529 Čačak list broj 3 (529-3); 578 Prijepolje, listovi broj 2 i 4 (578-2 i 578-4); 579 Sjenica listovi broj 1, 3 i 4 (579-1, 579-3 i 579-4).

Prosečna starost sadržaja listova je 25 godina, koji su štampani u boji (sedam boja) formata 50 h 70 cm, karte su u analognom obliku, koristiće se i karte u digitalnom obliku i po mogućnosti aerofoto i satelitski snimci, CORINE Land Cover kao baza podataka o postojećim namenama u prostoru koju je izradila Evropska agencija za životnu sredinu (44 namene u okviru tri glavne grupe namena, razmera 1:100 000, osnov – satelitski snimak). Prostorni plan će se raditi u Geografskom informacionom sistemu (GIS).

8. Sadržaj Prostornog plana

Prostorni plan će sadržati tekstualni deo i grafičke prikaze i radiće se u dve faze, i to: strategija razvoja planskog područja i predlog Prostornog plana.

Strategija razvoja planskog područja sadržaće: interpretaciju rezultata analize postojeće dokumentacije za plansko područje i rezultata urađenih ekspertiza po različitim oblastima; opis stanja, potencijala i ograničenja na planskom području; predlog osnovnih i posebnih ciljeva; predlog osnovnih pravila korišćenja, uređenja, zaštite i razvoja planskog područja; evidenciju i mogućnost rešavanja konflikata u prostoru na principima održivog razvoja; varijante razvoja; smernice za izbor prioriteta i prioritete razvoja; druge elemente od značaja za izradu Prostornog plana.

Predlog Prostornog plana sadržaće:

1) polazne osnove: opis granica područja Prostornog plana; obaveze, uslove i smernice iz planskih dokumenata višeg reda i susednih područja; skraćeni prikaz postojećeg stanja (prirodni resursi, stanovništvo, mreža i funkcije naselja, ruralna područja, privredne delatnosti, uslužne delatnosti i javne službe, saobraćaj i infrastrukturni sistemi, životna sredina, prirodna i kulturna dobra i dr.); ograničenja i potencijali područja Prostornog plana;

2) ciljeve prostornog razvoja: opšti i posebni ciljevi; ciljevi razvoja po pojedinim oblastima;

3) pravila korišćenja, uređenja i zaštite planskog područja: korišćenje i zaštita prirodnih resursa; razvoj i uređenje mreže naselja; prostorni razvoj i uređenje ruralnih područja; prostorni razvoj i razmeštaj privrednih delatnosti; prostorni razvoj i razmeštaj uslužnih delatnosti i javnih službi; prostorni razvoj, razmeštaj i korišćenje infrastrukturnih sistema; zaštita životne sredine; zaštita prirodnih i kulturnih dobara; korišćenje i uređenje prostora od interesa za odbranu zemlje i zaštitu od elementarnih nepogoda i dr.;

4) implementaciju Prostornog plana: lista prioritetnih aktivnosti za implementaciju Prostornog plana; učesnici u implementaciji Prostornog plana; mere i instrumenti za implementaciju Prostornog plana; ugovor o implementaciji Prostornog plana.

Pored navedenih elemenata predlog Prostornog plana sadržaće i:

1) granice celina i podcelina posebne namene i zona zaštite;

2) položaj i regionalne aspekte razvoja područja posebne namene;

3) namenu površina posebne namene sa bilansima planiranih namena i sadržaja;

4) procenu ekonomske opravdanosti i socijalne prihvatljivosti planiranih aktivnosti, objekata i funkcija posebne namene.

Istovremeno sa izradom Prostornog plana po fazama radiće se analitičko-dokumentaciona osnova planskog dokumenta.

Grafičke prikaze Prostornog plana činiće tri referalne karte kojima se prikazuju:

1) pravila korišćenja, uređenja i zaštite prostora za potrebe posebne namene – Referalna karta broj 1 „Posebna namena prostora”;

2) pravila za razvoj i uređenje mreže naselja, prostorni razvoj i razmeštaj privrednih delatnosti, prostorni razvoj i razmeštaj uslužnih delatnosti i javnih službi, prostorni razvoj, razmeštaj i korišćenje infrastrukturnih sistema – Referalna karta broj 2 „Mreža naselja, funkcija, javnih službi i infrastrukturnih sistema”;

3) pravila korišćenja i zaštite prirodnih resursa, zaštite životne sredine, zaštite prirodnih i kulturnih dobara – Referalna karta broj 3 „Prirodni resursi, zaštita životne sredine i prirodnih i kulturnih dobara”. Referalne karte se rade u razmeri 1:25.000, 1:50.000 ili 1:100.000.

9. Finansijska sredstva i rokovi za izradu Prostornog plana

Sredstva za izradu Prostornog plana u iznosu od 15.050.000,00 dinara obezbeđena su u okviru Programa Ujedinjenih nacija za razvoj – Program razvoja opština u jugozapadnoj Srbiji.

Osnovne faze izrade Prostornog plana su strategija razvoja planskog područja i predlog Prostornog plana.

Rok za izradu Prostornog plana je šest meseci od dana stupanja na snagu Odluke o izradi Prostornog plana područja posebne namene Specijalnog rezervata prirode „Uvac”. Ovaj rok predstavlja efektivno vreme za izradu Prostornog plana i ne obuhvata vreme potrebno za obavljanje administrativnih postupaka u toku razmatranja i verifikacije (obavljanje procedure stručne kontrole, javnog uvida i donošenja Prostornog plana).

Predviđeni rok za izradu strategije razvoja planskog područja je tri meseca, a za izradu Predloga prostornog plana je tri meseca po verifikaciji strategije razvoja planskog područja.

10. Usvajanje Prostornog plana i zaključivanje ugovora o implementaciji

Saglasno odredbama člana 31. Zakona sastavni deo Prostornog plana predstavlja ugovor o implementaciji, koji sadrži naročito obaveze potpisnika u pogledu uslova za pristup odgovarajućim fondovima, prema specificiranim planskim rešenjima i merama, kao i dinamiku i način obezbeđivanja sredstava za njihovu realizaciju. Ugovor o implementaciji, po usvajanju Prostornog plana, zaključuju učesnici u realizaciji planskih rešenja za period od četiri godine.