Odluka o utvrđivanju crkve Svetog Nikole u Gnjilanu za spomenik kulture

Na osnovu člana 47. stav 1. Zakona o kulturnim dobrima („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 71/94),

Vlada Republike Srbije donosi

ODLUKU

O UTVRĐIVANJU CRKVE SVETOG NIKOLE U GNJILANU ZA SPOMENIK KULTURE

„Službeni glasnik RS”, broj 51 od 13. HI 1997.

Tačka 1.

Crkva Sv. Nikole u Gnjilanu, sa pokretnim stvarima u njoj koje su od posebnog kulturnog i istorijskog značaja, utvrđuje se za spomenik kulture.

Tačka 2.

Crkva Svetog Nikole u Gnjilanu, sa pokretnim stvarima u njoj koje su od posebnog kulturnog i istorijskog značaja (u daljem tekstu: spomenik kulture), nalazi se na teritoriji opštine Gnjilane, na katastarskim parcelama br. 3900 i 3978, K.O. Gnjilane, u privatnoj svojini.

Spomenik kulture se sastoji od crkve, zvonare, česme, crkvenog groblja, parohijskih domova i zgrade bivše škole.

Crkva je sagrađena 1861. godine po projektu Andreje Damjanovića. Nakon požara 1899. godine obnovio ju je Đorđe Novaković Džonar. Građena je kao trobrodna bazilika, sa tremom na severnoj, južnoj i zapadnoj strani, i trodelnom apsidom na istoku, u kombinaciji tesanog i lomljenog kamena, i opeke i drveta. Unutrašnji prostor ckrve podeljen je sa osam drvenih stubova na tri broda, od kojih je srednji viši i širi. Svod je urađen u obliku slepih kalota. Nad tremom su galerije, a nad zapadnom stranom naosa je velika dvospratna galerija poligonalnog oblika. Naglašenoj dekorativnosti unutrašnjeg prostora doprinosi bogato oblikovana zidna profilacija i crkveni nameštaj, od kojeg se posebno ističe propovedaonica i episkopski presto. Fasadne površine su ukrašene profilisanim krovnim vencima i dekorativnom plastikom Najveći plasticitet ima oltarski prostor, gde je apsida, uz skulpture, slikovito oživljena polihromnim kamenom, konkavno-konveksnim smenjivanjem ploha sa polustubovima na bridovima, i arkadama na vrhu zidnih površina. Raskošnom utisku crkvene građevine doprinose i tri portala, na severnoj, južnoj i zapadnoj strani i dva reda prozora, na severnoj i južnoj strani. Zidne slike su delo Dimitrija Andonova Papradiškog. Rađene su od 1899. do 1901. godine, i nalaze se u kalotama svodova, oltarskom prostoru, i iznad portala. Ikonostasna pregrada je završena 1904. godine i rad je Dimitrija Andonova Papradiškog, koji je naslikao i nekoliko celivajućih ikona i ikonu Hrista na episkopskom prestolu. Carske dveri su pripadale starijem ikonostasu, i rad su Konstantina Jakovljevića iz Galičnika kod Debra.

U crkvenoj porti se nalazi groblje sa 20 grobnica u kojima su sahranjene značajne ličnosti gnjilanskog kraja. Južno od crkve, nedaleko od apside podignuta je 1933. godine česma sa kvadratnim postoljem i gornjim zidanim delom u obliku kupole, pokrivene pocinkovanim limom. Visoka zvonara pravougaone osnove podignuta je 1938. godine jugozapadno od crkve. Građena je od kamena i omalterisana. Ukrašena je sa jednodelnim, dvodelnim i trodelnim prozorima. Ima dva zvona, jedno veće i jedno manje.

Spomenik kulture predstavlja mešavinu više istorijskih stilova, u kojoj se prepoznaju elementi ranovizantijske arhitekture, levantinskog baroka i orijentalnih dekorativnih i plastičnih motiva, stopljenih u neobičnu i veoma nadahnuto koncipovanu graditeljsku celinu. Svojim monumentalnim izgledom i reprezentativnim karakterom, predstavlja jedinstven primer postvizantijske bazilikalne arhitekture 19. veka na Kosovu i Metohiji.

Tačka 3.

Zaštićena okolina kulturnog dobra obuhvata sledeće katastarske parcele br. 3898, 3899, 3901, 3902, 3897, 3896/2, 3891, 4013, 4016, 4019, 3977 i 3976/1 K.O. Gnjilane, u privatnoj svojini i br. 4012 i 4015 K.O. Gnjilane, u državnoj svojini.

Tačka 4.

Utvrđuje se sledeća mera zaštite spomenika kulture:

1) očuvanje izvornog izgleda, spoljašnje arhitekture i enterijera, horizontalnog i vertikalnog gabarita, svih konstruktivnih i dekokrativnih elemenata, originalnih materijala, funkcionalnih karakteristika i originalnih natpisa;

2) ažurno praćenje stanja i održavanje konstruktivno-statičkog sistema, krovnog pokrivača, svih fasada, enterijera i ispravnosti instalacija u spomeniku kulture;

3) saniranje i uređenje crkvenog groblja;

4) uređenje zaštićene prostorne okoline fizičkim odstranjenjem nepotrebnih prirodnih objekata;

5) postavljanje i održavanje adekvatnog unutrašnjeg i spoljašnjeg osvetljenja;

6) dopuna instalacija za obezbeđenje objekta i sadržaja u njemu.

Tačka 5.

Utvrđuje se sledeća mera zaštite zaštićene okoline spomenika kulture:

1) zabrana bilo kakvih radova u okviru zaštićene okoline, osim za obavljanje verskih obreda, i to po uslovima koje odredi nadležna ustanova za zaštitu.

Tačka 6.

Spisak pokretnih dobara od posebnog kulturnog i istorijskog značaja, koja se nalaze u crkvi Svetog Nikole u Gnjilanu čini sastavni deo ove odluke i čuva se u crkvi Svetog Nikole u Gnjilanu.

Tačka 7.

Ovu odluku objaviti u „Službenom glasniku Republike Srbije”.

05 broj 633-3721/97

U Beogradu, 17. oktobra 1997. godine

Vlada Republike

Potpredsednik,

akademik prof. dr Milutin Stojković, s.r.