Pravilnik o amaterskoj gradnji vazduhoplova

Član 1

Ovim pravilnikom propisuju se amaterska gradnja vazduhoplova za određene kategorije i namene vazduhoplova, kao i tehnički i drugi uslovi za amatersko građenje vazduhoplova.

Član 2

Vazduhoplove mogu amaterski graditi: organizacija udruženog rada, druga organizacija, društveno-politička zajednica ili druga zajednica, odnosno drugo društveno pravno lice, kao i državljani Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije ili jugoslovenska građanska pravna lica (u daljem tekstu: graditelj).

Član 3

Amaterski se mogu graditi samo vazduhoplovi opšte kategorije, vazduhoplovi lakši od vazduha i posebna kategorija vazduhoplova sa ograničenjima iz člana 85. stav 2. Zakona o vazdušnoj plovidbi.

Član 4

Amaterski se mogu graditi sve vrste vazduhoplova čija je namena obavljanje sportske delatnosti, turizma ili obuke letačkog osoblja, kao i za vršenje ispitivanja.

Član 5

Amaterski građeni vazduhoplov može, pored pilotskog sedišta, imati najviše tri ugrađena sedišta.

Član 6

(1) Amaterski se ne može graditi motor i oprema vazduhoplova.

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, amaterski se može vršiti adaptacija homologovanih nevazduhoplovnih motora i radio-komunikacione opreme.

Član 7

Amaterski građen vazduhoplov mora biti stabilan, upravljiv i zadovoljavajuće čvrstoće tako da omogućuje bezbedno letenje i da ne ugrožava bezbednost lica i imovine na zemlji.

Član 8

(1) Amaterski se može graditi vazduhoplov:

1. 1) prema sopstvenim crtežima i proračunima, uz korišćenje reprodukcionog materijala i poluproizvoda;
2. 2) prema već gotovim crtežima, uz korišćenje reprodukcionog materijala i poluproizvoda;
3. 3) doradom nezavršenih delova homologovanih vazduhoplova i njihovim sklapanjem prema uputstvu proizvođača;
4. 4) sklapanjem potpuno završenih delova prema uputstvu proizvođača.

(2) U toku amaterskog građenja vazduhoplova može se u taj vazduhoplov ugraditi svaki homologovani deo vazduhoplova, bez obzira na to da li je taj deo nov ili je već korišćen.

Član 9

(1) Vazduhoplov može amaterski da gradi vazduhoplovni stručnjak ili lice pod kontrolom vazduhoplovnog stručnjaka.

(2) Vazduhoplovni stručnjak iz stava 1. ovog člana mora da ima završen mašinski fakultet i najmanje tri godine iskustva u gradnji vazduhoplova.

Član 10

Vazduhoplovni stručnjak iz člana 9. ovog pravilnika vrši sledeće poslove:

1. 1) pregleda i overava tehničku dokumentaciju za amatersku gradnju vazduhoplova;
2. 2) u toku amaterske gradnje vazduhoplova prati način primene tehničke dokumentacije na taj vazduhoplov;
3. 3) upozorava na greške koje je utvrdio u toku pregleda tehničke dokumentacije;
4. 4) obaveštava kontrolora gadnje o svim nepravilnostima uočenim u toku amaterskog građenja određenog vazduhoplova;
5. 5) pruža stručnu pomoć pri izradi programa ispitivanja amaterski građenih vazduhoplova, učestvuje u tom ispitivanju i potpisuje pismeni izveštaj o izvršenom ispitivanju;
6. 6) daje pismeni predlog za izdavanje uverenja o plovidbenosti i predlaže ograničenja u korišćenju koja se upisuju u to uverenje;
7. 7) pruža stručnu pomoć u izradi letačkog priručnika i tehničkog uputstva o načinu održavanja vazduhoplova;
8. 8) daje pismeni izveštaj Jugoslovenskom registru vazduhoplova (u daljem tekstu: Registar) o spoljnim zapažanjima u toku korišćenja određenog amaterski građenog vazduhoplova, kao i predlog za izmenu ograničenja u njegovom korišćenju.

Član 11

(1) U toku amaterske gradnje vazduhoplova kontrolu gradnje vrši ovlašćeni kontrolor gradnje koga odredi Registar na predlog graditelja amaterski građenog vazduhoplova.

(2) Kontrolor gradnje iz stava 1. ovog člana mora da ima ovlašćenje za gradnju I ili II klase, odnosno ovlašćenje za gradnju III klase ako važeću dozvolu za rad poseduje najmanje 5 godina.

Član 12

Kontrolor gradnje vrši sledeće poslove:

1. 1) kontroliše amatersku gradnju vazduhoplova u pogledu pravilne upotrebe materijala i pravilne primene tehnološkog postupka;
2. 2) daje uputstva graditelju u toku obavljanja kontrole;
3. 3) upisuje u knjigu gradnje sve podatke o materijalu i njegovoj upotrebi u svim fazama amaterske gradnje vazduhoplova,
4. 4) daje pismeni predlog za izdavanje uverenja o plovidbenosti određenog amaterski građenog vazduhoplova;
5. 5) pruža stručnu pomoć pri izradi uputstva o načinu održavanja amaterski građenog vazduhoplova;
6. 6) daje pismeni izveštaj Registru o svojim zapažanjima u toku korišćenja određenog amaterski građenog vazduhoplova.

Član 13

Graditelj može biti i vazduhoplovni stručnjak za gradnju, odnosno kontrolor gradnje ako vazduhoplov amaterski gradi po sopstvenom projektu, zadržavajući pri tom sva prava i dužnosti koji su za vazduhoplovnog stručnjaka, odnosno kontrolora gradnje utvrđeni ovim pravilnikom.

Član 14

(1) Pre dana početka gradnje graditelj je dužan da Registru podnese zahtev za izdavanje dozvole za amatersku gradnju vazduhoplova.

(2) Uz zahtev za izdavanje dozvole za amatersku gradnju vazduhoplova, graditelj podnosi:

1. 1) pretprojekt za amatersku gradnju vazduhoplova koji sadrži crtež vazduhoplova u tri projekcije, osnovne podatke o vazduhoplovu, opis vazduhoplova, strukture pogonskih grupa i opreme, približne proračune performansi, podatke o najvećoj dozvoljenoj težini, poletanju i položaju centra težišta, kratak opis predviđene tehnologije gradnje i listu materijala, delova i opreme koji će biti ugrađeni u vazduhoplov;
2. 2) podatke o graditelju;
3. 3) podatke o mestu na kome će se graditi vazduhoplov i o radionicama, alatu i opremi, kao i o predviđenom vremenu gradnje;
4. 4) predlog vazduhoplovnog sručnjaka za gradnju sa liste stručnjaka, uz njegovu pismenu saglasnost;
5. 5) predlog kontrolora gradnje, uz njegovu pismenu saglasnost.

Član 15

(1) Na osnovu zahteva za izdavanje dozvole za amatersku gradnju vazduhoplova i ocene mogućnosti gradnje po pretprojektu iz člana 14. stav 2. tačka 1. ovog pravilnika, Registar izdaje dozvolu za amatersku gradnju vazduhoplova.

(2) U dozvolu za amatersku gradnju vazduhoplova unose se:

1. 1) ime i prezime, odnosno naziv graditelja;
2. 2) podaci o vrsti, kategoriji i nameni vazduhoplova;
3. 3) ime i prezime vazduhoplovnog stručnjaka za gradnju i ime i prezime kontrolora gradnje;
4. 4) rok važenja te dozvole.

Član 16

(1) Dozvola za amatersku gradnju vazduhoplova izdaje se sa rokom važenja od 3 godine.

(2) Za produženje roka važenja dozvole za amatersku gradnju vazduhoplova podnosi se zahtev Registru i daje mu se na uvid knjiga amaterske gradnje vazduhoplova.

Član 17

(1) Po dobijanju dozvole za amatersku gradnju vazduhoplova, graditelj mora Registru podneti na odobrenje tehničku dokumentaciju koji je overio vazduhoplovni stručnjak za gradnju.

(2) Ako graditelj amaterski gradi vazduhoplov po sopstvenim crtežima i proračunima, tehnička dokumentacija sadrži:

1. 1) proračun težina svih delova vazduhoplova, korisnog tereta, goriva i maziva i težine pilota, kao i proračun položaja centra težišta i najveće težine vazduhoplova u letu;
2. 2) aerodinamički proračun vazduhoplova, uključujući i proračun stabilnosti i upravljivosti;
3. 3) crtež vazduhoplova u tri projekcije, crteže glavnih sklopova i posebno komplikovanih sklopova, kao i crteže detalja prema kojima delovi vazduhoplova mogu da se dimenzionišu i izrade;
4. 4) proračun čvrstoće glavnih nosećih elemenata vazduhoplova, kao i rezultate ispitivanja krutosti vazduhoplova, ako su ti elementi neuobičajeni u pogledu njihove konstrukcije;
5. 5) spisak reprodukcionog materijala, polufabrikata i gotovih proizvoda od kojih se gradi vazduhoplov;
6. 6) spisak neophodnih alata za gradnju (na primer: alat za varenje sklopova, helinzi za konačnu izradu krila i trupa i dr.);
7. 7) opis glavnih tehnologija gradnje.

(3) Ako graditelj amaterski gradi vazduhoplov prema gotovim proizvođačkim crtežima, tehnička dokumentacija sadrži podatke iz stava 2. tač. 3. do 6. ovog člana.

(4) Ako graditelj amaterski gradi vazduhoplov doradom nezavršenih delova i njihovim sklapanjem prema uputstvu, proizvođačka tehnička dokumentacija sadrži podatke iz stava 2. tač. 3. do 6. ovog člana prema kojima će se izraditi ili doraditi delovi, odnosno sklopovi vazduhoplova.

(5) Ako graditelj amaterski gradi vazduhoplov sklapanjem potpuno završenih delova prema uputstvu proizvođača, tehnička dokumentacija sadrži uputstvo za sklapanje vazduhoplova sa svim potrebnim tehničkim podacima.

(6) Ako vazduhoplov amaterski gradi prema tehničkoj dokumentaciji iz st. 3. do 5. ovog člana graditelj je dužan da podnese i podatke o poreklu projekta, o projektantu vazduhoplova i o vazduhoplovima građenim po toj dokumentaciji.

Član 18

(1) Graditelj je dužan da vodi knjigu gradnje vazduhoplova za sve vreme gradnje vazduhoplova.

(2) U knjigu gradnje vazduhoplova unose se:

1. 1) podaci iz dozvole za amatersku gradnju vazduhoplova;
2. 2) skice, mere, vrste materijala i datum izrade delova i podsklopova vazduhoplova, rezultati vršenih ispitivanja i važnija zapažanja;
3. 3) podaci o upotrebljenim alatima, mernim uređajima i dr;
4. 4) zapažanja vazduhoplovnog stručnjaka za gradnju;
5. 5) skice i postupci izrade i mere izgrađenih glavnih sklopova;
6. 6) rezultati izvršenih funkcionalnih proba komandi i drugih sistema na vazduhoplovu;
7. 7) drugi podaci koje graditelj, vazduhoplovni stručnjak za gradnju i kontrolor gradnje smatraju bitnim.

(3) Tačnost podataka iz tač. 2, 3, 5, 6. i 7. stava 2. ovog člana overava kontrolor gradnje.

Član 19

(1) Graditelj je dužan da u toku amaterske gradnje vazduhoplova, a najdocnije pre sklapanja sklopova koji se docnije ne mogu kontrolisati u pogledu upotrebljenog materijala, tolerancija i kvaliteta izrade, obavesti kontrolora gradnje o potrebi kontrole delova tih sklopova.

(2) Podatke o izvršenoj kontroli iz stava 1. ovog člana kontrolor gradnje unosi u knjigu gradnje vazduhoplova.

Član 20

(1) Na zahtev graditelja, Registar posle završetka amaterske gradnje vazduhoplova obrazuje komisiju koja je dužna da izvrši detaljni pregled amaterski građenog vazduhoplova i da o tome sačini izveštaj, kao i da predloži program osnovnih ispitivanja vazduhoplova (ispitivanje čvrstoće, krutosti, ispitivanja vazduhoplova u letu i dr.).

(2) Komisija iz stava 1. ovog člana sastoji se od radnika Registra, vazduhoplovnog stručnjaka za gradnju vazduhoplova i kontrolora gradnje.

Član 21

(1) Posle završetka gradnje, amaterski građeni vazduhoplov se ispituje u letu.

(2) Na zahtev graditelja, a po predlogu komisije iz člana 20. ovog pravilnika, Registar izdaje dozvolu za ispitivanje vazduhoplova u letu.

(3) Uz zahtev iz stava 2. ovog člana, podnosi se sledeća dokumentacija:

1. 1) knjiga gradnje vazduhoplova;
2. 2) uputstvo za korišćenje amaterski građenog vazduhoplova;
3. 3) ime i prezime lica koje će vršiti ispitivanje vazduhoplova u letu i njegov pismeni pristanak za to;
4. 4) pismeni pristanak nosioca prava raspolaganja aerodromom, odnosno letilištem na kome će se vršiti ispitivanje vazduhoplova u letu;
5. 5) polisa osiguranja za štetu nanesenu trećem licu;
6. 6) odobrenje nadležne službe Savezne uprave za kontrolu letenja;
7. 7) vremenski period u kome će se vršiti ispitivanje vazduhoplova.

Član 22

(1) Zavisno od vrste i kategorije, amaterski građen vazduhoplov mora imati najmanje:

1. 1) sigurnosne pojaseve za vezivanje lica jačine 9 g unapred, 3 g uvis i 1,5 g bočno, čije se odvezivanje postiže jednim namernim pokretom;
2. 2) visinomer, brzinomer, variometar, pokazivač skretanja i nagiba, kao i kompas.

(2) Ako je u amaterski građen vazduhoplov ugrađen motor, takav vazduhoplov pored opreme iz stava 1. ovog člana, mora imati: obrtomer i pokazivač pritiska i temperature ulja, količinomer goriva, i drugu opremu koju je proizvođač motora propisao kao neophodnu.

Član 23

Ispitivanja amaterski građenih vazduhoplova u letu može vršiti lice koje ima najmanje važeću dozvolu za sportskog pilota i najmanje 100 časova samostalnog letenja.

Član 24

Meteorološki uslovi za vreme ispitivanja amaterski građenog vazduhoplova u letu moraju odgovarati vizuelnim meteorološkim uslovima (VMC) propisanim u Pravilniku o letenju vazduhoplova („Službeni list SFRJ”, br. 10/79).

Član 25

(1) Ispitivanje amaterski građenih vazduhoplova u letu obuhvata:

1. 1) za amaterski građen vazduhoplov sa motorom: 20 časova letenja i 60 sletanja; penjanje na plafon leta; let koji odgovara najvećoj autonomiji leta skraćen za 20 minuta; letove najvećih brzina za određene konfiguracije vazduhoplova (položaj stajnog trapa i zakrilaca); letove pod uslovima graničnih položaja centra težišta vazduhoplova.

(2) Ako su ranije izvršena ispitivanja amaterski građenog vazduhoplova u letu iste konstruktivne koncepcije, iste veličine i iste vrste sa približnim specifičnim opterećenjem (količnik težine vazduhoplova i površine glavnog uzgonskog elementa) i sa približnom specifičnom snagom (količnik najveće snage motora i težine vazduhoplova), a rezultati ispitivanja su pozitivni, trajanje letenja može biti smanjeno na 10 časova, a broj sletanja na 30;

1. 2) za amaterski građen vazduhoplov bez sopstvenog pogona: 5 časova letenja i 20 sletanja; penjanje do predviđenog plafona leta; izvođenje levih i desnih zaokreta; penjanje u aerozaprezi ili pomoću autovitla ili na način predviđen u uputstvu za korišćenje amaterski građenog vazduhoplova; letove najvećih brzina za određene konfiguracije vazduhoplova (razni mogući položaji uzgonskih površina, krma i površina koje stvaraju otpore u letu).

Član 26

Pri ispitivanju amaterski građenog vazduhoplova u letu ne smeju se vršiti grubi manevri ili akrobacije, osim ako to nije predviđeno programom ispitivanja.

Član 27

Svakom pojedinačnom ispitivanju amaterski građenog vazduhoplova u letu dužan je da prisustvuje najmanje jedan član komisije iz člana 20. ovog pravilnika, a prvom ispitivanju – svi članovi te komisije.

Član 28

(1) Graditelj podnosi Registru zahtev za upis u evidenciju o amaterski građenim vazduhoplovima.

(2) Uz zahtev iz stava 1. ovog člana podnosi se:

1. 1) dokumentacija o delovima za amaterski građen vazduhoplov, ako se vazduhoplov gradi na način propisan u članu 8. stav 1. tač. 3. i 4. ovog pravilnika, odnosno izjave dva lica overene u nadležnom sudu o poreklu delova vazduhoplova;
2. 2) knjiga gradnje;
3. 3) dozvola za amatersku gradnju vazduhoplova;
4. 4) carinska deklaracija za uvezen motor i uvezene delove vazduhoplova.

Član 29

(1) Graditelj podnosi Registru zahtev za izdavanje uverenja o plovidbenosti amaterski građenog vazduhoplova.

(2) Uz zahtev iz stava 1. ovog člana podnosi se:

1. 1) dozvola za ispitivanje amaterski građenog vazduhoplova u letu;
2. 2) izveštaj komisije iz člana 20 ovog pravilnika o rezultatima ispitivanja amaterski građenog vazduhoplova u letu, sa predlogom ograničenja u korišćenju tog vazduhoplova;
3. 3) polisa osiguranja za štetu nanesenu trećem licu.

Član 30

Na amaterski građeni vazduhoplov moraju se, na vidnom mestu, pored propisanih oznaka, najmanje sa dve strane ispisati znaci registracije amaterski građenog vazduhoplova, kao i natpis: „amaterski građen vazduhoplov”.

Član 31

Ako je vazduhoplov amaterski građen pre dana stupanja na snagu ovog pravilnika, Registar će obrazovati komisiju koja će utvrditi sposobnost amaterski građenog vazduhoplova za bezbednu vazdušnu plovidbu i odrediti program ispitivanja takvog vazduhoplova u letu.

Član 32

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu SFRJ”.

(2) VI/1 Br 58/1

(3) 22. marta 1982. godine

(4) Beograd

(5) Predsednik

(6) Saveznog komiteta

(7) za saobraćaj i veze,

(8) Ante Zelić, s. r.