Pravilnik o detergentima

Član 1 Uvodna odredba

Ovim pravilnikom propisuju se kriterijumi i metode ispitivanja biorazgradljivosti surfaktanta, sadržina tehničkog dosijea o surfaktantu, specifičan način obeležavanja detergenta, sadržaj Liste o sastavu detergenta, podaci iz tog lista koje treba učiniti dostupnim javnosti, kao i ograničenja određenih hemikalija kao sastojaka detergenata, odnosno zabrane stavljanja u promet određenih detergenata.

Član 2 Značenje pojmova

(1) Pojedini izrazi upotrebljeni u ovom pravilniku imaju sledeće značenje:

1. 1) analitički reagens (Analytical grade reagent – AR) jeste reagens sa visokim ili dovoljnim stepenom čistoće koja je potrebna za izvođenje analitičke metode;
2. 2) detergent za industrijske ili profesionalne svrhe jeste detergent koji koristi samo stručno osposobljeno osoblje, a koji se ne koristi u domaćinstvu;
3. 3) detergent za mašinsko pranje posuđa za opštu upotrebu jeste detergent koji je stavljen u promet, a koji je namenjen za korišćenje u mašinama za pranje posuđa od strane korisnika koji nisu profesionalni korisnici;
4. 4) detergent za pranje veša za opštu upotrebu jeste detergent za pranje veša koji je stavljen u promet, a koji je namenjen za korišćenje od strane korisnika koji nisu profesionalni korisnici, uključujući i onaj detergent namenjen za korišćenje u perionicama veša;
5. 5) inheretna biorazgradljivost jeste razgradnja surfaktanta upotrebom pred-adaptiranog inokuluma u periodu dužem od 28 dana do razgradnje 60% molekula surfaktanta na ugljen dioksid, vodu i mineralne soli (mineralizacija);
6. 6) pomoćne smeše za pranje jesu:

(1) omekšivač za veš – sredstvo namenjeno za promenu osećaja pri dodiru tkanine koje se koristi u završnim procesima pranja tkanine,

(2) pomoćno sredstvo za pranje – sredstvo namenjeno za pretpranje, ispiranje ili izbeljivanje odeće, veša iz domaćinstva, itd,

(3) smeša za čišćenje – sredstvo namenjeno za čišćenje u domaćinstvu i za drugo čišćenje površina (npr: materijala, proizvoda, mašina, mehaničkih alata, prevoznih sredstava i prateće opreme, instrumenata, aparatura, itd.),

(4) ostala sredstva za čišćenje i pranje – sredstva namenjena za sve druge procese pranja i čišćenja;

1. 7) sastojak detergenta jeste svaka hemijska supstanca, sintetičkog ili prirodnog porekla namenjena za umešavanje u detergent;
2. 8) čišćenje jeste proces pri kom se naslage neželjenih nečistoća uklanjaju sa ili iz podloge prevođenjem tih naslaga u stanje rastvora ili disperzije.

Član 3

(1) Na surfaktant koji je aktivna supstanca u skladu sa zakonom kojim se uređuju biocidni proizvodi i koji se koristi kao dezinficijens, a koji je upisan u Listu I – Lista aktivnih supstanci ili Listu Ia – Lista aktivnih supstanci sadržanih u biocidnom proizvodu manjeg rizika, odnosno ako je za biocidni proizvod koji sadrži taj surfaktant izdat akt kojim se odobrava njegovo stavljanje u promet, ne primenjuju se metode ispitivanja biorazgradljivosti surfaktanta iz člana 4. ovog pravilnika.

(2) Na surfaktant iz stava 1. ovog člana ne primenjuju se odredbe čl. 5. do 17. ovog pravilnika.

Član 4 Kriterijumi i metode ispitivanja biorazgradljivosti surfaktanta

(1) Surfaktant ispunjava kriterijum potpune aerobne biorazgradljivosti (mineralizacija), ako dejstvom mikroorganizama u periodu od 28 dana dođe do potpune razgradnje 60% molekula na: ugljendioksid, vodu i mineralne soli.

(2) Surfaktant ispunjava kriterijum primarne biorazgradljivosti, ako dejstvom mikroorganizama dođe do strukturne promene 80% molekula u periodu od tri sata, pri čemu surfaktant gubi površinski aktivno svojstvo.

(3) Biorazgradljivost surfaktanta određuje se metodama datim u Prilogu 1 – Metode ispitivanja biorazgradljivosti za surfaktante u detergentima, koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo.

Član 5 Sadržina tehničkog dosijea o surfaktantu

(1) Tehnički dosije o surfaktantu sadrži podatke potrebne za izdavanje odobrenja za korišćenje surfaktanta koji ne ispunjava uslove potpune aerobne biorazgradljivosti.

(2) Tehnički dosije o surfaktantu sadrži sledeće delove:

1. 1) identitet surfaktanta;
2. 2) rezultati ispitivanja biorazgradljivosti surfaktanta;
3. 3) informacije o surfaktantu;
4. 4) količine surfaktanta koje se koriste u detergentima;
5. 5) predviđeni načini korišćenja;
6. 6) potencijalno teško razgradljivi metaboliti;
7. 7) rezultati dodatnih ispitivanja;
8. 8) predlog procene rizika surfaktanta.

Član 6

Deo tehničkog dosijea o identitetu surfaktanta sadrži: naziv surfaktanta, hemijski naziv i/ili naziv po IUPAC nomenklaturi, trgovačko ime, sinonim, CAS broj i EC broj (ako je dostupan), podatke koji se odnose na molekulsku i strukturnu formulu, kao i podatke o sastavu surfaktanta.

Član 7

Deo tehničkog dosijea o rezultatima ispitivanja biorazgradljivosti surfaktanta sadrži podatke o potpunoj aerobnoj ili primarnoj biorazgradljivosti, o stepenu biorazgradljivosti koji je dobijen ispitivanjem, korišćenom inokulumu, sadržaju surfaktanta koji je korišćen u metodi ispitivanja, nazivu metode kojom je ispitivana biorazgradljivost i nazivu referentne laboratorije koja je vršila ispitivanja.

Član 8

Deo tehničkog dosijea o informacijama o surfaktantu sadrži fizičko-hemijska svojstva od kojih treba navesti: agregatno stanje, tačku topljenja, tačku ključanja, relativnu gustinu, koeficijent raspodele oktanol/voda, kritičnu micelarnu koncentraciju, rastvorljivost u vodi i rN vrednost.

Član 9

Deo tehničkog dosijea o količinama surfaktanta koje se koriste u detergentima sadrži podatke o količini surfaktanta sadržanog u svakoj vrsti detergenta ili pomoćnog sredstva za čišćenje u kojima se taj surfaktant koristi.

Član 10

Deo tehničkog dosijea o predviđenim načinima korišćenja sadrži podatke na osnovu kojih se vrši procena uticaja korišćenja tog surfaktanta u detergentima na životnu sredinu, podatke o socio-ekonomskoj opravdanosti korišćenja surfaktanta, o uslovima korišćenja (scenario ispuštanja), o ukupno korišćenim količinama surfaktanta, o dostupnosti i primenljivosti alternativnog rešenja uzimajući u obzir njegov radni i ekonomski učinak i procenu bitnih podataka o životnoj sredini.

Član 11

(1) Deo tehničkog dosijea o podacima koji se odnose na potencijalno teško razgradljive metabolite koji nastaju biorazgradnjom surfaktanta, sadrži podatke o toksičnosti tih metabolita.

(2) Ako identitet metabolita iz stava 1. ovog člana nije moguće utvrditi, dostavljaju se dodatni podaci o likvoru koji nastaje pri biorazgradnji i to fizičko-hemijska svojstva likvora (rastvorljivost u vodi, koeficijent raspodele oktanol:voda (Log Po/w) itd.) i ostali podaci do kojih se došlo tokom ispitivanja, kao i nazivi analitičkih metoda korišćenih pri ovim ispitivanjima.

Član 12

Ispitivanja koja se vrše za dobijanje podataka za tehnički dosije iz člana 11. ovog pravilnika, vrše se prema postupku postepenog sprovođenja ispitivanja, kojim se obezbeđuje maksimalno korišćenje in-vitro metoda i drugih metoda kojima se ne vrše ispitivanja na životinjama.

Član 13

Kada se na osnovu rezultata ispitivanja iz člana 7. ovog pravilnika dokaže da surfaktant ispunjava kriterijume primarne biorazgradljivosti, vrše se dodatna ispitivanja za taj surfaktant.

Član 14

(1) Deo tehničkog dosijea o dodatnim ispitivanjima sadrži rezultate ispitivanja:

1. 1) inherentne biorazgradljivosti;
2. 2) biorazgradljivosti surfaktanta metodom simulacije aktivnog mulja;
3. 3) toksičnosti likvora koji nastaje pri biorazgradnji ispitivanog surfaktanta.

(2) Rezultati ispitivanja iz stava 1. tačka 1) ovog člana sadrže i podatke o pred-adaptiranom inokulumu.

Član 15

(1) Za određivanje inherentne biorazgradljivosti primenjuje se najmanje jedna od navedenih metoda:

1. 1) Metoda S.12. – Procena potpune aerobne biorazgradljivosti organskih jedinjenja u vodenoj sredini – Modifikovana semikontinualna metoda sa aktivnim muljem (SCAS) metoda – SRPS EN ISO 9887;
2. 2) Metoda S.9. – Zahn-Wellens metoda – Procena potpune aerobne biorazgradljivosti organskih jedinjenja u vodenoj sredini – SRPS EN ISO 9888 – Statička proba.

(2) Ako rezultati ispitivanja inherentne biorazgradljivosti dokažu da ispitivani surfaktant ne postiže 60% razgradljivosti molekula, to ukazuje na potencijalnu perzistentnost surfaktanta.

Član 16

(1) Za određivanje biorazgradljivosti metodom simulacije aktivnog mulja primenjuje se Metoda S.10. – SRPS ISO 11733.

(2) Ako se rezultatima ispitivanja biorazgradljivosti metodom simulacije aktivnog mulja dokaže potencijalno oslobađanje metabolita pri obradi otpadne vode, vrši se dodatna procena rizika.

Član 17

(1) Rezultati ispitivanja toksičnosti likvora koji nastaje pri biorazgradnji sadrži podatke o hemijskim i fizičkim svojstvima, o efektima na organizme i podatke o različitim vrstama razgradnje.

(2) Podaci o hemijskim i fizičkim svojstvima sadrže:

1. 1) identitet metabolita i analitička metoda kojom je utvrđen;
2. 2) glavna fizičko-hemijska svojstva (rastvorljivost u vodi, koeficijent raspodele oktanol:voda (Log Po/w) itd.).

(3) Podaci o efektima na organizme dobijaju se korišćenjem sledećih metoda:

1. 1) Metoda S.1. – za efekte na ribe;
2. 2) Metoda S.2. – za efekte na dafnije;
3. 3) Metoda S.3. – za efekte na alge;
4. 4) Metoda S.11. – za efekte na bakterije.

(4) Podaci o biotičkoj razgradnji dobijaju se korišćenjem Metode S.5, a podaci o abiotičkoj razgradnji dobijaju se korišćenjem Metode S.7. pri čemu se mora uzeti u obzir potencijal metabolita za biokoncentraciju kao i njihova raspodela u sedimentu.

(5) Metode iz st. 3. i 4. ovog člana date su u propisu kojim se uređuju metode ispitivanja svojstava hemikalija.

Član 18 Način obeležavanja detergenta

(1) Na etiketi odnosno ambalaži detergenta nalaze se pored elemenata obeležavanja koji su u skladu sa propisima kojima se uređuje klasifikacija, pakovanje i obeležavanje supstanci i smeša, vidljivo, neizbrisivo i na srpskom jeziku i:

1. 1) naziv i trgovačko ime detergenta;
2. 2) naziv ili zaštićeni znak, puna adresa i telefonski broj pravnog lica odgovornog za stavljanje detergenta u promet;
3. 3) adresa, adrese elektronske pošte i internet prezentacije, kao i telefonski broj iz Liste o sastavu detergenta.

(2) Podaci iz stava 1. ovog člana navode se u dokumentaciji koja ide uz detergent koji se transportuje u rasutom stanju.

(3) Na etiketi odnosno ambalaži detergenta naznačava se sastav detergenta na način dat u Delu 1A. Priloga 2 – Način obeležavanja detergenta (u daljem tekstu Prilog 2), koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo, kao i uputstvo za korišćenje i ako je to potrebno, posebne mere predostrožnosti.

(4) Na etiketi odnosno ambalaži detergenta koji sadrži surfaktant iz člana 3. stav 1. ovog pravilnika nalaze se podaci propisani za dezinficijens na način dat u Delu 1A. Priloga 2.

(5) Na etiketi odnosno ambalaži detergenta koji se koristi za pranje veša stoje informacije i napomene za doziranje na način dat u Delu 1B. Priloga 2.

(6) Na etiketi odnosno ambalaži detergenta za pranje veša za opštu upotrebu stoje informacije i napomene za doziranje na način dat u Delu 1B. Priloga 2.

(7) Na etiketi odnosno ambalaži detergenta za mašinsko pranje posuđa za opštu upotrebu stoje informacije i napomene na način dat u Delu 1B. Priloga 2.

(8) Ako je detergent namenjen za opštu upotrebu na njegovoj etiketi odnosno ambalaži ne može da se nalazi slikovni prikaz voća takav da može dovesti potrošača u zabludu u pogledu korišćenja tog detergenta.

(9) Izuzetno od stava 3. ovog člana detergent se ne obeležava na način dat u Delu 1A. Priloga 2, ako se taj detergent koristi u industriji ili za profesionalne svrhe, nije namenjen za opštu upotrebu i za njega je dostavljen bezbednosni list.

Član 19 Lista o sastavu detergenta i podaci dostupni javnosti

(1) Lista o sastavu detergenta namenjenog za opštu upotrebu, sadrži:

1. 1) naziv detergenta;
2. 2) podatke o proizvođaču (adresa, e-mail i telefonski broj);
3. 3) podatke o svim sastojcima detergenta, datih po zastupljenosti masenog udela izraženog u procentima, od najvećeg do najmanjeg, prikazanim u sledećim opsezima:

(1) više od 10 % (≥10%),

(2) od 1 % do 10 % (1–10%),

(3) od 0,1 % do 1 % (0,1–1%),

(4) manje od 0,1 % (<0,1%).

(6) Nečistoće se ne smatraju sastojcima i ne navode se.

(7) Za svaki sastojak detergenta navodi se: hemijski naziv ili naziv prema IUPAC nomenklaturi; CAS broj; i ako su dostupni naziv prema nomenklaturi INCI (Međunarodna nomenklatura kozmetičkih sastojaka); i naziv iz evropske farmakopeje.

(8) Mirisi, etarska ulja ili agensi za bojenje, navode se kao pojedinačni sastojak, a supstance koje ulaze u njihov sastav ne navode se, osim alergena koji ulaze u sastav mirisa, kada su prisutni u koncentraciji većoj od 0,01%.

(9) Nazivi alergena iz stava 4. ovog člana navode se prema propisima kojim se uređuju kozmetička sredstva.

Član 20

(1) Podaci iz Liste o sastavu detergenta namenjenog za opštu upotrebu koji treba da se učine dostupnim javnosti su:

1. 1) nazivi sastojaka detergenta – nazivi se daju po INCI nomenklaturi ili prema Evropskoj farmakopeji, a ako ovi nazivi nisu dostupni, uobičajeni hemijski naziv ili naziv prema IUPAC nomenklaturi;
2. 2) podaci iz člana 19. stav 4. ovog pravilnika za mirise, etarska ulja i agense za boju.

(2) Internet strana sa podacima iz Liste o sastavu detergenta namenjenog za opštu upotrebu iz stava 1. ovog člana je dostupna javnosti i redovno se ažurira.

Član 21 Ograničenja i zabrane za detergente

Detergente za pranje veša za opštu upotrebu i detergente za mašinsko pranje posuđa za opštu upotrebu zabranjeno je stavljati u promet, ako ne ispunjavaju propisane uslove o sadržaju fosfora date u Prilogu 3 – Ograničenje sadržaja fosfata i drugih fosfornih jedinjenja u detergentima za pranje veša i detergentima za mašinsko pranje posuđa za opštu upotrebu, koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavno deo.

Član 22

(1) Na detergente za pranje veša za opštu upotrebu odredbe člana 21. ovog pravilnika primenjuju se od 31. decembra 2015. godine.

(2) Na detergente za mašinsko pranje posuđa za opštu upotrebu odredbe člana 21. primenjuju se od 1. januara 2018. godine.

(3) Detergenti iz člana 21. ovog pravilnika, mogu ostati u prometu još godinu dana od datuma navedenih u st. 1. i 2. ovog člana.

Član 23

Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaje da važi Pravilnik o detergentima („Službeni glasnik RS”, br. 40/10 i 5/12).

Član 24

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije”.

(2) Broj 110-00-158/2014

(3) U Beogradu, 25. februara 2015. godine

(4) Ministar,

(5) prof. dr Snežana Bogosavljević Bošković, s.r.

(6) Prilozi

(7) Prilog 1 - Metode ispitivanja biorazgradljivosti za surfaktante u detergentima

(8) Prilog 2 - Način obeležavanja detergenta

(9) Prilog 3 - Ograničenje sadržaja fosfata i drugih fosfornih jedinjenja u detergentima za pranje veša i detergentima za mašinsko pranje posuđa za opštu upotrebu