Pravilnik o jedinstvenoj metodi za ispitivanje sorti četinarskog šumskog bilja na oglednom polju i u laboratoriji i jedinstvenoj metodi za obradu rezultata ispitivanja dobijenih na oglednom polju i u laboratoriji

Član 1

Ovim pravilnikom propisuju se jedinstvena metoda za ispitivanje sorti četinarskog šumskog bilja (u daljem tekstu: sorte) na oglednom polju i u laboratoriji i jedinstvena metoda za obradu rezultata ispitivanja dobijenih na oglednom polju i u laboratoriji, radi priznavanja novostvorenih, odnosno odobravanja uvođenja u proizvodnju stranih sorti četinarskog šumskog bilja u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji.

Član 2

Sorte se ispitiju na oglednom polju na najmanje dva lokaliteta u tri proizvodna područja, i to: kontinentalnom, mediteranskom i subalpskom području.

Član 3

(1) Ispitivanje sorti na oglednom polju vrši se po metodi slučajnog rasporeda sorti (blok-sistem), sa brojem ponavljanja zavisno od broja sorti, i to: 12 ponavljanja ako se ispituju dve sorte, osam ponavljanja ako se ispituju tri sorte, šest ponavljanja ako se ispituju četiri sorte i pet ponavljanja ako se ispituje pet i više sorti.

(2) Izvođač ogleda ispituje sorte po planu razmeštaja sorti po šiframa u blok-sistemu.

(3) Broj biljaka na oglednom polju ne može biti manji od dvadeset a razmak sadnje između redova i biljaka u redu mora da iznosi 1 m.

(4) Kao zaštitni pojas oko oglednog polja moraju se saditi dva reda standardne sorte na istom razmaku.

Član 4

Zemljište za ogledno polje treba da bude ujednačeno po konfiguraciji i fizičkim i hemijskim osobinama i ne sme biti zaraženo biljnim bolestima i štetočinama.

Član 5

(1) Sadni materijal ispitivanih i standardnih sorti mora biti zdrav i iste starosti i kvaliteta, što se dokazuje uverenjem o zdravstvenom stanju i deklaracijom o kvalitetu, mora biti proizveden na istom lokalitetu i na isti način.

(2) Sadni materijal ispitivane i standardne sorte priprema se za setvu, odnosno sadnju na istovetan način i sadi se u optimalnom roku zavisno od biljne vrste i proizvodnog područja. Pri ispitivanju sorti primenjuje se odgovarajuća savremena tehnologija uzgoja četinarskog šumskog bilja.

Član 6

(1) U toku ispitivanja sorti na oglednom polju izvođač ogleda evidentira podatke za visinski, debljinski i zapreminski prirast, kao i broj biljaka po ponavljanjima.

(2) Visinski prirast izražava se u metrima, debljinski u milimetrima, a zapreminski u kubnim metrima, po ponavljanjima, odnosno na hektar.

(3) Prirast se meri na kraju vegetacionog perioda prve i poslednje godine ispitivanja.

(4) Visinski prirast meri se od vrata do vrha biljke, a debljinski prirast se utvrđuje na osnovu prečnika izmerenog na vratu biljke, sve dok visina ne pređe dva metra od zemlje, kada se prečnik meri na visini od 1,3 m od zemlje.

Član 7

U toku ispitivanja sorti na oglednom polju, izvođač ogleda ocenjuje pravost i debljinu grana sledećim ocenama:

1. 1) za pravost grane: 1 – potpuno prava; 2 – jednostrana zakrivljenost; 3 – višestruka zakrivljenost;
2. 2) za debljinu grane: 1 – tanka do 4 cm; 2 – srednja od 4 do 7 cm; 3 – debela preko 7 cm.

Član 8

(1) U toku ispitivanja sorti na oglednom polju prati se pojava biljnih bolesti i štetočina i ocenjuje otpornost prema tim bolestima i štetočinama i stepen njihovog prisustva, i to:

1. 1) otpornost, odnosno osetljivost sorti na određene bolesti i štetočine prema predlogu stvaraoca sorte utvrđuje se u eksperimentalnim uslovima, i to za:

(2) – Lophodermium seditiosum, kod borova;

(3) – Fomes anossus, kod smrče i drugih četinara.

(4) Otpornost, odnosno osetljivost utvrđuje se u eksperimentalnim ili poljskim uslovima, bez sprovođenja mera hemijske zaštite, a da su pri tom postojali uslovi za infekciju, odnosno napad;

1. 2) stepen prisustva utvrđuje se za sledeće biljne bolesti i štetočine:

(5) – Restalozzia hartigii – bolesti kore i kambijuma;

(6) – Cytospora pinastri – bolesti iglica;

(7) – Lophodermium pinastri – bolesti iglica;

(8) – Lophodermium seditiosum – bolesti iglica;

(9) – Armillaria mellea – truleži korena;

(10) – Melampsora pinitorqua – krivljenja izbojaka bora;

(11) – Cronartium ribicola – rđe kore petoigličastih borova;

(12) – Fomes anossus – truleži korena i stabla;

(13) – Thaumatopea pityocampa – borovog četnjaka;

(14) – Neodiprion sertifer – borove zolje;

(15) – Pissodes notatus – malog borovog surlaša;

(16) – Ips sexdentatus – šestozubog borovog pokornjaka;

(17) – Erhyacionia buoliana – borovog savijača;

(18) – Hylobius abietus;

(19) – Fusarium spp. i dr.

1. 3) Otpornost, odnosno osetljivost ispitivane sorte i stepen prisustva bolesti i štetočina ocenjuju se ocenama od 1 do 9, s tim što ocene znače:

(20) 1 – sorta nije podložna napadu bolesti i štetočina, nema simptoma bolesti i štetočina – stepen oštećenja 0%;

(21) 2 – sorta tolerantna, bolesti i štetočine (navesti koje) utvrđene u tragovima – stepen oštećenja do 2%;

(22) 3 – sorta podložna bolestima i štetočinama (navesti kojim), napad slab – stepen oštećenja 2,1 – 5%;

(23) 4 – sorta slabo osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad uočljiv – stepen oštećenja 5,1 – 10%;

(24) 5 – sorta srednje osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad srednji – stepen oštećenja 10,1 – 20%;

(25) 6 – sorta osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad izražen – stepen oštećenja 20,1 – 40%;

(26) 7 – sorta jako osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad jak – stepen oštećenja 40,1 – 60%;

(27) 8 – sorta vrlo osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad vrlo jak – stepen oštećenja 60,1 – 80%;

(28) 9 – sorta izuzetno osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad izuzetno jak – stepen oštećenja preko 80,1%.

(29) Pod stepenom prisustva bolesti i štetočina podrazumeva se procent oštećenja biljaka ili procent oštećenja biljnih delova ili broj štetnih organizama na delu biljke, na celoj biljci ili na površini od 1 m2, zavisno od specifičnosti pojavljivanja određenih biljnih bolesti i štetočina.

(30) Oštećenja debla, grana i izbojaka od abiotičkih faktora (mraz, vetar, sneg, dr.) prate se, evidentiraju i ocenjuju opisno, i to kao slabo, srednje i jako.

Član 9

Ako je u vreme ispitivanja sorti u dva ili više ponavljanja preživelo manje od 80% biljaka ispitivanih sorti, dobijeni rezultati se smatraju neupotrebljivim.

Član 10

(1) Pri ispitivanju sorti u laboratoriji utvrđuju se specifična težina, dužina i debljina vlakanaca.

(2) Laboratorijska ispitivanja sorti obavljaju se na prosečnom uzorku svih ponavljanja sa jednog lokaliteta u poslednjoj godini ispitivanja.

Član 11

(1) Rezultati ispitivanja sorti obrađuju se metodom analize varijanse i LSD testa za nivo rizika od 5% i 1%, za svojstva visinskog, debljinskog i zapreminskog prirasta.

(2) Pri ispitivanju pravosti debla, debljine grana i osetljivosti na abiotičke faktore izračunavaju se aritmetička sredina i koeficijent varijacije.

(3) Rezulatati isptivanja sorti po lokalitetima, kao i po godinama obrađuju se preko dvofaktorijalnog ogleda, a po lokalitetima i godinama zajedno–preko trofaktorijalnog ogleda po planu potpuno slučajnog blok-sistema.

(4) Ocena značajnosti rezultata ispitivanja između sorti, lokaliteta i godina i njihove interakcije dobija se na osnovu analize varijanse i LSD testa za nivo rizika od 5% i 1%.

(5) Za sva obeležja za koja se izračunavaju proseci i koeficijenti varijacije rezultati se obrađuju tako što se nakon završetka ispitivanja izračunava prosek i koeficijent varijacije za svaku godinu i svaki lokalitet posebno i za sve godine i sve lokalitete zajedno.

Član 12

(1) U toku ispitivanja sorti izvođač ogleda evidentira opšte podatke ispitivanja sorti u oglednom polju, rezultate prirasta ispitivanih sorti, rezultate ispitivanja kvaliteta sorti, rezultate isptivanja sorti na otpornost, odnosno osetljivost na bolesti i štetočine, rezultate ispitivanja sorti u laboratoriji i meteorološke podatke najbliže meteorološke stanice.

(2) Podaci iz stava 1. ovog člana evidentiraju se na obrascima 1 do 6, koji su odštampani uz ovaj pravilnik i čine njegov sastavni deo.

(3) Izvođač ogleda obavezan je da po jedan primerak obrazaca iz stava 2. ovog člana trajno čuva.

Član 13

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu SFRJ”.

(2) Br 2730

(3) 1. decembra 1988. godine

(4) Beograd

(5) Predsednik Saveznog

(6) komiteta za poljoprivredu,

(7) Sava Vujkov, s.r.

(8) Obrazac 1

(9) _______________________________________________

(10) (naziv organizacije udruženog rada koja vrši

(11) ispitivanje sorte – izvođača ogleda)