Pravilnik o jedinstvenoj metodi za ispitivanje sorti lišćarskog i četinarskog hortikulturnog drveća na oglednom polju i u laboratoriji i jedinstvenoj metodi za obradu rezultata ispitivanja dobijenih na oglednom polju i u laboratoriji

Član 1

Ovim pravilnikom propisuju se jedinstvena metoda za ispitivanje sorti lišćarskog i četinarskog hortikulturnog drveća (u daljem tekstu: sorte) na oglednom polju i u laboratoriji i jedinstvena metoda za obradu rezultata ispitivanja dobijenih na oglednom polju i u laboratoriji, radi priznavanja novostvorenih, odnosno odobravanja uvođenja u proizvodnju stranih sorti lišćarskog i četinarskog hortikulturnog drveća u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji.

Član 2

Sorte se ispituju na oglednom polju na najmanje tri lokaliteta u tri proizvodna područja, i to: u kontinentalnom, mediteranskom i subalpskom području.

Član 3

(1) Ispitivanje sorti na oglednom polju vrši se po metodi slučajnog rasporeda sorti (blok-sistem) sa brojem ponavljanja zavisno od broja sorti, i to: 12 ponavljanja ako se ispituju dve sorte, osam ponavljanja ako se ispituju tri sorte, šest ponavljanja ako se ispituju četiri sorte i pet ponavljanja ako se ispituje pet i više sorti.

(2) Izvođač ogleda ispituje sorte po planu razmeštaja sorti pod šiframa u blok-sistemu.

(3) Pri ispitivanju sorti na oglednom polju utvrđuje se veličina parcele, razmak između redova i drugo, i to:

1. 1) za lišćarsko hortikulturno drveće:

(4) – površina parcele

(5) 5 – 50 m2

(6) – razmak između redova

(7) 0,5 – 3 m

(8) – broj biljaka na parceli

(9) 3 – 50

(10) – broj ponavljanja

(11) 5

1. 2) za četinarsko hortikulturno drveće:

(12) – površina parcele

(13) 5 – 25 m2

(14) – razmak između redova

(15) 05 – 3 m

(16) – broj biljaka na parceli

(17) 5 – 25

(18) – broj ponavljanja

(19) 5.

(20) Kao zaštitni pojas, oko oglednog polja moraju se saditi dva reda standardne sorte, na istom razmaku.

Član 4

(1) Pri ispitivanju sorti utvrđuje se broj cvetova, pupoljaka i plodova, dekorativnost stabla, kao i otpornost na biljne bolesti i štetočine i na zagađenost okoline.

(2) Posebno se ispituje postojanost boje cvetova, trajnost cvetova, dekorativnost plodova i mogućnost razmnožavanja reznicama i kalemljenjem.

Član 5

Zemišljište za ogledno polje treba da bude ujednačeno po konfiguraciji i fizičkim i hemijskim osobinama i ne sme biti zaraženo biljnim bolestima i štetočinama.

Član 6

(1) Seme i sadni materijal ispitivanih i standardnih sorti moraju biti zdravi, iste starosti i kvaliteta, što se dokazuje uverenjem o zdravstvenom stanju i deklaracijom o kvalitetu, i da su proizvedeni na istom lokalitetu i na isti način.

(2) Seme i sadni materijal ispitivane i standardne sorte pripremaju se za setvu, odnosno sadnju na istovetan način i seju se, odnosno sade u optimalnom roku zavisno od biljne vrste i proizvodnog područja.

(3) Pri ispitivanju sorti primenjuje se odgovarajuća savremena tehnologija.

Član 7

(1) U toku ispitivanja sorti na oglednom polju izvođač ogleda evidentira podatke o habitusu biljke, obliku i arhitekturi debla i grana, izgledu kore, broju i boji pupoljaka, cvetova i plodova, kao i osetljivost na biljne bolesti i štetočine i abiotičke faktore.

(2) Kvalitetna svojstva u pogledu pravosti i debljine grana ocenjuju se na sledeći način:

1. 1) za pravost: 1 – potpuno prava; 2 – jednostrana zakrivljenost; 3 – višestruka zakrivljenost;
2. 2) za debljinu grana: 1 – tanka do 4 cm; 2 – srednja 4 do 7 cm; 3 – debela, više od 7 cm.

Član 8

(1) U toku ispitivanja sorti na oglednom polju prati se pojava biljnih bolesti i štetočina i ocenjuje otpornost prema tim bolestima i štetočinama i stepen njihovog prisustva, i to:

1. 1) otpornost, odnosno osetljivost sorti na određene bolesti i štetočine (Fomes annosus i Endothia parasitica i dr.) prema predlogu stvaraoca sorte.

(2) Otpornost, odnosno osetljivost utvrđuje se u eksperimentalnim ili poljskim uslovima, bez sprovođenja mera hemijske zaštite, a da su pri tom postojali uslovi za infekciju, odnosno napad;

1. 2) stepen prisustva utvrđuje se za sledeće biljne bolesti i štetočine:

(3) – Lophodermium seditiosum;

(4) – Fomes annosus;

(5) – Nectria galligena;

(6) – Verticilium albe altrum;

(7) – Ceratocystis ulmi;

(8) – Endothia parasitica;

(9) – Marssonina brunea i dr.

(10) Otpornost, odnosno osetljivost ispitivane sorte i stepen prisustva bolesti i štetočina ocenjuje se ocenama od 1 do 9, s tim što ocene znače:

(11) 1 – sorta nije podložna napadu bolesti i štetočina, bez simptoma bolesti i štetočina – stepen oštećenja 0%;

(12) 2 – sorta tolerantna, bolesti i štetočine (navesti koje) utvrđene u tragovima – stepen oštećenja do 2%;

(13) 3 – sorta podložna bolestima i štetočinama (navesti kojim), napad slab – stepen oštećenja 2,1 – 5%;

(14) 4 – sorta slabo osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad uočljiv – stepen oštećenja 5,1 – 10%;

(15) 5 – sorta srednje osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad srednji – stepen oštećenja 10,1 – 20%;

(16) 6 – sorta osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad izražen – stepen oštećenja 20,1 – 40%;

(17) 7 – sorta jako osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje) napad jak – stepen oštećenja 40,1 – 60%;

(18) 8 – sorta veoma osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad vrlo jak – stepen oštećenja 60,1 – 80%;

(19) 9 – sorta veoma osetljiva na bolesti i štetočine (navesti koje), napad izuzetno jak – stepen oštećenja preko 80,1%.

(20) Pod stepenom prisustva bolesti i štetočina podrazumeva se procent oštećenja biljaka, ili procent oštećenih biljnih delova ili broj štetnih organizama na delu biljke, na celoj biljci ili na površini od 1 m2, zavisno od specifičnosti pojavljivanja određenih biljnih bolesti i štetočina.

Član 9

Ako je u vreme ispitivanja sorti u dva ili više ponavljanja preživelo manje od 80% biljaka, dobijeni rezultati smatraju se neupotrebljivim.

Član 10

(1) Pri ispitivanju sorti u laboratoriji utvrđuju se:

(2) – klijavost i energija klijanja semena;

(3) – ožiljavanje reznica i kalemljenje;

(4) – postojanost boje cvetova i plodova odgovarajućih vrsta.

(5) Otpornost sorti od zagađenosti vazduha utvrđuje se u tri stepena, i to:

1. 1) optimalno neoštećene biljke (do 10%);
2. 2) primetno oštećene biljke (do 20%);
3. 3) dosta oštećene biljke (do 30%).

(6) Laboratorijska ispitivanja sorti obavljaju se na prosečnom uzorku svih ponavljanja sa jednog lokaliteta u poslednjoj godini ispitivanja.

Član 11

(1) Rezultati ispitivanja sorti obrađuju se metodom analize varijanse i LSD testa za nivo rizika od 5% i 1%, za sledeća obeležja:

(2) – veličina stabla;

(3) – visinski prirast;

(4) – debljinski prirast.

(5) Za ostala obeležja sorti, kao što su: oblik stabla (habitus), dekorativnost stabla, grana i cvetova, osetljivost na biljne bolesti i štetočine i abiotičke faktore, izračunava se aritmetička sredina i koeficijent varijacije.

(6) Rezultati ispitivanja sorti po lokalitetima, kao i po godinama, obrađuju se preko dvofaktorijalnog ogleda, a po lokalitetima i godinama zajedno – preko trofaktorijalnog ogleda po planu potpuno slučajnog blok-sistema.

(7) Ocena značajnosti rezultata ispitivanja između sorti, lokaliteta i godina i njihove interakcije dobija se na osnovu analize varijanse i LSD testa za nivo rizika od 5% i 1%.

(8) Za sva obeležja za koja se izračunavaju proseci i koeficijenti varijacije podaci se obrađuju na sledeći način:

(9) – pri jednogodišnjem ispitivanju sorti izračunavaju se prosek i koeficijent varijacije za svaki lokalitet posebno i za sve lokalitete zajedno;

(10) – pri višegodišnjim ispitivanjima sorti izračunavaju se prosek i koeficijent varijacije za svaku godinu i svaki lokalitet, i za sve godine u svakom lokalitetu i za sve godine i sve lokalitete zajedno.

Član 12

(1) U toku ispitivanja sorti izvođač ogleda evidentira opšte podatke ispitivanja sorti na oglednom polju, rezultate ispitivanja sorti na otpornost, odnosno osetljivost, rezultate o ispitivanju sorti u laboratoriji, meteorološke i druge podatke.

(2) Podaci iz stava 1. ovog člana evidentiraju se na obrascima 1 do 5, koji su odštampani uz ovaj pravilnik i čine njegov sastavni deo.

(3) Izvođač ogleda obavezan je da po jedan primerak obrazaca iz stava 2. ovog člana trajno čuva.

Član 13

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu SFRJ”.

(2) Br 2730/1

(3) 1. decembra 1988. godine

(4) Beograd

(5) Predsednik Saveznog

(6) komiteta za poljoprivredu,

(7) Sava Vujkov, s.r.

(8) Obrazac 1

(9) (naziv organizacije udruženog rada koja vrši ispitivanje sorte – izvođača ogleda)