Pravilnik o klasifikaciji i kategorizaciji rezervi podzemnih voda i vođenju evidencije o njima

Član 1

Ovim pravilnikom propisuju se jedinstveni kriterijumi za utvrđivanje rezervi podzemnih voda, uslovi za razvrstavanje u kategorije i klase, metode proračunavanja, način evidentiranja i sadržaj elaborata o klasifikaciji, kategorizaciji i proračunavanju rezervi podzemnih voda.

Član 2

Podzemne vode čije se rezerve utvrđuju, razvrstavaju u kategorije i klase i evidentiraju u smislu ovog pravilnika, jesu: pitke, mineralne i termalne.

Član 3

(1) Rezerve podzemnih voda utvrđuju se, razvrstavaju u kategorije i klase, proračunavaju i evidentiraju posebno za svako nalazište (istražno ili eksploataciono područje).

(2) Pod nalazištem podzemnih voda (u daljem tekstu: nalazište), u smislu ovog pravilnika, podrazumeva se vodonosna sredina u kojoj su podzemne vode akumulirane pod uticajem prirodnih i veštačkih faktora.

Član 4

Nalazište je istraženo ako su razjašnjeni i utvrđeni:

1. 1) geološka građa područja u kom se nalazi nalazište;
2. 2) prostorni položaj vodonosne sredine u kojoj se nalazi nalazište;
3. 3) hidrogeološki parametri i osobine vodonosne sredine, a kod zatvorenih i poluzatvorenih nalazišta – njihove povlate;
4. 4) osobine režima podzemnih voda (doticaj, proticaj, akumuliranje i oticaj);
5. 5) fizičke i hemijske osobine podzemnih voda koje određuju njihovu upotrebljivost;
6. 6) količina podzemnih voda i uslovi za njihovu eksploataciju.

Član 5

(1) Stepen istraženosti nalazišta utvrđuje se na osnovu stepena poznavanja karakteristika nalazišta navedenih u članu 4. ovog pravilnika.

(2) Utvrđivanje istraženosti nalazišta i parametara za proračunavanje rezervi podzemnih voda i njihovu eksploataciju, vrši se istražnim radovima čija se vrsta i obim programiraju prema hidrogeološkim uslovima nalazišta koje se istražuje.

Član 6

(1) Vrste i obim istražnih radova za utvrđivanje rezervi pojedinih kategorija podzemnih voda određuju se prema tipu nalazišta (nalazišta sa slobodnim nivoom ili nivoom pod pritiskom u stenama intergranularne, pukotinske i karstno-pukotinske poroznosti) i stepenu njihove prethodne istraženosti.

(2) Istražni radovi (istražne bušotine, pijezometri, istražni bunari i kaptaže) izvode se u broju i na rastojanjima koji omogućavaju razjašnjenje i utvrđivanje elemenata nalazišta navedenih u članu 4. ovog pravilnika.

Član 7

(1) U pojedinim vodonosnim sredinama obim istražnih radova i vreme ispitivanja mogu se smanjiti, pod uslovom da se karakteristike nalazišta navedene u članu 4. ovog pravilnika razjasne i utvrde sa potpunom tačnošću.

(2) Smanjenje obima istražnih radova i vremena ispitivanja može se izvršiti kod nalazišta:

1. 1) koja se nalaze u eksploataciji;
2. 2) kod kojih je uspostavljen kvazistacionarni režim podzemnih voda;
3. 3) kod kojih se može primeniti metod etaloniranja modela.

Član 8

Prema fizičkim i hemijskim karakteristikama podzemne vode se dele na pitke (obične), mineralne i termalne.

Član 9

Pod pitkim podzemnim vodama, u smislu ovog pravilnika, podrazumevaju se vode koje se, saglasno propisima, mogu koristiti za snabdevanje stanovništva, navodnjavanje zemljišta, tehničke potrebe privrede i dr.

Član 10

Pod termalnim i mineralnim vodama, u smislu ovog pravilnika, podrazumevaju se sve podzemne vode koje se mogu koristiti kao lekovite, industrijske (za ekstrakciju elemenata ili komponenti) i kao termoenergetski izvori.

Član 11

Određivanje kvaliteta podzemnih voda prema njihovoj nameni, vrši se saglasno propisima.

Član 12

(1) Ispitivanje fizičkih i hemijskih osobina podzemnih voda vrši se delimičnim (skraćenim) i kompletnim analizama u svim fazama hidrogeoloških istraživanja.

(2) Vrsta i broj pojedinih analiza i način uzimanja uzoraka u određenim periodima, zavise od hidrogeoloških uslova i namene podzemnih voda.

Član 13 Razvrstavanje rezervi podzemnih voda u kategorije

Pod rezervama podzemnih voda, u smislu ovog pravilnika, podrazumeva se prosečna minimalna mesečna količina podzemnih voda, izražena u 1/s, od koje se najmanje 90% može dobiti iz jednog sliva, vodonosne sredine, izdvojenog nalazišta ili dela nalazišta za vreme najnižeg vodostaja, s tim da pri eksploataciji ne dođe do pogoršanja kvaliteta.

Član 14

Prema stepenu istraženosti i stepenu poznavanja kvaliteta, rezerve podzemnih voda razvrstavaju se u kategorije A, B, C1, C2, D1 i D2.

Član 15 Kategorija A

(1) U A kategoriju uvršćuju se rezerve podzemnih voda u nalazištima kod kojih su istraženi i utvrđeni: geološka građa i hidrogeološki parametri vodonosne sredine, rasprostranjenost, uslovi prihranjivanja i obnavljanja eksploatacionih rezervi, stepen povezanosti sa vodama susednih vodonosnih sredina i površinskih tokova, uslovi veštačkog prihranjivanja, kao i uslovi zaštite podzemnih voda.

(2) Kvalitativna svojstva podzemnih voda moraju biti upoznata u stepenu koji omogućava utvrđivanje njihovog korišćenja za određene namene.

(3) Osnovni podaci o količini, kvalitetu i režimu podzemnih voda u nalazištu, na osnovu kojih se njihove rezerve razvrstavaju u kategoriju A, dobijaju se za vreme eksploatacije, probne eksploatacije ili istražno-eksploatacionog crpljenja.

(4) Kod svih tipova nalazišta, istražno-eksploatacioni vodozahvati moraju se prilagoditi specifičnostima nalazišta i geomorfološkim karakteristikama zemljišta. Rastojanja između bušotina iz kojih se vrše crpljenja i koje se osmatraju, određuju se prema karakteristikama vodonosne sredine, a njihov raspored i gustina moraju da obezbede prikupljanje dovoljno podataka za proračunavanje rezervi kategorije A.

(5) Kod nalazišta sa slobodnim nivoom podzemnih voda i kod nalazišta pod pritiskom, koja se nalaze u stenama, intergranularne poroznosti, pored istražno-eksploatacionih vodozahvata, postavlja se i mreža pijezometara, radi utvrđivanja režima podzemnih voda i dobijanja podataka za etaloniranje modela i proračun njihovih rezervi.

(6) Probna eksploatacija i osmatranje režima podzemnih voda svih tipova nalazišta vrše se najmanje jednu hidrološku godinu, a izvora i bunara dve hidrološke godine. Organizovanjem stalne hidrogeološke osmatračke mreže, trajanje osmatranja se povećava sa jedne na pet, a docnije na deset godina. U aluvijalno-deluvijalnim vodonosnim sredinama mora se utvrditi karakter povezanosti (kontakta) podzemnih i površinskih voda.

(7) Kao nalazišta termalnih voda i nalazišta vodenih para, čija se voda, odnosno para koristi za termoenergetske potrebe moraju biti utvrđeni svi parametri prirodnog toplotnog polja u kojem se nalazi nalazište, a rezerve geotermske energije izražene u odgovarajućim energetskim jedinicama.

(8) Kvalitet rezervi podzemnih voda mora biti određen jedanput mesečno kompletnim analizama predviđenim u čl. 11. i 12. ovog pravilnika.

(9) Kod nalazišta primorskog karsta, pored analize iz čl. 11. i 12. ovog pravilnika, mora se pratiti i promena saliniteta vode u vremenskim intervalima kraćim od jednog meseca, a u toku sušnog perioda i u kraćim intervalima.

Član 16 Kategorija B

(1) U B kategoriju utvrđuju se rezerve podzemnih voda u nalazištima kod kojih su istraženi i utvrđeni: geološka građa i hidrogeološki parametri vodonosne sredine rasprostranjenost i mogućnost obnavljanja rezervi, odnos prema drugim vodonosnim sredinama i površinskim vodama i u određenom stepenu upoznati uslovi veštačkog prihranjivanja i njihove zaštite. Kod aluvinalnih vodonosnih sredina mora se utvrditi karakter povezanosti podzemnih i površinskih voda.

(2) Rezerve podzemnih voda kategorije B utvrđuju se na osnovu detaljnih hidrogeoloških istražnih radova, probnih i istražno-eksploatacionih crpljenja i ispitivanja delova nalazišta. Rastojanja između bušotina i kaptaža za probna i istražno-eksploataciona crpljenja i osmatranja treba da omoguće prikupljanje dovoljno podataka za proračun rezervi kategorije B, a osmatranje režima podzemnih voda traje najmanje jednu hidrološku godinu.

(3) Kod nalazišta sa slobodnim nivoom i nalazišta pod pritiskom, koja se nalaze u stenama intergranularne poroznosti, pored istražno-eksploatacionih objekata vrši se postavljanje pijezometra radi utvrđivanja debljine i drugih parametara vodonosne sredine, ispitivanja režima i pravca kretanja podzemnih voda i dobijanja podataka za primenjivanje metode etaloniranja modela.

(4) Kod nalazišta u karstu i u stenama pukotinske poroznosti rezerve se utvrđuju istražno-eksploatacionim bušenjem, testiranjem istražno-eksploatacionih bunara, presecanjem vodonosne sredine istražnim rudarskim radovima, kao i proučavanjem krive recesije vrela i najbližih pijezometara.

(5) Kod nalazišta termalnih i mineralnih voda koja se koriste za termoenergetske potrebe ili industrijsku eksploataciju mineralnih sirovina iz vodenog rastvora, toplotni i sirovinski parametri treba da budu ispitani do stepena na osnovu kojeg se može utvrditi mogućnost rentabilne eksploatacije nalazišta.

(6) Kvalitet vode određuje se kompletnim analizama navedenim u čl. 11. i 12. ovog pravilnika, u skladu sa propisima.

(7) Ako se kvalitet podzemnih voda ne menja, njegovo određivanje se vrši delimičnim analizama.

Član 17 Kategorija C1

(1) U C1 kategoriju uvršćuju se rezervne podzemnih voda u nalazištima, kod kojih su delimično istraženi i utvrđeni: geološka građa i filtraciona svojstva vodonosne sredine, rasprostranjenost i mogućnost obnavljanja rezervi, veza sa drugim vodonosnim sredinama i površinskim vodama, kao i uslovi zaštite.

(2) Rezerve podzemnih voda kategorije C1 utvrđuju se na osnovu prethodnih istražnih radova i osnovnih hidrogeoloških istraživanja, uz izvođenje orjentacionog i probnog crpljenja i kratkotrajnih osmatranja režima podzemnih voda u nalazištu.

(3) Za razvrstavanje rezervi podzemnih voda u kategoriju C1 moraju se izvršiti:

1. 1) za sve tipove nalazišta;

(4) a) istražno bušenje radi utvrđivanja debljina vodonosne sredine;

(5) b) orjentaciono i probno crpljenje iz istražnih bušotina i kaptaža, radi određivanja hidrogeoloških parametara;

1. 2) za nalazišta termalnih i mineralnih voda: registrovanje u bušotinama parametara na osnovu kojih se utvrđuje potencijalnost nalazišta za korišćenje geotermske toplote i mineraloška vrednost vodenog rastvora u nalazištu.

(6) Režim podzemnih voda ispituje se u trajanju od jedne hidrološke godine. Opažanja se vrše najmanje četiri puta mesečno. Dužina trajanja orjentacionog crpljenja zavisi od tipa i oblika vodonosne sredine, namene vode i dr.

(7) Kvalitet pitkih podzemnih voda ispituje se delimičnim, a mineralnih i termalnih kompletnim analizama. Kvalitet se određuje najmanje jedanput u šest meseci.

(8) Rezerve podzemnih voda kategorije C1 služe za utvrđivanje mogućnosti eksploatacije vodonosne sredine. Na osnovu tih rezervi, planiraju se detaljna istraživanja za prevođenje rezervi u višu kategoriju i određivanje približnog rasporeda budućih vodozahvata i kaptaža.

Član 18 Kategorija C2

(1) U C2 kategoriju uvršćuju se rezerve podzemnih voda u nalazištima ili u većoj vodonosnoj sredini, kod kojih su orjentaciono istraženi i utvrđeni: geološka građa vodonosne sredine, rasprostranjenost, uslovi prihvatanja i pražnjenja, filtraciona svojstva, veza sa drugim vodonosnim sredinama i površinskim vodama, kao i uslovi zaštite.

(2) Rezerve kategorije C2 utvrđuju se na osnovu podataka osnovnih hidrogeoloških, odnosno geotermskih istraživanja šireg područja nalazišta i na osnovu eksploatacije postojećim vodozahvatima – analogijom sa istraženim i proučaenim vodonosnim sredinama.

(3) Za razvrstavanje rezervi podzemnih voda u kategoriju C2 mora se izvršiti orjentaciono crpljenje na karakterističnim pojavama (prirodnim i veštačkim) podzemnih voda, radi utvrđivanja hidrogeoloških parametara. U područjima mogućih nalazišta mineralnih i termalnih voda, registruju se na postojećim prirodnim i veštačkim pojavama geotermski i mineraloški parametri.

(4) Za rezerve kategorije C2 prognoza režima podzemnih voda vrši se na osnovu raspoloživih podataka.

(5) Kvalitet pitkih voda ispituje se delimičnim, a pojava termalnih i mineralnih kompletnim analizama koje se vrše jedanput u toku godine u okviru istraživanja za utvrđivanje rezervi kategorije C1.

(6) Rezerve kategorije C2 služe za perspektivno planiranje korišćenja podzemnih voda, usmeravanje istražnih radova i izbor najpogodnijih područja za detaljna istraživanja.

Član 19 Kategorija D1

(1) U D1 kategoriju uvršćuju se rezerve podzemnih voda koje su pretpostavljene (prognozne rezerve) na osnovu analiza opštih geoloških i hidrogeoloških uslova i upoređivanja podataka detaljne prospekcije, istražnih i eksploatacionih radova u određenom područčju. Te rezerve se nalaze u neistraženim delovima nalazišta koje je jednim delom u eksploataciji, ili u području koje se graniči sa nalazištem pripremljenim za eksploataciju, odnosno koje se nalazi u završnoj fazi istraživanja.

(2) Kvalitet rezervi kategorije D1 određuje se na osnovu analogije sa kvalitetom rezervi istraženih nalazišta na koja se neposredno naslanjaju rezerve kategorije D1.

(3) Rezerve kategorije D1 služe za planiranje osnovnih hidrogeoloških istraživanja.

Član 20 Kategorija D2

(1) U D2 kategoriju utvrđuju se rezerve podzemnih voda koje su procenjene (prognozne rezerve) na osnovu geoloških, hidrogeoloških, geofizikih, geohemijskih i drugih istraživanja i ispitivanja šireg područja oko utvrđenih nalazišta. Procenjivanje rezervi kategorije D2 vrše se i u područjima za koja se može pretpostaviti, na osnovu hidrogeoloških istraživanja i ispitivanja, da imaju uslove za lokaciju podzemnih voda. Pri utvrđivanju rezervi kategorije D2 koristi se i metoda analogije sa istraženim područjima koja imaju iste ili slične hidrogeološke karakteristike.

(2) Rezerve kategorije D2 služe za planiranje osnovnih hidrogeoloških istraživanja.

Član 21 Proračunavanje rezervi podzemnih voda

(1) Proračunavanju rezervi podzemnih voda pristupa se kada se istražnim radovima i njihovom interpretacijom utvrde tip nalazišta, kvantitativne i kvalitativne kategorije, uslovi zaštite i mogućnost korišćenja podzemnih voda.

(2) Proračunavanje rezervi podzemnih voda vrši se hidrodinamičkim ili drugim metodama prilagođenim hidrogeološkim karakteristikama i utvrđenim promenama režima podzemnih voda određene vodonosne sredine.

(3) Proračunavanje rezervi podzemnih voda vrši se metodama iz stava 2. ovog člana, a kad za to postoje uslovi i još jednom metodom kao kontrolnom.

Član 22

(1) Proračunavanje rezervi podzemnih voda kategorije A i V vrši se na osnovu prikupljenih podataka probne eksploatacije, probnog crpljenja iz istražnih bunara i podataka osmatranja i ispitivanja režima podzemnih voda u trajanju od jedne hidrološke godine.

(2) Pri proračunavanju rezervi mora se odrediti udeo rezervi kategorija A + V i kategorije C1 u ukupnim prirodnim rezervama podzemnih voda u nalazištu.

Član 23

U nalazištima čiji je kapacitet veći od 100 1/s za proračunavanje rezervi kategorije A i V koriste se, po pravilu, matematički metodi etalonirani na osnovu istražnih radova, pijezometrijskih podataka i probno-eksploatacionog crpljenja. Za proračunavanje rezervi kategorija C1,C2,D1 i D2 koriste se modeli sa šematizovanim granicama. Kod karstnih vrela i drugih jačih izdana, analizom njihovih hidrograma (posebno krive recesije) istovremeno se dobijaju i rezerve podzemnih voda.

Član 24

Proračunavanje rezervi podzemnih voda vrši se odvojeno za rezerve bez veštačkog prihranjivanja i rezerve sa veštačkim prihranjivanjem.

Član 25

Rezerve podzemnih voda – pitkih, mineralnih i termalnih, razvrstavaju se samo kao bilansne rezerve.

Član 26

U bilansne rezerve podzemnih voda uvršćuju se rezerve podzemnih voda kategorija A, B i C1 utvrđene u nalazištu, čiji kvalitet odgovara uslovima propisanim za određene namene i koje se postojećom tehnikom i tehnologijom eksploatacije i prerade mogu rentabilno koristiti.

Član 27

Bilansnost rezervi podzemnih voda određuje se ekonomskom ocenom rentabilnosti eksploatacije, Ekonomska ocena obuhvata: količinu i kvalitet podzemnih voda u nalazištu, uslove eksploatacije, troškove investicionih ulaganja za vodozahvate, troškove eksploatacije, kao i druge elemente od značaja za ocenu ekonomske vrednosti nalazišta, odnosno rentabilnosti eksploatacije podzemnih voda.

Član 28

Proračunate rezerve podzemnih voda i njihova kategorizacija i klasifikacija prikazuje se elaboratom o rezervama koji sadrži tekstualni deo, grafičku dokumentaciju i dokumentacioni materijal.

Član 29

(1) Tekstualni deo elaborata iz člana 28. ovog pravilnika sadrži:

1. 1) podatke o geološkim i hidrogeološkim karakteristikama područja nalazišta podzemnih voda:

(2) a) geološku građu nalazišta;

(3) b) rezultate hidrogeoloških istraživanja: prostorni položaj i parametre vodonosne sredine, izdašnost vodonosne sredine i rejonizaciju prema stepenu izdašnosti, kvalitet i režim podzemnih voda eksploatacione mogućnosti nalazišta i pojedinih perspektivnih područja, hidrogeološke i hidrotehničke uslove zahvatanja podzemnih voda i uslove njihove zaštite. Ako postoji osnovni elaborat o području određenog nalazišta u elaboratu određenog perspektivnog područja ne mora se dati potpun prikaz hidrogeoloških uslova šireg područja i područja određenog nalazišta;

1. 2) podatke o istražnim radovima:

(4) a) metode istraživanja i opis istražnih radova;

(5) b) ispitivanje kvaliteta podzemnih voda (metode uzimanja uzoraka i rezultate laboratorijskih analiza);

1. 3) proračunavanje rezervi:

(6) a) metode proračunavanja rezervi po kategorijama:

(7) b) prikaz postupka proračunavanja rezervi;

(8) v) prikaz proračunavanja bilansnih rezervi po kategorijama;

(9) g) prikaz hidrogeoloških, tehničkih, ekonomskih i društvenih faktora od kojih zavisi rentabilnost eksploatacije podzemnih voda uzimajući u obzir mogućnost veštačkog prihranjivanja i zaštite.

Član 30

Grafička dokumentacija elaborata iz člana 28. ovog pravilnika sadrži:

1. 1) situacioni plan izvedenih istražnih radova;
2. 2) hidrogeološku kartu užeg područja nalazišta razmere 1 : 5000 do 1 : 25000 (zavisno od tipa i veličine nalazišta, kategorije rezervi i dr.) sa geološkim profilima;
3. 3) hidrogeološke i tehničke profile istražnih bušenja, pijezometara i istražnih bunara, odnosno istražno eksploatacionih galerija i drugih hidrogeoloških istražnih radova;
4. 4) dijagrame hidrogeoloških osmatranja;
5. 5) dijagrame testiranja vodnih objekata;
6. 6) prikaz laboratorijskih ispitivanja uzoraka vode;
7. 7) tabelarni pregled utvrđenih rezervi podzemnih voda.

Član 31

Dokumentacioni materijal elaborata iz člana 28. ovog pravilnika, zavisno od karakteristika nalazišta, sadrži:

1. 1) pisane profile bušotina;
2. 2) tabelarni pregled testiranja vodnih objekata;
3. 3) izveštaj o laboratorijskim ispitivanjima uzoraka stena i podzemnih voda;
4. 4) izveštaj o vrstama izvršenih ispitivanja (geofizička, sedimentološka, speleološka i dr.);
5. 5) podatke o osmatranju podzemnih i površinskih voda;
6. 6) pregled izvršenih hemijskih analiza;
7. 7) pregled rezultata probnih, istražno-eksploatacionih i probno-eksploatacionih crpljenja;
8. 8) pregled karakterističnih priloga arhivskog materijala nalazišta;
9. 9) tabele rezervi podzemnih voda za svako proračunato nalazište ili deo nalazišta;
10. 10) rekapitulacija po kategorijama i kvalitetu rezervi podzemnih voda.

Član 32

Elaborat o rezervama podzemnih voda i dokumentacija moraju biti potpisani od obrađivača i odgovornih lica i overeni pečatom organizacije udruženog rada koja se u okviru svoje delatnosti bavi istraživanjem ili eksploatacijom podzemnih voda (u daljem tekstu: organizacija udruženog rada).

Član 33

Organizacija udruženog rada dužna je da obrazuje i vodi Knjigu evidencije o rezervama i istraživanjima podzemnih voda (u daljem tekstu: knjiga evidencije) na obrascima br. 1 do 3, koji su odštampani uz ovaj pravilnik i čine njegov sastavni deo.

Član 34

(1) Obrazac br. 1 popunjava se pri ustrojavanju knjige evidencije. Kad se opšti podaci promene, popunjava se novi obrazac i ulaže u knjigu evidencije pored ranije popunjenog.

(2) Obrazac br. 2 popunjava se pri ustrojavanju knjige evidencije. Kad se površina istražnog i eksploatacionog područja promeni, popunjava se novi obrazac i ulaže u knjigu evidencije pored ranije popunjenog.

(3) Obrazac br. 3 popunjava se za svako nalazište i zbirno za nalazišta koja organizacija udruženog rada istražuje ili eksploatiše. Obrazac se popunjava podacima sa stanjem na dan 1. oktobra tekuće godine. U kolonama 3 i 6 unose se podaci o kvalitetu pitke, termalne i mineralne vode.

(4) Svi podaci se unose u obrasce pisaćom mašinom ili tušem – tehničkim slovima. Knjiga evidencije treba da je podešena za umetanje obrazaca.

(5) Obrazac br. 3 mora biti potpisan od odgovornih lica i overen pečatom organizacije udruženog rada.

Član 35

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u “Službenom listu SFRJ”.

(2) Br. 189/4

(3) 30. maja 1979. godine

(4) Beograd

(5) Direktor

(6) Saveznog geološkog

(7) zavoda,

(8) inž. Pavle Pejović, s.r.