Pravilnik o merama za otkrivanje, sprečavanje širenja i suzbijanje štetnog organizma Clavibacter michiganensis (Smith) Davis et al. spp. sepedonicus (Spieckermann et Kotthoff) Davis et al. prouzrokovača prstenaste truleži krtola krompira, načinu određivanja granica zaraženog, ugroženog i područja bez štetnih organizama, uslovima za okončanje naloženih mera, kao i načinu obaveštavanja o preduzetim merama i prestanak mera

Član 1

Ovim pravilnikom propisuju se mere za otkrivanje, sprečavanje širenja i suzbijanje štetnog organizma Clavibacter michiganensis (Smith) Davis et al. Spp. sepedonicus (Spieckermann et Kotthoff) Davis et al., prouzrokovača prstenaste truleži krtola krompira, način određivanja granica zaraženog, ugroženog i područja bez štetnog organizma, uslovima za okončanje naloženih mera, kao i načinu obaveštavanja o preduzetim merama i prestanak mera.

Član 2

(1) Radi otkrivanja štetnog organizma Clavibacter michiganensis (Smith) Davis et al. Spp. sepedonicus (Spieckermann et Kotthoff) Davis et al., prouzrokovača prstenaste truleži krtola krompira (u daljem tekstu: štetni organizam) sprovodi se poseban nadzor nad štetnim organizmom koji obuhvata preglede biljaka i krtola krompira (Solanum tuberosum L.) i preglede propisanih objekata.

(2) Broj, poreklo, metod i vreme uzimanja uzoraka prilikom pregleda biljaka i krtola krompira i propisanih objekata određuje se u zavisnosti od specifičnih sistema proizvodnje krompira i biologije štetnog organizma.

Član 3

(1) Pri pregledu biljaka krompira u polju u toku vegetacije vrši se vizuelni pregled na prisustvo štetnog organizma, uzimaju se uzorci biljaka i dostavljaju ovlašćenoj laboratoriji (u daljem tekstu: laboratorija) radi laboratorijskog ispitivanja.

(2) Pri pregledu krtola krompira, uzimaju se uzorci krtola semenskog krompira i ostalog krompira koji nije namenjen sadnji (u daljem tekstu: merkantilni krompir), prvenstveno iz lotova u skladištima i distributivnim centrima radi obavljanja vizuelnog pregleda sečenjem krtola, odnosno dostavljanja laboratoriji radi laboratorijskog ispitivanja. Semenski krompir mora da potiče direktno od materijala proizvedenog u skladu sa zvaničnim programom kontrole i za koji je laboratorijskim ispitivanjem utvrđeno da nije zaražen štetnim organizmom.

(3) Laboratorijsko ispitivanje iz st. 1. i 2. ovog člana sprovodi se u skladu sa međunarodno prihvaćenim procedurama na način opisan u Prilogu ovog pravilnika – Šema testiranja za dijagnostiku, detekciju i identifikaciju prouzrokovača prstenaste truleži krompira (u daljem tekstu: Prilog), koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo.

Član 4

(1) Sumnja na pojavu štetnog organizma postoji ako su vizuelno uočeni tipični simptomi bolesti ili je rezultat jednog od brzih testova provere (screening test) pozitivan.

(2) Da bi se potvrdila ili otklonila sumnja na pojavu štetnog organizma, sprovode se dalja laboratorijska ispitivanja na način opisan u Prilogu od strane ovlašćene laboratorije.

(3) Prilikom sprovođenja laboratorijskih ispitivanja na odgovarajući način čuvaju se uzorkovane krtole i, kada je to moguće, uzorkovane biljke, preostali ekstrakt i dodatno pripremljen materijal za brze testove provere (screenining testa), npr. stakalca za imunofluorescenciju i svu relevantnu dokumentaciju.

(4) Sačuvani uzorak krtola omogućava i ispitivanje sortnosti u slučajevima kada je to potrebno.

(5) Kada je laboratorijskim ispitivanjem potvrđeno prisustvo štetnog organizma, najmanje mesec dana od dana potvrđene zaraze čuva se na odgovarajući način uzorak veštački zaraženih test biljaka plavog patlidžana i izolovana kultura štetnog organizma.

Član 5

(1) U slučaju sumnje na pojavu štetnog organizma, preduzimaju se sledeće mere:

1. 1) zabrana premeštanja svih lotova ili pošiljaka krompira iz kojih su uzeti uzorci;
2. 2) dodatne preventivne mere radi sprečavanja širenja štetnog organizma, u zavisnosti od procenjenog stepena rizika.

(2) Dodatne preventivne mere iz stava 1. tačka 2) ovog člana mogu uključiti nadzor nad premeštanjem svih ostalih krtola ili biljaka povezanih sa sumnjivom pojavom, unutar i van objekata, ograničavanje upotrebe moguće zaraženih mašina i opreme.

Član 6

Ako držalac bilja, biljnih proizvoda i propisanih objekata ili bilo koja druga osoba uoči simptome zaraze ili posumnja na pojavu štetnog organizma, obavezan je da o tome odmah obavesti Ministarstvo.

Član 7 Način određivanja granica zaraženog, ugroženog i područja bez štetnog organizma

Kada se na osnovu rezultata laboratorijskog ispitivanja potvrdi prisustvo štetnog organizma određuju se granice zaraženog, ugroženog ili područja bez štetnog organizma, tako što se:

1. 1) označava kao zaražene krtole ili biljke, pošiljke, odnosno lotovi, mašine, prevozna sredstva, skladišta ili njihovi delovi i drugi objekti i predmeti, uključujući i materijal za pakovanje, iz kojih je svaki od uzoraka uzet, kao i mesta proizvodnje i parcele sa kojih potiču biljke i krtole;
2. 2) određuje obim moguće zaraze evidentiranjem činjenica o svim kontaktima u proizvodnom procesu sa izvorom zaraze (pre i posle vađenja krtola) u cilju određivanja obima moguće zaraze i širenja štetnog organizma;
3. 3) razgraničava zaraženo, ugroženo i područje bez štetnog organizma na osnovu označene i potvrđene zaraze, obima moguće zaraze, kao i mogućeg širenja štetnog organizma.

Član 8

(1) Određivanje obima moguće zaraze vrši se evidentiranjem:

1. 1) krtola ili biljaka proizvedenih na mestu proizvodnje koje je označeno kao zaraženo;
2. 2) drugih mesta proizvodnje koja su u bilo kakvoj vezi sa krtolama ili biljkama koje su označene kao zaražene, kao i zajednički korišćene opreme i objekata;
3. 3) krtola ili biljaka koje su proizvedene na mestima proizvodnje iz tačke 2) ovoga člana ili su se nalazile na tim mestima istovremeno sa krtolama i biljkama koje su označene kao zaražene;
4. 4) prostora i objekata u kojima se obavlja manipulacija krompira koji potiče sa mesta proizvodnje iz tač. 1) do 3) ovog člana;
5. 5) mašina, prevoznih sredstava, skladišta ili njihovih delova, kao i drugih objekata ili predmeta, uključujući i materijal za pakovanje, koji su mogli da dođu u dodir sa krtolama ili biljkama koje su označene kao zaražene;
6. 6) krtola ili biljaka koje su bile uskladištene ili u dodiru sa nekim od propisanih objekata ili sa predmetima iz tačke 5) ovog člana, pre njihovog čišćenja i dezinfekcije;
7. 7) krtola ili biljaka koje se smatraju moguće zaraženim zbog klonske povezanosti sa krtolama ili biljkama koje su označene kao zaražene, iako su rezultati testiranja negativni. Sprovodi se i test sortnosti da bi se proverio identitet zaraženih i klonski srodnih krtola ili biljaka krompira;
8. 8) mesta proizvodnje krtola ili biljaka iz tačke 7) ovog člana.

(2) Određivanje mogućeg širenja štetnog organizma vrši se na osnovu blizine drugih mesta proizvodnje krompira i drugih biljaka domaćina, kao i zajedničke proizvodnje i upotrebe zaliha semenskog krompira.

Član 9

Partije krompira koje su klonski srodne sa krtolama ili biljkama koje su označene kao zaražene podležu obaveznom laboratorijskom ispitivanju, u skladu sa Prilogom.

Član 10 Mere za sprečavanje širenja i suzbijanje štetnog organizma

(1) Krtole ili biljke koje su označene kao zaražene se uništavaju, odnosno spaljuju ili na drugi način odlažu na mestu za odlaganje otpada na kome ne postoji rizik od širenja štetnog organizma.

(2) Ako je utvrđeno da ne postoji rizik od širenja štetnog organizma krtole ili biljke koje su označene kao zaražene mogu se upotrebljavati i to:

1. 1) kao hrana za životinje posle termičke obrade na način koji ne ostavlja nikakvu mogućnost preživljavanja štetnog organizma;
2. 2) industrijski prerađivati, pod uslovom da se direktno dopreme do mesta prerade na kome postoji oprema za odlaganje otpada čijim korišćenjem je otklonjena opasnost od širenja štetnog organizma i koje ima sistem za čišćenje i dezinfekciju prevoznih sredstava koja napuštaju mesto prerade;
3. 3) podvrgavati i drugim merama pod uslovom da nema opasnosti od širenja štetnog organizma.

Član 11

Krtole ili biljke koje se smatraju moguće zaraženim štetnim organizmom i krtole ili biljke krompira koje su klonski povezane sa onima koje su označene kao zaražene bez obzira na rezultate testiranja ne smeju se koristiti za sadnju, već se mogu:

1. 1) upotrebiti kao merkantilni krompir namenjen ishrani, pri čemu krompir mora da bude pakovan na mestima koja raspolažu odgovarajućom opremom za odlaganje otpada i koji je pakovan za direktnu isporuku bez prepakivanja. Sa semenskim krompirom dozvoljeno je rukovati na tim istim mestima samo ako se radi odvojeno ili nakon čišćenja i dezinfekcije, ili
2. 2) upotrebiti kao merkantilni krompir namenjen industrijskoj preradi, uz direktnu i brzu isporuku do pogona za preradu, koji mora da raspolaže odgovarajućom opremom za odlaganje otpada i sistemom za čišćenje i dezinfekciju prevoznih sredstava koja napuštaju mesto prerade, ili
3. 3) upotrebiti ili odložiti na neki drugi način pod uslovom da nema opasnosti od širenja štetnog organizma.

Član 12

(1) Otpad koji je nastao kao rezultat sprovođenja mera iz čl. 10. i 11. ovog pravilnika i otpad koji nastaje tokom rukovanja, odstranjivanja i prerade zaraženih partija krompira odlaže se tako da se izbegne svaka opasnost od širenja štetnog organizma, i to:

1. 1) otpaci krompira (uključujući odbačeni krompir i koru) i svi drugi čvrsti otpaci koji su u vezi s krompirom (uključujući zemlju, kamenje i druge ostatke) uklanjaju se na sledeći način:

(2) – odlaganjem na za to službeno odobrenom mestu, na kojem ne postoji opasnost od nekontrolisanog širenja štetnog organizma u okolinu, npr. ispiranjem kroz pore zemlje do poljoprivrednog zemljišta. Otpaci se prevoze direktno do određenog mesta u zatvorenom prevoznom sredstvu tako da ne postoji opasnost od gubitka otpada,

(3) – spaljivanjem,

(4) – primenom neke druge mere za koje je utvrđeno da ne postoji opasnost od širenja štetnog organizma;

1. 2) tečni otpad nastao u preradi koji sadrži čvrste čestice se filtrira ili obrađuje postupkom sedimentacije radi uklanjanja čvrstih čestica koje na način iz stava 1. tačka 1) ovog člana.

(5) Tečni deo otpada neophodno je:

1. 1) zagrejati na temperaturi od najmanje 60ºC u trajanju najmanje 30 minuta ili
2. 2) odstraniti pod službenim nadzorom na način koji onemogućava da otpaci dođu na bilo koji način u dodir

(6) sa poljoprivrednim zemljištem ili izvorima vode koja može biti korišćena za navodnjavanje poljoprivrednog zemljišta.

Član 13

(1) Mašine, prevozna sredstva, skladišta i njihovi delovi i drugi objekti i predmeti, uključujući i materijal za pakovanje, koji su označeni kao zaraženi ili se smatraju zaraženima moraju da se očiste i dezinfikuju primenom odgovarajućih metoda za čišćenje i dezinfekciju kojima se otklanja opasnost od širenja štetnog organizma.

(2) U slučaju kada materijal za pakovanje iz stava 1. ovog člana nije moguće očistiti i dezinfikovati tako da se otkloni opasnost od širenja štetnog organizma nalaže se njegovo uništavanje.

Član 14

(1) Na polju koje je označeno kao zaraženo sprovode se sledeće mere:

1. 1) za vreme od najmanje tri vegetacione godine posle godine u kojoj je utvrđena zaraza zabranjena je sadnja krtola i biljaka kao i setva semena krompira u botaničkom smislu i drugih biljaka domaćina štetnog organizma ili useva za koje je utvrđeno da omogućuju širenje štetnog organizma i uklanjanje samoniklih biljaka krompira i drugih biljaka domaćina štetnog organizma. U prvoj sezoni proizvodnje krompira koja sledi posle perioda iz stava 1. ovog člana, pod uslovom da na polju najmanje dve poslednje vegetacione godine tokom sprovođenja pregleda nisu pronađene samonikle biljke krompira i druge biljke domaćini, dozvoljava se proizvodnja isključivo merkantilnog krompira i sprovodi laboratorijsko ispitivanje krtola prilikom vađenja. U sezoni proizvodnje krompira koja sledi posle sezone iz stava 2. ovog člana, dozvoliće se, uz odgovarajući plodored, koji mora biti najmanje dvogodišnji za proizvodnju semenskog krompira, proizvodnja semenskog ili merkantilnog krompira, uz sprovođenje pregleda;
2. 2) tokom četiri vegetacione godine posle godine u kojoj je utvrđena zaraza sprovode se mere održavanja polja na ugaru ili korišćenje polja kao trajnog pašnjaka sa intenzivnom ispašom ili čestom niskom kosidbom i uklanjanje samoniklih biljaka krompira i drugih samoniklih biljaka domaćina štetnog organizma.

(2) Posle sprovođenja mera iz stava 1. tačka 2) ovog člana, u sledećoj vegetacionoj godini dozvoliće se proizvodnja semenskog ili merkantilnog krompira, uz laboratorijsko ispitivanje izvađenih krtola ako na polju koje je označeno kao zaraženo u toku sprovođenja pregleda nisu pronađene samonikle biljke krompira i druge biljke domaćini najmanje dve uzastopne vegetacione godine.

Član 15

(1) Na ostalim poljima unutar mesta proizvodnje koje je označeno kao zaraženo u vegetacionoj godini koja sledi posle godine u kojoj je utvrđena zaraza zabranjuje se sadnja krtola i biljaka krompira, kao i setva semena krompira u botaničkom smislu i nalaže uklanjanje samoniklih biljaka domaćina štetnog organizma.

(2) Izuzetno od stava 1. ovog člana, ako je pre sadnje utvrđeno da je otklonjena opasnost od samoniklih biljaka krompira, može se dozvoliti sadnja sertifikovanog semenskog krompira namenjenog isključivo proizvodnji merkantilnog krompira uz obavezno laboratorijsko ispitivanje izvađenih krtola.

(3) U drugoj i trećoj vegetacionoj godini koje slede posle godine u kojoj je zaraza utvrđena, posle sprovođenja mera iz st. 1. i 2. ovog člana dozvoliće se sadnja isključivo sertifikovanog semenskog krompira za semensku ili merkantilnu proizvodnju

(4) Pored mera iz st. 1, 2. i 3. ovog člana najmanje tri vegetacione godine sprovodi se uklanjanje samoniklih biljaka krompira i drugih biljaka domaćina štetnog organizma ako su prisutne, kao i laboratorijsko ispitivanje izvađenog krompira sa svakog polja.

Član 16

(1) U zaštićenim prostorima na mestu proizvodnje koje je označeno kao zaraženo koji su namenjeni proizvodnji bilja nije dozvoljena sadnja krtola i biljaka krompira kao i setva semena krompira u botaničkom smislu, sve dok se ne sprovedu mere uništavanja štetnog organizma i ne uklone ostaci biljaka domaćina, pri čemu se kao minimalna mera sprovodi zamena supstrata za gajenje, čišćenje i dezinfekcija proizvodne jedinice i celokupne opreme.

(2) Posle sprovođenja mera iz stava 1. ovog člana dozvoliće se sadnja isključivo sertifikovanog semenskog krompira ili mini-krtola ili mikro biljaka dobijenih iz kulture biljnog tkiva koje potiču iz testiranih izvora.

Član 17

Radi praćenja zdravstvenog stanja bilja, biljnih proizvoda i propisanih objekata u zaraženom ili ugroženom području i utvrđivanja uslova za prestanak naloženih mera, pored sprovođenja mera iz čl. 10. do 16. ovog pravilnika, u toku najmanje tri vegetacione godine koje slede posle godine u kojoj je zaraza utvrđena:

1. 1) vrši se nadzor mesta na kojima se proizvode, skladište, nalaze ili dorađuju krtole krompira, uključujući i parcele, površine, uređaje i opremu;
2. 2) vrši se sadnja unutar zaraženog ili ugroženog područja, isključivo sertifikovanog semenskog krompira i obavezno ispitivanje posle vađenja semenskog krompira koji je proizveden na moguće zaraženim mestima proizvodnje;
3. 3) na svim proizvodnim površinama unutar zaraženog i ugroženog područja sa proizvedenim semenskim krompirom postupa se odvojeno od merkantilnog krompira ili se vrši čišćenje i dezinfekcija objekata, uređaja i opreme između postupanja sa semenskim i merkantilnim krompirom.

Član 18

(1) Podaci i informacije o potvrđenoj zarazi, kao i podaci i informacije o prestanku mera dostavljaju se međunarodnim organizacijama i drugim državama u skladu sa međunarodnom konvencijom i sporazumima obavezujućim za Republiku Srbiju.

(2) Ministarstvo će dostaviti službenom telu nadležnom za zaštitu bilja države u kojoj postoji opasnost od širenja zaraze sledeće podatke:

1. 1) naziv sorte krompira i partije;
2. 2) namenu (merkantilni ili semenski), i kada je moguće, kategoriju semenskog krompira;
3. 3) naziv i adresu pošiljaoca i primaoca;
4. 4) datum dospeća partije krompira;
5. 5) veličinu isporučene partije krompira;
6. 6) kopiju fitocertifikata.

Član 19

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije”.

(2) Broj 110-00-285/2009-09

(3) U Beogradu, 3. decembra 2009. godine

(4) Ministar,

(5) dr Saša Dragin, s.r.