Pravilnik o metodama uzimanja uzoraka i metodama hemijskih i fizičkih analiza mleka i proizvoda od mleka

Član 1

Kontrola kvaliteta mleka i proizvoda od mleka, u smislu ovog pravilnika, vrši se na uzorcima uzetim za ispitivanje po metodama koje su propisane ovim pravilnikom.

Član 2

(1) Pod metodama kojima se vrši kontrola kvaliteta mleka i proizvoda od mleka podrazumevaju se:

1. 1) metode uzimanja uzoraka;
2. 2) metode hemijskih i fizičkih analiza.

(2) Metode iz stava 1. tačka 2. ovog člana odštampane su uz ovaj pravilnik i čine njegov sastavni deo.

Član 3

Pod metodama uzimanja uzoraka podrazumevaju se postupci i način uzimanja uzoraka mleka i proizvoda od mleka čiji se kvalitet kontrološie.

Član 4

Metodama fizičkih i hemijskih analiza obuhvaćeni su uslovi i postupci za fizičke i hemijske analize uzoraka mleka i proizvoda od mleka, radi proveravanja fizičkih svojstava i hemijskog sastava tih proizvoda.

Član 5

(1) U izveštaju o izvršenoj fizičkoj i hemijskoj analizi mleka i proizvoda od mleka moraju biti prikazani rezultati utvrđeni primenom fizičkih i hemijskih metoda propisanih ovim pravilnikom.

(2) Preciznost određivanja metodama hemijske analize, shodno odredbama ovog pravilnika, utvrđuje se prema principima savremene tehnološke prakse, a izražava kao srednja vrednost najmanje dva određivanja koja izvrši isti analitičar, istovremeno ili neposredno jedno za drugim, na istom uzorku, i u istoj laboratoriji.

Član 6

Uzorke mleka i proizvode od mleka, shodno ovom pravilniku, mora uzimati stručno lice.

Član 7

Uzorci mleka i proizvoda od mleka uzimaju se:

1. 1) u proizvodnji – na proizvodnoj partiji ili delu proizvodne partije;
2. 2) u prometu – na ambalažnim jedinicama.

Član 8

(1) Uzorci u proizvodnji moraju se uzimati tako da svaka jedinica proizvoda (cisterna, kontejner, kante i sl.) ima istu mogućnost da bude izabrana za uzimanje uzorka.

(2) Način na koji se uzima uzorak mora biti isti u proizvodnji i prometu.

Član 9

Uzorak mleka i proizvoda od mleka mora predstavljati prosečan sastav celokupne količine proizvoda od koje se uzima.

Član 10

(1) Pod proizvodnom partijom mleka i proizvoda od mleka, u smislu ovog pravilnika, podrazumeva se odgovarajuća količina iste vrste proizvoda, proizvedena u istim uslovima, istog dana ili u istom delu dana i istom tehnologijom, sa obaveznom oznakom za identifikaciju.

(2) Pod ambalažnim jedinicama mleka i proizvoda od mleka podrazumevaju se odgovarajuće količine proizvoda iste vrste upakovane u pojedinačna ambalažna pakovanja odgovarajuće zapremine, sa obaveznom oznakom za identifikaciju.

Član 11

(1) Uzorak mleka i proizvoda od mleka mora da sadrži najmanje dva primerka pojedinačno uzeta, s tim što oni moraju biti identični po sastavu i približno jednaki po masi, odnosno zapremini potrebnoj za fizičke i hemijske analize.

(2) Broj uzoraka zavisi od vrste proizvoda, mase, odnosno zapremine proizvoda u ambalažnoj jedinici i proizvedene količine, a izdvaja se za svaku vrstu proizvoda prema tabeli br. 1, 2, 3 i 4 iz ovog pravilnika.

(3) Ako su za uzorak uzeta više od dva pojedinačna primerka, obrazuje se jedan uzorak, s tim da svaki primerak ima istu mogućnost da bude izdvojen za uzorak.

(4) Uzorak mora da sadrži najmanje dva identična primerka. Jedan primerak stručno lice odmah dostavlja na analizu, a drugi služi za superanalizu.

(5) Na zahtev predstavnika organizacije udruženog rada, mora se uzeti i treći identičan primerak, koji se stavlja na raspolaganje tom predstavniku.

Član 12

(1) Pribor i uređaji (sonda, nož, špatula i sl.) koji se koriste za uzimanje uzoraka mleka i proizvoda od mleka moraju biti odgovarajuće veličine i zapremine, čisti, suvi i od materijala koji ne utiče na kvalitet koji je proizvod imao u vreme uzimanja uzorka.

(2) Sudovi u koje se stavljaju uzorci mleka i proizvoda od mleka, kao i zatvarači za te sudove, moraju biti čisti, suvi i od materijala koji ne upija vodu i masnoću, a ima svojstvo da očuva kvalitet koji je proizvod imao u vreme uzimanja uzoraka – do momenta ispitivanja.

(3) Uzorci mleka i proizvoda od mleka čuvaju se na način predviđen propisom o normama za kvalitet mleka i proizvoda od mleka.

Član 13

(1) Prilikom uzimanja uzoraka mleka i proizvoda od mleka stručno lice koje uzima uzorak mora da sačini zapisnik u koji unosi sledeće podatke značajne za rezultat ispitivanja: mesto, uslove čuvanja, datum i vreme uzimanja uzoraka, vrstu i količinu proizvoda od koga se uzima uzorak, broj pojedinačno uzetih uzoraka i količinu uzetog uzorka, oznake za identifikaciju uzoraka, količinu uzoraka koji se dostavljaju na analizu i vrstu i količinu konzervansa, ako su dodavani uzorku.

(2) Zapisnik potpisuju stručno lice koje uzima uzorak i predstavnik organizacije udruženog rada.

Član 14

(1) Ako se mleko i tečni proizvodi od mleka nalaze u sudovima velikih zapremina (cisterne, kontejneri, kante i sl.) tečnost se meša mešalicom čija radna površina mora biti dovoljno velika da bi se dobro izmešala celokupna tečnost u sudu. Neposredno posle mešanja, specijalnom kašikom za uzimanje uzoraka, sa dugačkom drškom, uzima se uzorak sa različitih mesta u sudu, s tim da količina uzetog uzorka koja se dostavlja na analizu iznosi oko 250 ml.

(2) Uzorak se uzima iz svakog nasumce izabranog suda na osnovu ponderisanih vrednosti pojedinačnih zapremina uzetog uzorka, i to:

1. 1) utvrdi da se količina uzetog uzorka potrebnog za analizu fizičkim i hemijskim metodama (oko 250 ml);
2. 2) odredi se zbir količina proizvoda u svakom nasumce izabranom sudu iz kog se uzima uzorak;
3. 3) ujednače se merne jedinice iz tačke 1. ovog stava sa mernim jedinicama iz tačke 2. ovog stava, a količinik njihovih vrednosti množi se sa svakom pojedinačnom količinom proizvoda u sudovima iz kojih se uzima uzorak. Dobijene vrednosti predstavljaju pojedinačne zapremine proizvoda koji se uzima iz svakog suda.

(3) Zbir dobijenih vrednosti mora predstavljati približnu vrednost zapremine svake jedinice uzorka koji se dostavlja na analizu.

Član 15

(1) Ako su mleko i tečni proizvodi od mleka originalno upakovani u ambalažne jedinice manjih zapremina, broj uzoraka utvrđuje se prema sledećoj tabeli:

(2) Tabela br. 1

(3) Mleko i tečni proizvodi od mleka

(4) Količina od koje se uzima uzorak

(5) Broj uzoraka

(6) Uzimanje uzoraka u proizvodinji i prometu:

(7) – zapremine do

(8) jednog litra

(9) – do 5.000 jedinica

(10) najmanje po 1 uzorak

(11) – za svakih daljih 3.000 jedinica

(12) najmanje po 1 uzorak

(13) – zapremine veće od jednog litra

(14) –do 10.000 jedinica

(15) najmanje po 1 uzorak

(16) – za svakih daljih 5.000 jedinica

(17) najmanje po 1 uzorak

(18) Za uzimanje uzoraka vrlo gustih proizvoda od mleka (koncentrisano mleko i koncentrisano zaslađeno mleko), mešalica mora imati pogodnu radnu površinu da bi se prilikom mešanja zahvatila i masa sa zidova suda. Odmah zatim, specijalnom kašikom za uzimanje uzoraka uzme se 2 do 3 litra proizvoda, od čega se, posle mešanja, izdvoji oko 250 ml za uzorak.

Član 16

(1) Uzorci mleka u prahu i praškastih proizvoda od mleka koji se nalaze u sudovima velikih zapremina (burad, vreće i sl.) uzimaju se sondom za mleko u prahu vertikalnim utiskivanjem sonde do dna suda. Sonda se izvuče, a prah, bez dodirivanja rukom, prenese u sud za uzorak. Postupak se ponavlja, s tim što se sonda utiskuje na različitim mestima u sudu, dok se ne dobije količina od približno 500 g uzorka.

(2) Sud za uzorak mora biti pogodnog oblika koji omogućava da se posle zatvaranja suda sa uzorkom sadržaj izmeša.

(3) Za prenos uzorka mleka u prahu i praškastih proizvoda od mleka koriste se i pogodne plastične kese koje se mogu hermetički zatvoriti, a koje moraju biti izrađene od materijala predviđenog za pakovanje prehrambenih proizvoda.

Član 17

(1) Ako su mleko u prahu i praškasti proizvodi od mleka originalno upakovani, broj uzoraka utvrđuje se prema sledećoj tabeli:

(2) Tabela br. 2

(3) Mleko u prahu i praškasti proizvodi od mleka

(4) Količina od koje se uzima uzorak

(5) Broj uzoraka

(6) Uzimanje uzoraka u proizvodnji i prometu

(7) – mase do 1 kg

(8) –do 5.000 jedinica

(9) najmanje po 1 uzorak

(10) – za svakih daljih 1.000 jedinica

(11) najmanje po 1 uzorak

(12) – mase veće od 1 kg

(13) –do 10.000 jedinica

Član 18 V. UZIMANJE UZORAKA MASLACA

(1) Uzorak maslaca koji se nalazi u sudovima velikih zapremina uzima se sondom za maslac dovoljne dužine da dijagonalno prodre do dna suda. Maslac se sondira dijagonalno, polazeći od ivice površine do dna suda. Sonda se izvuče, a sadržaj nožem ili špatulom prenese u sud za uzorak.

(2) Postupak se ponovi sa suprotne strane gornje površine, a treći put se sondira vertikalno. Masa uzorka mora iznositi ukupno oko 250 g.

(3) Uzorak smrznutog maslaca uzima se sondom posle odmrzavanja i čuvanja na 10°S tokom 24 časa. Komad maslaca mase 250 g ili veći deli se na četiri približno jednaka dela, a za uzorak se uzimaju četvrtine sa suprotnih strana jedinica.

(4) Upakovani komadi mase manje od 250 g uzimaju se za uzorak celi.

Član 19

(1) Broj uzoraka maslaca utvrđuje se prema sledećoj tabeli:

(2) Tabela br. 3

(3) Maslac

(4) Količina od koje se uzima uzorak

(5) Broj uzoraka

(6) Uzimanje uzoraka u proizvodnji i prometu:

(7) – mase do 1 kg

(8) – do 10.000 jedinica

(9) najmanje po 1 uzorak

(10) – za svakih daljih 2.000 jedinica

(11) najmanje po 1 uzorak

(12) – mase veće od 1 kg

Član 20 najmanje po 1 uzorak

Sudovi u koje se smeštaju uzorci maslaca moraju biti stakleni, sa širokim otvorom i zapušačem od brušenog stakla.

Član 21

Uzorci sira uzimaju se, zavisno od vrste, stepena zrelosti, veličine i oblika, jednim od sledećih postupaka:

1. 1) sondiranjem sondom za sir (tvrdi i polutvrdi sirevi, kao i sirevi velikih dimenzija);
2. 2) sečenjem oštrim nožem (meki, tvrdi i polutvrdi sirevi, sirevi malih dimenzija, kao i ostali sirevi).

Član 22

(1) Uzorci sira uzimaju se sondiranjem tako što se sonda za sir utiskuje kroz masu sira od površine ka centru jedinice, s tim da mesto uboda bude najmanje 10 cm udaljeno od ivice bloka ili kotura, a može se sondirati i horizontalnim ubadanjem sonde na sredini između dve ravne površine. Sonda se izvuče i sir se bez dodirivanja rukom, prenese nožem u sud za uzorak. Postupak se ponavlja s drugog kraja površine, dok uzorak ne dostigne oko 50 g.

(2) Otvor koji nastaje sondiranjem mora se brižljivo zatvoriti delom sira izvađenog sondom.

Član 23

(1) Uzorci mekih, tvrdih i polutvrdih sireva mase manje od 2 kg uzimaju se sečenjem oštrim nožem.

(2) Ako je tvrdi ili polutvrdi sir iz stava 1. ovog člana cilindričnog oblika, sir se preseče na dva mesta (dva preseka), radijalno od centra prema ivici.

(3) Ako je sir u obliku bloka, preseče se na dva mesta (dva preseka) paralelno sa stranama bloka.

(4) Masa uzorka mora iznositi oko 50 g.

Član 24

Uzorak sira koji se nalazi u sudovima velikih zapremina (burad, karlice i sl.) uzima se sondom za sir, koja se utiskuje okomito na površinu sira do dna suda. Sonda se izvuče i sir se, bez dodirivanja rukom, prenese u sud za uzorak. Postupak se ponavlja dok ukupna masa uzorka ne dostigne oko 200 g.

Član 25

Uzorak sira iz salamure uzima se sečenjem nasumce odabranih kriški nožem prema postupku propisanom u članu 23. stav 3. ovog pravilnika. Masa uzorka mora iznositi oko 200 g.

Član 26

Kao uzorak sira originalno upakovanog u ambalažne jedinice do 250 g uzima se celo pakovanje (jedinica, komad).

Član 27

(1) Broj uzoraka sira utvrđuje se prema sledećoj tabeli:

(2) Tabela br. 4

(3) Vrsta sira

(4) Količina od koje se uzima uzorak

(5) Broj uzoraka

(6) Uzimanje uzoraka tvrdih i polutvrdih sireva i sira iz salamure u proizvodnji i prometu:

(7) – mase do 5 kg

(8) – do 5.000 jedinica

(9) najmanje po 1 uzorak

(10) – za svakih daljih 2.000 jedincia

(11) najmanje po 1 uzorak

(12) – mase veće od 5 kg

(13) – do 10.000 jedinica

(14) najmanje po 1 uzorak

(15) – za svakih daljih 3.000 jedinica

(16) najmanje po 1 uzorak

(17) Uzimanje uzoraka mekih sireva u proizvodnji i prometu:

(18) – mase do 20 kg

(19) – do 5.000 jedinica

(20) najmanje po 1 uzorak

(21) – za svakih daljih 2.000 jedinica

(22) najmanje po 1 uzorak

(23) – mase veće od 20 kg

(24) – do 10.000 jedinica

(25) najmanje po 1 uzorak

(26) – za svakh daljih 3.000 jedinica

(27) najmanje po 1 uzorak

(28) Sirevi originalno upakovani mase do 250 g u proizvodnji i prometu:

(29) – do 5.000 jedinica

Član 28 VII. METODE HEMIJSKIH I FIZIČKIH ANALIZA MLEKA I PROZVODA OD MLEKA

Hemijske i fizičke analize kojima se vrši kontrola kvaliteta mleka na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje zapremine mase laktodenzimetrom;
2. 2) određivanje kiselosti;
3. 3) određivanje masti;
4. 4) određivanje suve materije;
5. 5) dokazivanje pasterizacije;
6. 6) dokazivanje grube nečistoće;
7. 7) određivanje tačke mržnjenja;
8. 8) određivanje refrakcije mlečnog seruma.

Član 29

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta kiselog mleka i jogurta na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje masti;
2. 2) određivanje kiselosti;
3. 3) određivanje suve materije.

Član 30

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta zgusnutog mleka (evaporiranog i kondenzovanog) na uzetim uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje suve materije;
2. 2) određivanje masti;
3. 3) određivanje laktoze i saharoze.

Član 31

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta mleka u prahu na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje vode;
2. 2) određivanje masti;
3. 3) određivanje kiselosti;
4. 4) ispitivanje rastvorljivosti;
5. 5) dokazivanje fosfataze.

Član 32

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta pavlake na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje masti;
2. 2) određivanje kiselosti.

Član 33

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta sira na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje vode;
2. 2) određivanje masti;
3. 3) određivanje kiselosti.

Član 34

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta kajmaka na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje vode;
2. 2) određivanje masti;
3. 3) određivanje natrijum-hlorida;
4. 4) određivanje kiselosti.

Član 35

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta maslaca na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje vode;
2. 2) određivanje masti;
3. 3) određivanje natrijum-hlorida.

Član 36

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta kefira na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje masti;
2. 2) određivanje kiselosti;
3. 3) određivanje suve materije;
4. 4) određivanje slobodne ugljene kiseline;
5. 5) određivanje mlečne kiseline;
6. 6) određivanje etanola.

Član 37

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta sladoleda na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje masti;
2. 2) određivanje suve materije;
3. 3) određivanje saharoze.

Član 38

Hemijske analize kojima se vrši kontrola kvaliteta lupane pavlake na uzorcima za ispitivanje obuhvataju:

1. 1) određivanje masti;
2. 2) određivanje saharoze.

Član 39

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu SFRJ”.

(2) Br. 50-9824/1

(3) 14. juna 1982. godine

(4) Beograd

(5) Direktor

(6) saveznog zavoda za

(7) standardizaciju,

(8) Vukašin Dragojević, s.r.

(9) METODE

(10) HEMIJSKIH I FIZIČKIH ANALIZA MLEKA I PROIZVODA OD MLEKA