Pravilnik o tehničkim i drugim zahtevima za kotrljajne ležaje

Član 1 Predmet

Ovim pravilnikom se propisuju tehnički i drugi zahtevi koji moraju biti ispunjeni za stavljanje na tržište kotrljajnih ležaja, postupak ocenjivanja usaglašenosti, zahtevi koje moraju ispuniti tela za ocenjivanje usaglašenosti, vrsta i sadržaj isprave o usaglašenosti i znak usaglašenosti.

Član 2 Značenje pojedinih izraza

(1) Pojedini izrazi koji se upotrebljavaju u ovom pravilniku imaju sledeće značenje:

1. 1) kotrljajni ležaji su mašinski elementi čiji je zadatak da omoguće relativno kretanje obrtnih delova uz istovremeno prenošenje opterećenja između njih i da obezbede tačnost njihovog položaja;
2. 2) tip kotrljajnog ležaja u smislu ovog pravilnika podrazumeva kotrljajni ležaj označen slovnim, odnosno brojčanim oznakama kojima se jednoznačno određuje određeni tip kotrljajnog ležaja;
3. 3) proizvođač je pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice koje izrađuje kotrljajne ležaje ili lice koje se predstavlja kao proizvođač stavljanjem na ležaj svog poslovnog imena, imena ili naziva, žiga, neke druge prepoznatljive oznake ili na drugi način;
4. 4) zastupnik je pravno lice ili preduzetnik registrovan u Republici Srbiji, odnosno fizičko lice sa prebivalištem u Republici Srbiji, koje je proizvođač ovlastio da za njegov račun preduzima radnje iz ovlašćenja, a u vezi sa stavljanjem ležaja na tržište Republike Srbije;
5. 5) uvoznik je pravno lice ili preduzetnik registrovan u Republici Srbiji, odnosno fizičko lice sa prebivalištem u Republici Srbiji koje stavlja na tržište ležaja iz drugih zemalja;
6. 6) isprava o usaglašenosti za kotrljajni ležaj je isprava kojom se potvrđuje usaglašenost sa propisanim zahtevima;
7. 7) stavljanje na tržište je prva isporuka kotrljajnog ležaja na tržište Republike Srbije;
8. 8) isporuka na tržiše je svako činjenje dostupnim kotrljajnog ležaja, na koje se primenjuje ovaj pravilnik, na tržištu Republike Srbije radi distribucije, potrošnje ili upotrebe, sa ili bez naknade;

(2) Drugi izrazi koji se upotrebljavaju u ovom pravilniku, a nisu definisani u stavu 1. ovog člana, imaju značenje definisano zakonom kojim se uređuju tehnički zahtevi za proizvode.

Član 3 Primena pravilnika

(1) Pravilnik se primenjuje na kotrljajne ležaje koji se stavljaju na tržište Republike Srbije.

(2) Pravilnik se ne primenjuje na kotrljajne ležaje koji se kao rezervni delovi koriste radi hitne ugradnje tokom otklanjanja kvarova, otkaza odnosno drugih nedostataka nastalih zbog havarija na mašinama, opremi i postrojenjima u privrednim, javnim i drugim objektima.

Član 4 Tehnički zahtevi za kotrljajni ležaj

Ovim pravilnikom su definisane:

1. 1) mere i odstupanja kotrljajnog ležaja;
2. 2) tvrdoća materijala od koga su izrađeni elementi kotrljajnog ležaja;
3. 3) vibracije kod prstenih konično valjčanih i jednorednih radijalnih kugličnih ležaja.

Član 5 Mere i odstupanja kotrljajnog ležaja

(1) Mere i odstupanja kotrljajnih ležaja definisani su srpskim standardima i to:

(2) – SRPS ISO 1132-1, Kotrljajni ležaji – Tolerancije – Deo 1: Termini i definicije;

(3) – SRPS ISO 1132-2, Kotrljajni ležaji – Tolerancije – Deo 2: Principi i metode merenja i kontrole;

(4) – SRPS ISO 492, Kotrljajni ležaji – Radijalni ležaji – Geometrijske specifikacije proizvoda (GPS) i vrednost tolerancija;

(5) – SRPS ISO 15, Kotrljajni ležaji – Radijalni ležaji – Gabaritne dimenzije, opšti plan;

(6) – SRPS ISO 104, Kotrljajni ležaji – Aksijalni ležaji – Gabaritne dimenzije, opšti plan;

(7) – SRPS ISO 199, Kotrljajni ležaji – Aksijalni ležaji – Geometrijske specifikacije proizvoda (GPS) i vrednosti tolerancija;

(8) – SRPS ISO 246, Kotrljajni ležaji – Cilindrično-valjčani ležaji, odvojeni aksijalni prstenovi – Gabaritne dimenzije;

(9) – SRPS ISO 355, Kotrljajni ležaji – Konusno-valjčani ležaji – Gabaritne dimenzije i oznake serija;

(10) SRPS ISO 1206, Kotrljajni ležaji – Igličasti ležaji, serije dimenzija 48, 49 i 69 – Gabaritne dimenzije i tolerancije – Tolerancije za stazu kotrljanja na vratilu;

(11) – SRPS ISO 5753-1, Kotrljajni ležaji – Unutrašnji zazor – Deo 1: Radijalni unutrašnji zazor za radijalne ležaje;

(12) – SRPS ISO 5753-2, Kotrljajni ležaji – Unutrašnji zazor – Deo 2: Aksijalni unutrašnji zazor za kuglične ležaje sa dodirom u četiri tačke.

Član 6 Tvrdoća materijala od koga su izrađeni elementi kotrljajnog ležaja

(1) Tvrdoća materijala od koga je izrađen kotrljajni ležaj ispituje se prema navedenom srpskom standardu:

(2) – SRPS EN ISO 6508-1, Metalni materijali – Ispitivanje tvrdoće po Rokvelu – Deo 1: Metoda ispitivanja.

(3) Granične vrednosti za tvrdoću materijala elemenata kotrljajnog ležaja su date u Tabeli 1.

(4) Tabela 1. Granične vrednosti za tvrdoću materijala

(5) Naziv elementa ležaja

(6) Tvrdoća HRc

(7) Spoljni prsten

(8) 58 do 65

(9) Unutrašnji prsten

(10) 58 do 65

(11) Nasloni kolut

Član 7 Vibracije kod prstenih, konično valjčanih i jednorednih kugličnih radijalnih ležaja

(1) Metode merenja vibracija koje nastaju zbog geometrijskih nepravilnosti elemenata kod prstenih, konično valjčanih i jednorednih kugličnih radijalnih ležaja se vrši u skladu sa srpskim standardima i to:

(2) – SRPS ISO 15242-1, Kotrljajni ležaji – Metode merenja vibracija – Deo 1: Osnove;

(3) – SRPS ISO 15242-2, Kotrljajni ležaji – Metode merenja vibracija – Deo 2: Radijalni kuglični ležaji sa cilindričnim provrtom i cilindričnim omotačem;

(4) – SRPS ISO 15242-3, Kotrljajni ležaji – Metode merenja vibracija – Deo 3: Radijalni bačvasti i konusno-valjčani ležaji sa cilindričnim provrtom i cilindričnim omotačem.

(5) Granične vrednosti nivo vibracija su dati u Prilogu 1. – Najviši dozvoljeni nivoi vibracija, koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo.

Član 8 Stavljanje na tržište

(1) Kotrljajni ležaj se može staviti na tržište, slobodno, bez ikakvih ograničenja:

1. 1) ako ispunjava tehničke zahteve iz čl. 5–7. ovog pravilnika;
2. 2) ako ga prati odgovarajuća isprava o usaglašenosti;
3. 3) ako je označen srpskim znakom usaglašenosti.

(2) Izuzetno od stava 1. tačka 1) ovog člana, kotrljajni ležaj spoljnog prečnika nazivne dimenzije D>150 mm stavlja se na tržište ako ispunjava tehnički zahtev iz člana 6. ovog pravilnika, koji se odnosi na tvrdoću materijala od koga su izrađeni elementi kotrljajnog ležaja.

Član 9 Interna kontrola proizvodnje

(1) Interna kontrola proizvodnje obuhvata sve mere koje preduzima proizvođač, a koje su potrebne da proces proizvodnje i praćenje tog procesa obezbede usaglašenost proizvoda sa propisanim zahtevima.

(2) Proizvođač sprovodi postupak interne kontrole proizvodnje kako bi se u procesu proizvodnje obezbedila usaglašenost kotrljajnog ležaja sa tehničkom dokumentacijom, odnosno zahtevima ovog pravilnika.

Član 10 Telo za ocenjivanje usaglašenosti

Ispitivanje kotrljajnog ležaja u skladu sa tehničkim zahtevima iz čl. 5–7. ovog pravilnika, po izboru i na zahtev proizvođača, zastupnika i/ili uvoznika, sprovodi akreditovano telo za ocenjivanje usaglašenosti koje ispunjava uslove utvrđene standardom SRPS ISO/IEC 17025.

Član 11 Način sprovođenja ispitivanja

(1) Ispitivanje se sprovodi na osnovu zahteva proizvođača, zastupnika i/ili uvoznika za isti tip kotrljajnog ležaja.

(2) Zahtev sadrži naročito:

1. 1) ime i adresu proizvođača, zastupnika i/ili uvoznika kotrljajnog ležaja;
2. 2) oznaku tipa kotrljajnog ležaja od istog proizvođača;
3. 3) veličina proizvodne serije/partije uvoza.

(3) Ispitivanje iz stava 1. ovog člana sprovodi se na uzorcima koje uz zahtev iz stava 1. ovog člana proizvođač, zastupnik i/ili uvoznik kotrljajnog ležaja dostavlja telu za ocenjivanje usaglašenosti, a za koje datum proizvodnje odnosno datum uvoza nije stariji od šest meseci od dana podnošenja zahteva za ispitivanje.

(4) Broj uzoraka za ispitivanje, u odnosu na veličinu proizvedne serije ili partije uvoza, utvrđen je u Tabeli 2.

(5) Tabela 2. Broj uzoraka

(6) Veličina proizvedene serije/partije uvoza

(7) [komada]

(8) Broj uzoraka

(9) do 50

(10) 1

(11) 51 do 1000

(12) 3

(13) > 1000

(14) 5

(15) U slučaju da dostavljeni uzorak/ci ne zadovoljava neki od propisanih tehničkih zahteva podnosilac zahteva dostavlja zahtev iz stava 1. ovog člana, kao i propisani broj uzoraka iz iste serije proizvodnje odnosno partije uvoza radi ponovnog ispitivanja.

(16) Uvoznik potpisuje izjavu da podaci o kotrljajnim ležajima iz zahteva iz st. 1. i 5. ovog člana odgovaraju podacima iz fakture inostranog isporučioca.

(17) Ispitani uzorak/e kotrljajnog ležaja telo za ocenjivanje usaglašenosti na zahtev podnosioca zahteva za ispitivanje vraća u roku od deset dana od dana podnošenja zahteva za povraćaj uzorka.

(18) U slučaju nepodnošenja zahteva za povraćaj uzorka telo čuva ispitane uzorke 90 dana od dana izdavanja ispitnog izveštaja.

(19) Nakon sprovedenog ispitivanja, telo za ocenjivanje usaglašenosti izdaje izveštaj o ispitivanju zajedno sa zaključkom kojim se izjavljuje ispunjenost zahteva za ispitane uzorke.

Član 12 Izveštaj o ispitivanju

Izveštaj o ispitivanju naročito sadrži:

1. 1) poslovno ime, odnosno ime ili naziv i adresu sedišta tela za ocenjivanje usaglašenosti;
2. 2) broj pod kojim je sačinjen izveštaj o ispitivanju, identifikaciju svake strane izveštaja koja omogućava da se ona prepozna kao deo izveštaja, i preciznu identifikaciju kraja izveštaja;
3. 3) poslovno ime i adresu sedišta podnosioca zahteva za ispitivanje kotrljajnog ležaja;
4. 4) oznaku tipa kotrljajnog ležaja, veličinu i broj proizvedene serije ili partije uvoza;
5. 5) rezultate ispitivanja;
6. 6) identifikaciju i potpis ovlašćenog lica odgovornog za sačinjavanje izveštaja;
7. 7) zaključak izveštaja kojim se izjavljuje ispunjenost zahteva za ispitani uzorak/e;
8. 8) mesto i datum izdavanja izveštaja.

Član 13 Isprave o usaglašenosti

(1) Proizvođač ili zastupnik pre stavljanja na tržište kotrljajnog ležaja za koji postoji važeći izveštaj o ispitivanju sačinjava deklaraciju o usaglašenosti.

(2) Deklaracija o usaglašenosti naročito sadrži:

1. 1) poslovno ime, odnosno ime ili naziv i adresu proizvođača, odnosno zastupnika ležaja;
2. 2) oznaku tipa ležaja ;
3. 3) datum ispitivanja i broj izveštaja o ispitivanju;
4. 4) izričitu izjavu kojom se potvrđuje da tip kotrljajnog ležaja ispunjava zahteve iz ovog pravilnika;
5. 5) identifikaciju i potpis ovlašćenog lica, odgovornog za sačinjavanje deklaracije o usaglašenosti;
6. 6) mesto i datum sačinjavanja deklaracije o usaglašenosti.

(3) Zastupnik može da sačini Deklaraciju o usaglašenosti, bez ponovnog sprovođenja postupka ispitivanja ukoliko je laboratorija koja je sprovela ispitivanje akreditovana od strane inostranog nacionalnog tela za akreditaciju koje je sa Akreditacionim telom Srbije potpisalo sporazum kojim se međusobno priznaje ekvivalentnost sistema akreditacije u obimu koji je određen potpisanim sporazumom, kao i pouzdanost rezultata ocenjivanja usaglašenosti.

(4) Za nove isporuke kotrljajnog ležaja istog proizvođača i tipa, za koji je sprovedeno ocenjivanje usaglašenosti odnosno pribavljen izveštaj o ispitivanju koji nije stariji od šest meseci, proizvođač ili zastupnik može da sačini deklaraciju o usaglašenosti bez ponovnog ispitivanja.

(5) Ako proizvođač ili zastupnik nije registrovan na teritoriji Republike Srbije uvoznik za svaku partiju uvoza sačinjava Izjavu o usaglašenosti, shodno primenjujući st. 2–4. ovog člana.

(6) Izjava o usaglašenosti mora da sadrži i poslovno ime, odnosno ime ili naziv i adresu uvoznika ležaja.

(7) Isporučilac koji stavlja kotrljajne ležaje na tržište Republike Srbije, može deklaraciju o usaglašenosti/izjavu o usaglašenosti učiniti dostupnom na svojoj internet stranici.

Član 14 Znak usaglašenosti

(1) Kotrljajni ležaj koji je usaglašen sa zahtevima ovog pravilnika, pre stavljanja na tržište označava se znakom usaglašenosti u obliku koji je propisan u Prilogu 2 – Znak usaglašenosti, koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo, a u skladu sa propisom kojim se uređuje način stavljanja znaka usaglašenosti.

(2) Znak usaglašenosti stavlja proizvođač ili njegov zastupnik, odnosno uvoznik ako proizvođač nije registrovan na teritoriji Republike Srbije.

Član 15

Isporuka kotrljajnih ležaja na tržište Republike Srbije, koji su označeni znakom usaglašenosti, koje prati isprava o usaglašenosti za koje se utvrdi da ne ispunjavaju zahteve ovog pravilnika može se ograničiti ili zabraniti u skladu sa zakonom kojim se uređuju tehnički zahtevi za proizvode i ocenjivanje usaglašenosti.

Član 16

(1) Zahtevi ovog propisa se ne primenjuju na kotrljajni ležaj koji je zakonito stavljen na tržište ostalih zemalja Evropske unije ili Turske, odnosno zakonito proizveden u državi potpisnici EFTA Sporazuma.

(2) Izuzetno od stava 1. ovog člana, može se ograničiti stavljanje na tržište ili povući sa tržišta kotrljajni ležaj iz stava 1. ovog člana, ukoliko se posle sprovedenog postupka iz Uredbe EZ br. 764/2008, utvrdi da takav kotrljajni ležaj ne može da ispuni zahteve ekvivalentne zahtevima koji su propisani ovim propisom.

Član 17

Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaje da važi Naredba o obaveznom atestiranju kotrljajnih ležajeva („Službeni list SFRJ”, br. 62/83 i 85/87 i „Službeni list SRJ”, br. 12/93 i 68/93).

Član 18

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije”, a primenjuje se od 1. aprila 2017. godine, osim člana 16. koji se primenjuje danom pristupanja Republike Srbije Evropskoj uniji.

(2) Broj 110-00-6/2015-07

(3) U Beogradu, 24. novembra 2016. godine

(4) Ministar,

(5) Goran Knežević, s.r.