Pravilnik o tehničkim i eksploatacionim uslovima pod kojima se mogu koristiti radio-stanice za amplitudski modulisane radio-telefonske emisije sa jednim bočnim opsegom

Član 1

Ovim pravilnikom propisuju se tehnički i eksploatacioni uslovi pod kojima se mogu koristiti radio-stanice za amplitudski modulisane radio-telefonske emisije sa jednim bočnim opsegom (u daljem tekstu: radio-stanice) u stalnim i kopnenim pokretnim radio-službama, radi obezbeđenja jedinstva funkcionalnih sistema veza u kojima će radio-stanice raditi, efikasnog korišćenja frekvencija i smanjenja radio-smetnji.

Član 2

Tehnički i eksploatacioni uslovi propisani ovim pravilnikom ne odnose se na radio-stanice, i to:

1. 1) koje se koriste u međunarodnim radio-telefonskim vezama;
2. 2) koje se uključuju u telefonsku mrežu sistema JPTT-a;
3. 3) kod kojih su antene u integralnom sklopu radio-stanice;
4. 4) sa posebno dodatim uređajima, kao što su kompresori i ekspanderi dinamike, uređaji za obezbeđenje tajnosti prenosa, uređaji za selektivno pozivanje, i dr.

Član 3

Radio-stanice mogu se proizvoditi, uvoziti i koristiti samo ako ispunjavaju tehničke i eksploatacione uslove propisane ovim pravilnikom.

Član 4

(1) Niže navedeni izrazi u smislu ovog pravilnika, imaju sledeća značenja:

1. 1) amplitudno-frekvencijska karakteristika radio-predajnika je zavisnost između amplitude i frekvencije radio-frekvencijske komponente bočnog opsega, za sinusoidalan modulišući signal konstantnog nivoa i promenljive frekvencije;
2. 2) antena je deo radio-stanice koji se koristi za zračenje ili prijem radio-talasa, koji može da uključuje ma koje uređaje za prilagođavanje, odnosno podešavanje, ali ne uključuje antenski prenosni vod;
3. 3) audio-frekvencijska intermodulacija u radio-prijemniku je proces kojim se, usled nesavršenog demodulatora, odnosno audio-frekvencijskog pojačivača, proizvode neželjeni audio-frekvencijski izlazni signali usled jednovremenog prisustva dva ili više željena ulazna signala određenog nivoa i frekvencije;
4. 4) blokiranje radio-prijemnika je smanjenje audio-frekvencijske izlazne snage ili smanjenje odnosa S+Š+I/Š+I usled prisustva neželjenog ulaznog signala na bliskoj frekvenciji;
5. 5) brum je periodični šum nastao od izvora napajanja priključenih na radio-stanicu, koji se sastoji od komponente na osnovnoj frekvenciji naizmeničnog napona napajanja i njegovih harmonika;
6. 6) elevacioni ugao antene je ugao pravca maksimalnog zračenja u vertikalnoj ravni;
7. 7) faktor audio-frekvencijskog harmoničnog izobličenja radio-predajnika je odnos, obično izražen u procentima, efektivne vrednosti sume drugog i viših harmonika na izlazu demodulatora i efektivne vrednosti sume svih harmonika, za sinusoidalni ulazni signal određene frekvencije i amplitude;
8. 8) faktor audio-frekvencijskog harmoničnog izobličenja radio-prijemnika je odnos, obično izražen u procentima, efektivne vrednosti sume drugog i viših harmonika izlaznog signala na određenoj osnovnoj frekvenciji i efektivne vrednosti sume svih harmonika, za određenu audio-frekvencijsku izlaznu snagu i određen nivo radio-frekvencijskog ulaznog signala;
9. 9) frekvensijki opseg antene (ili radio-uređaja) je opseg frekvencija u okviru kojih antena (ili radio-uređaj) može biti podešen za rad;
10. 10) gornji bočni opseg emisije je skup spektralnih komponenata modulisane emisije sa jednim bočnim opsegom čije su frekvencije više od noseće frekvencije;
11. 11) greška podešavanja frekvencije radio-prijemnika je razlika između frekvencije očitane na radio-prijemniku i noseće frekvencije ulaznog signala na koju je on podešen;
12. 12) intermodulaciona komponenta u radio-predajniku je sinusoidalni signal čija je frekvencija jednaka zbiru ili razlici frekvencija radio-frekvencijskih komponenata bočnog opsega koje nastaju pri modulaciji nosioca sa dva sinusoidalna ulazna signala, ili zbiru ili razlici celih umnožaka tih frekvencija;
13. 13) jednofrekvencijski simpleks je rad sa jednom frekvencijom za oba smera prenosa;
14. 14) karakteristična impedansa antenskog prenosnog voda je impedansa sa kojom se jedan kraj antenskog prenosnog voda mora završiti da bi impedansa na drugom kraju voda imala istu vrednost kao i završna impedansa;
15. 15) karakteristika automatske regulacije modulacije radio-predajnika je zavisnost između vršne snage obvojnice i napona određenog modulišućeg ulaznog signala;
16. 16) maksimalno upotrebljiva frekvencija (MUF) je najviša frekvencija sa kojom se može, u određeno vreme, ostvariti radio-telefonska veza pomoću jonosferske refleksije između dve određene tačke;
17. 17) minimalna jačina polja koja se štiti je minimalna vrednost jačine polja koja je potrebna da se obezbedi zadovoljavajući prijem pod određenim uslovima, u prisustvu prirodnog ili veštačkog radio-šuma koji postoji u stvarnom radu, ali u odsustvu radio-smetnji od drugih radio predajnika;
18. 18) neželjena emisija je emisija koja obuhvata sporedna zračenja i emisije van opsega;
19. 19) neusmerena antena je antena čije su osobine zračenja, u ma kom trenutku, iste za sve smerove u horizontalnoj ravni;
20. 20) noseća frekvencija je frekvencija nosećeg talasa (signala);
21. 21) odnos stojećih talasa na antenskom prenosnom vodu je odnos najveće i najmanje amplitude struje ili napona određene na susednim maksimumima i minimumima stojećeg talasa koji se prenosi antenskim vodom;
22. 22) osetljivost radio-prijemnika je:

(2) – merilo sposobnosti radio-prijemnika da prima slabe ulazne signale i proizvodi izlazne signale upotrebljive jačine i prihvatljivog kvaliteta, ili

(3) – veća vrednost nivoa minimalnog ulaznog signala (izražena u vidu elektromotorne sile nosioca) koji, doveden u seriji sa određenom impedansom izvora na ulaz proizvodi na izlazu određene vrednosti odnosno S + Š + I/Š + I i audio-frekvencijske izlazne snage;

1. 23) polarizacija antene je karakteristika antene određena polarizacijom zračenog radio-talasa, tj. pravcem električnog polja u odnosu na površinu zemlje;
2. 24) pouzdanost radio-telefonske veze je verovatnoća uspešnog ostvarivanja radio-telefonske veze na određenoj frekvenciji u određeno vreme;
3. 25) propusni opseg radio-prijemnika je frekvencijski opseg određen na audio-frekvencijskom izlazu unutar kojeg slabljenje, u odnosu na maksimalni nivo, ne prelazi određenu vrednost;
4. 26) radio-frekvencijska intermodulacija u radio-prijemniku je proces kojim se, usled nesavršeno linearnih radio-frekvencijskih stepena, proizvode neželjeni audio-frekvencijski izlazni signali usled jednovremenog prisustva dva ili više neželjena ulazna signala na određenim frekvencijama iznad propusnog opsega;
5. 27) radio-frekvencijski odnos zaštite je minimalni odnos, izražen u decibelima, željenog i neželjenog signala na ulazu radio-prijemnika koji, pod određenim uslovima, omogućava da se ostvari određen kvalitet prijema željenog signala na izlazu;
6. 28) radio-predajnik je deo radio-stanice koji se koristi za pretvaranje audio-frekvencijskih signala namenjenih za prenos govora u zahtevane amplitudski modulisane radio-frekvencijske signale sa jednim bočnim opsegom;
7. 29) radio-prijemnik je deo radio-stanice koji se koristi za pretvaranje amplitudski modulisanih radio-frekvencijskih signala sa jednim bočnim opsegom u zahtevane govorne ili audio-frekvencijske izlazne signale;
8. 30) radio-telefonska veza je radio-kanal za prenos govora ostvaren pomoću radio-predajnika i radio-prijemnika;
9. 31) selektivnost za susedni signal radio-prijemnika je odnos, obično izražen u dB, nivoa neželjenog ulaznog signala na određenoj susednoj frekvenciji i određenog nivoa željenog ulaznog signala, kad neželjeni ulazni signal prouzrokuje smanjenje odnosa S + Š + I/Š + I na izlazu za određenu vrednost, tj. 6 dB;
10. 32) slabljenje na simetričnoj frekvenciji (ili međufrekvenciji, ili sporednoj frekvenciji) radio-prijemnika je odnos, izražen u dB, nivoa neželjenog ulaznog signala na simetričnoj frekvenciji (ili međufrekvenciji, ili sporednoj frekvenciji) i određenog nivoa željenog ulaznog signala, kad neželjeni i željeni ulazni signal proizvode, svaki posebno, istu određenu vrednost odnosa S + Š + I/Š + I na izlazu;
11. 33) S + Š + I/Š + I je skraćena oznaka za odnos, izražen u dB, audio-frekvencijske izlazne snage „Signal + Šum + Izobličenje” i audio-frekvencijske izlazne snage „Šum + Izobličenje”;
12. 34) stabilnost podešenosti frekvencije radio-prijemnika je maksimalno dozvoljena promena podešenosti frekvencije za određeno vreme, kad se podešavanje ne koriguje;
13. 35) standardna audio-frekvencijska izlazna snaga radio-prijemnika je posebna vrednost audio-frekvencijske izlazne snage koja se može koristiti kao referentni nivo u pojedinim merenjima;
14. 36) statička karakteristika automatske regulacije pojačanja (ARP) radio-prijemnika je zavisnost između nivoa audio-frekvencijske izlazne snage i nivoa ulaznog signala;
15. 37) unakrsna modulacija u radio-prijemniku je prenesena modulacija sa neželjenog ulaznog signala na željeni ulazni signal usled nesavršene linearnosti stepena koji prethode demodulatoru;
16. 38) ulazna impedansa antene (ili radio-predajnika ili radio-prijemnika) je odnos kompleksnog napona i struje sinusoidalnog signala dovedenog na ulazne priključke antene (ili radio-predajnika, ili radio-prijemnika);
17. 39) usmerena antena je antena koja u neke pravce zrači jače u odnosu na druge;
18. 40) vreme uspostavljanja ARP-a radio-prijemnika je vreme koje protekne od trenutka u kom izlazni signal počinje da se menja, usled brzog povećanja ulaznog signala od jednog određenog nivoa do drugog višeg određenog nivoa, do trenutka u kom nivo izlaznog signala dostiže i zadržava se unutar granica od ± 2 dB, u odnosu na ustaljeni izlazni nivo koji odgovara višem ulaznom nivou;
19. 41) vreme povratka u prvobitno stanje ARP-a radio-prijemnika je vreme koje protekne od trenutka u kom izlazni signal počinje da se menja, usled brzog smanjenja ulaznog signala od jednog određenog nivoa do drugog nižeg određenog nivoa, do trenutka u kom nivou izlaznog signala dostiže i zadržava se unutar granica od ± 2 dB, u odnosu na ustaljeni nivo koji odgovara nižem ulaznom nivou.

(4) Ostali izrazi upotrebljeni u ovom pravilniku imaju značenja data u Međunarodnom pravilniku o radio-saobraćaju („Službeni list FNRJ”, Dodatak: Međunarodni ugovori i drugi sporazumi, br. 6/61) i Zakonu o osnovama sistema veza.

Član 5

(1) Frekvencije radio-stanica moraju biti izabrane i dodeljene unutar frekvencijskih opsega između 1605 i 14990 kHz koji su namenjeni odgovarajućim radio-službama.

(2) Za radio-telefonske veze na kratkim rastojanjima (manjim od 200 km) koriste se, prvenstveno, frekvencije iz frekvencijskih opsega između 1605 i 4000 kHz.

(3) Kad se koriste frekvencije iz frekvencijskih opsega između 4000 i 14990 kHz, emitovanje se mora vršiti sa minimalnom snagom koja je potrebna da se obezbedi zadovoljavajući rad.

Član 6

(1) Radio-stanice moraju imati, pored radnih frekvencija, jednu zajedničku frekvenciju.

(2) Noseća (referentna) frekvencija 3830 kHz, je zajednička frekvencija za opasnost, poziv i odgovor u radio-telefoniji. Kad rade na ovoj frekvenciji, radio-stanice moraju koristiti vrstu emisije AZJ.

Član 7

(1) Radio-stanice moraju koristiti u radu jednofrekvencijski simpleks sa vrstom emisije AZJ (amplitudska modulacija, radio-telefonija, jedan bočni opseg, potisnut nosilac) i prenosom gornjeg bočnog opsega emisije.

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana radio-stanice mogu koristiti u radu i sledeće vrste emisija:

1. 1) AZA (amplitudska modulacija, radio-telefonija, jedan bočni opseg, smanjen nosilac) – kad je potrebno da se omogući ARP-a radio-prijemnika;
2. 2) AZN (amplitudska modulacija, radio-telefonija, jedan bočni opseg, pun nosilac) – kad je potrebno da se omogući korišćenje radio-prijemnika izrađenih za rad sa vrstom emisije AZ (amplitudska modulacija, radio-telefonija, dva bočna opsega, pun nosilac).

Član 8

(1) Dodeljena frekvencija radio-stanica mora biti više od noseće (referentne) frekvencije za sledeće vrednosti:

1. 1) 1400 Hz – ako je gornja granična frekvencija audio-frekvencijskog opsega manja ili jednaka 2800 Hz;
2. 2) 1500 Hz – ako je gornja granična frekvencija audio-frekvencijskog opsega veća od 2800 Hz.

(2) Pored dodeljene frekvencije iz stava 1. ovog člana, mora se naznačiti i noseća (referentna) frekvencija radio-stanica.

Član 9

(1) Za radio-stanice koje u radu koriste vrstu emisije AZJ, širina potrebnog opsega je jednaka razlici između najviše i najniže audio-frekvencije koje je potrebno preneti sa slabljenjem manjim ili jednakim 6 dB.

(2) Za radio-stanice koje u radu koriste vrste emisija AZA i AZN, širina potrebnog opsega je jednaka vrednosti najviše audio-frekvencije koju je potrebno preneti sa slabljenjem manjim ili jednakim 6 dB.

(3) Izuzetno od odredbe st. 1. i 2. ovog člana, za radio-stanice koje u radu koriste sve vrste emisija (AZJ, AZA i AZN), širina potrebnog opsega je jednaka vrednosti određenoj prema odredbi iz stava 2. ovog člana.

(4) Maksimalna vrednost širine potrebnog opsega iznosi 2,8 kHz za radio-stanice iz stava 1. ovog člana, odnosno 3 kHz za radio-stanice iz stava 2. ovog člana. Minimalna vrednost širine potrebnog opsega iznosi 2,3 kHz za radio-stanice iz stava 1. ovog člana, odnosno 2,6 kHz za radio-stanice iz stava 2. ovog člana.

Član 10

(1) Snaga radio-predajnika mora se izražavati u vidu vršne snage obvojnice.

(2) Vršna snaga ovojnice radio-predajnika ne sme biti manja od 0,03 kW ni veća od sledećih vrednosti:

1. 1) 1 kW – za stalne i matične radio-stanice;
2. 2) 0,4 kW – za kopnene pokretne radio-stanice.

(3) Izuzetno od odredbe stava 2. ovog člana, vršna snaga ovojnice radio-predajnika koji se koriste u radio-službama bezbednosti (ljudskih života i imovine) ne sme biti manja od 0,1 kW ni veća od sledećih vrednosti:

1. 1) 3 kW – za stalne i matične radio-stanice;
2. 2) 1 kW – za kopnene pokretne radio-stanice.

Član 11

Za vreme održavanja radio-telefonske veze između radio-stanica koje u radu koriste vrste emisija AZJ ili AZA, apsolutna vrednost razlike između prvobitne noseće frekvencije radio-predajnika i obnovljene noseće frekvencije korespondentnih radio-prijemnika ne sme biti veća od 50 Hz.

Član 12

(1) Pouzdanost radio-telefonskih veza između radio-stanica mora biti obezbeđena najmanje za 50% dana u mesecu.

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, pouzdanost radio-telefonskih veza između radio-stanica koje se koriste u radio-službama bezbednosti ljudskih života i imovine mora biti obezbeđena najmanje 90% dana u mesecu.

(3) Broj frekvencija koji obezbeđuje pouzdanost radio-telefonskih veza iz st. 1. i 2. ovog člana mora biti određen proračunom.

Član 13

(1) Radna frekvencija radio-stanica mora biti u opsegu 0,6 do 1 od maksimalno upotrebljive frekvencije (MUF-e).

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, radna frekvencija radio-stanica koje se koriste u radio-službama bezbednosti (ljudskih života i imovine) mora biti u opsegu 0,6 do 0,85 od MUF-e.

(3) Kad se radio-telefonske veze na kratkim rastojanjima ostvaruju pomoću površinskih radio-talasa, radna frekvencija radio-stanica mora biti ispod 4000 kHz.

(4) Za odabiranje najpovoljnijih radnih frekvencija iz st. 1. i 2. ovog člana (za održavanje radio-telefonskih veza pomoću jonosferskih radio-talasa) moraju se koristiti jonosferske prognoze Geomagnetskog instituta iz Grocke.

Član 14

(1) Minimalna jačina polja koja se štiti na mestu prijema radio-stanica, za 90% dana u odsustvu industrijskih radio-smetnji, data je u tabeli br. 1.

(2) Tabela br. 1.

(3) Frekvencija u (MHz)

(4) Minimalna jačina polja koja se štiti u dB

(5) (V/m)

(6) Decembar Januar Februar

(7) Mart

(8) April

(9) Maj

(10) Juni

(11) Juli

(12) Avgust

(13) Septembar Oktobar

(14) Novembar

(15) 1

(16) 2

(17) 3

(18) 4

(19) 5

(20) N2P1D1

(21) N2P1D1

(22) N2P1D1

(23) N2P1D1

(24) N1P2D2

(25) N1P2D2

(26) N1P2D2

(27) N1P2D2

(28) 1,5

(29) 28 23 5

(30) 30 11 5

(31) 36 18 5

(32) 33 18 5

(33) 26 20 5

(34) 33 27 9

(35) 43 37 26

(36) 34 38 5

(37) 2

(38) 27 33 4

(39) 30 12 4

(40) 35 19 4

(41) 32 19 4

(42) 26 19 4

(43) 32 26 7

(44) 41 35 23

(45) 33 27 4

(46) 3

(47) 27 24 3

(48) 29 14 3

(49) 33 20 3

(50) 31 18 3

(51) 25 19 3

(52) 30 26 5

(53) 38 33 18

(54) 31 26 3

(55) 4

(56) 26 24 3

(57) 28 15 3

(58) 32 20 3

(59) 30 20 3

(60) 25 20 3

(61) 29 25 5

(62) 36 31 16

(63) 30 25 3

(64) 5

(65) 25 24 2

(66) 27 16 2

(67) 31 21 4

(68) 29 21 2

(69) 24 21 2

(70) 28 25 8

(71) 34 30 15

(72) 29 25 4

(73) 6

(74) 25 23 4

(75) 26 17 4

(76) 29 21 7

(77) 27 21 4

(78) 24 21 3

(79) 27 25 10

(80) 33 30 17

(81) 28 25 7

(82) 7

(83) 23 23 6

(84) 24 17 6

(85) 27 21 9

(86) 25 21 6

(87) 23 21 5

(88) 26 24 12

(89) 31 29 19

(90) 26 25 9

(91) 8

(92) 21 22 9

(93) 22 16 9

(94) 25 20 11

(95) 23 20 9

(96) 22 21 8

(97) 25 24 14

(98) 30 29 20

(99) 25 25 12

(100) 10

(101) 16 18 12

(102) 17 13 12

(103) 20 16 14

(104) 18 16 12

(105) 19 21 13

(106) 22 24 17

(107) 27 28 21

(108) 22 25 15

(109) 12

(110) 11 13 14

(111) 12 8 14

(112) 15 11 15

(113) 13 11 14

(114) 15 20 14

(115) 18 23 18

(116) 24 27 22

(117) 19 24 16

(118) 15

(119) 3 5 12

(120) 4 2 19

(121) 7 3 14

(122) 5 3 12

(123) 7 15 11

(124) 11 19 18

(125) 18 24 22

(126) 12 19 15

(127) Vršne vrednosti jačina polja iz tabele br. 1. odnose se na šest dnevnih perioda lokalnog vremena, i to:

(128) N2: 00 do 04 časa; R1: 04 do 08 časova; D1: 08 do 12 časova;

(129) N1: 20 do 24 časa; R1: 15 do 20 časova; D2: 12 do 16 časova.

(130) Za frekvencije koje se razlikuju od datih u prvoj koloni tabele br. 1, vrednosti minimalnih jačina polja koje se štite mogu se dobiti interpolacijom.

(131) Za određivanje stvarnih jačina polja jonosferskih radio-talasa na mestu prijema radio-stanica moraju se koristiti jonosferske prognoze Geomagnetskog instituta iz Grocke.

Član 15

(1) Radio-frekvencijski odnos zaštite, koji obezbeđuje povoljan prijem radio-stanica za 90% dana pri dugotrajnim promenama željenog, odnosno neželjenog signala i za 80% vremena pri kratkotrajnim promenama željenog, odnosno neželjenog signala, dat je u tabeli br. 2:

(2) Tabela br. 2

(3) Frekvencijski opseg (kHz)

(4) Radio-frekvencijski odnos

(5) zaštite (dB)

(6) Povoljan prijem

(7) Ograničeno povoljan prijem

(8) 1605 – 3500

(9) 15

(10) 11 do 14

(11) 3500 – 15000

(12) 18

(13) 13 do 17

(14) Pod ograničeno povoljnim prijemom iz tabele br. 2. iz stava 1. ovog člana podrazumeva se prijem pri kom je za izvesne časove, sezone ili faze sunčeve aktivnosti verovatnoća štetne radio-smetnje veća od one koja se smatra poželjnom, ali nije tolika da bi se mogla proglasiti nepovoljnom.

(15) Vrednosti radio-frekvencijskog odnosa zaštite, propisane u tabeli br. 2. odnose se na kvazi-vršne jačine polja željenog i neželjenih signala koji padaju unutar propusnog opsega radio-prijemnika širine 3 kHz.

Član 16

(1) Lokacija stalnih i matičnih radio-stanica mora biti takva da se u potpunosti ostvari efikasnost zračenja antena, tj. lokacija mora biti pogodna, a provodnost zemljišta zadovoljavajuća.

(2) Lokacija stalnih i matičnih radio-stanica mora biti tako izabrana da se u potpunosti pokriva tačka ili zona prijema, izbegavajući, što je moguće više, pričinjavanje štetnih radio-smetnji ostalim radio-stanicama.

(3) Za lokaciju stalnih i matičnih radio-stanica mora se birati zona sa najmanjim nivoom radio-šuma, izbegavajući po mogućstvu zonu grada da bi se vršna snaga obvojnice radio-predajnika korespondentnih radio-stanica mogla svesti na minimum.

Član 17 Zajednički uslovi

Radio-predajnici i radio-prijemnici (u daljem tekstu: radio-uređaji) moraju biti izrađeni tako da omoguće, najmanje, način rada, vrstu emisije i izbor bočnog opsega emisije u skladu sa odredbama iz člana 7. stav 1. ovog pravilnika.

Član 18

(1) Frekvencijski opseg radio-uređaja mora iznositi najmanje 2 do 12 MHz, a najviše 1,6 do 30 MHz.

(2) Radio-uređaji moraju da omoguće rad najmanje na tri prethodno podešene frekvencije unutar nazivnog frekvencijskog opsega, od kojih jedna mora biti zajednička frekvencija iz člana 6. ovog pravilnika.

(3) Frekvencije radio-uređaja moraju biti određene prema nosećoj (referentnoj) frekvenciji, a što se posebno obeležava na radio-uređajima u svim slučajevima u kojima je to praktično moguće.

Član 19

Audio-frekvencijski opseg radio-uređaja mora iznositi najmanje 350 do 2600 Hz, a najviše 250 do 3000 Hz.

Član 20

(1) Napajanje radio-uređaja električnom energijom mora se vršiti iz slekdećih izvora:

1. 1) naizmeničnog napona 220 V, frekvencije 50 Hz;
2. 2) jednosmernog napona 12 V ili 24 V, sa negativnim polom na masi.

(2) Za radio-uređaje koji se koriste u radio-službama bezbednosti (ljudskih života i imovine) mora biti obezbeđeno rezervno napajanje.

(3) Tehničke karakteristike radio-uređaja moraju biti unutar propisanih granica pri promeni napona napajanja za ± 10% – u odnosu na nominalni napon određen u tački 1. stav 1. ovog člana, ili za – 10% i + 30% – u odnosu na nominalni napon određen u tački 2. stav 1. ovog člana.

Član 21

(1) Tehničke karakteristike radio-uređaja moraju biti unutar propisanih granica tako da obezbeđuju rad tog uređaja i pod sledećim uslovima:

1. 1) pri promeni temperature od + 5 do + 45°S;
2. 2) pri promeni relativne vlažnosti do 90% na temperaturi od +40°S;
3. 3) pri promeni atmosferskog pritiska do vrednosti koja odgovara nadmorskoj visini od 2000 m;
4. 4) pri sinusnim vibracijama amplitude do 3 mm u frekvencijskom opsegu od 1 do 10 Hz i amplitude do 0,35 mm u frekvnecijskom opsegu od 10 do 55 Hz (samo za radio-uređaje u kopnenim pokretnim radio-stanicama);
5. 5) pri udarima koji odgovaraju ubrzanju do 98,1 m/s2 (samo za radio-uređaje u kopnenim pokretnim radio-stanicama).

(2) Rad radio-uređaja, sa dozvoljenim smanjenjem vrednosti tehničkih karakteristika, mora biti obezbeđen i pod sledećim uslovima:

1. 1) pri promeni temperature od –25 do +55°S;
2. 2) pri promeni relativne vlažnosti do 95% na temperaturi od +50°S.

(3) Ispitivanja radio-uređaja, radi provere usaglašenosti sa uslovima određenim u st. 1. i 2. ovog člana, vrše se na način utvrđen jugoslovenskim standardima JUS N.A5.700 do JUS N.A5.785.

Član 22

(1) Radio-uređaji moraju biti u stanju da rade i da ispunjavaju tehničke uslove propisane ovim pravilnikom jedan minut posle puštanja u rad.

(2) Ako radio-uređaji sadrže sklopove koji moraju prethodno da se zagreju da bi ispravno radili, vreme zagrevanja ne sme biti duže od 30 minuta od uključivanja napajanja tog sklopa.

(3) Kad se primenjuje uslov iz stava 2. ovog člana, izvor napajanja kola za zagrevanje mora biti tako konstruisan da može ostati uključen i kad su druga napajanja radio-uređaja isključena. Ako je za tu svrhu ugrađen poseban preklopnik na radio-uređajima, njegova namena mora biti jasno označena.

Član 23

(1) Radio-uređaji mogu biti izrađeni i naznačeni za neprekidni rad ili za rad sa prekidima, s tim što u specifikaciji njihovih tehničkih karakteristika mora biti označena vrsta rada.

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, radio-uređaji matičnih radio-stanica i upravnih radio-stanica u mreži stalnih radio-stanica moraju biti izrađeni za neprekidni rad.

(3) Ispitivanje radio-uređaja, radi provere usaglašenosti sa zahtevima iz st. 1. i 2. ovog člana, vrši se pod uslovom da:

1. 1) neprekidni rad označava rad radio-predajnika sa nazivnom vršnom snagom obvojnice i rad radio-prijemnika sa nazivom audio-frekvencijskom izlaznom snagom, pod normalnim uslovima opterećivanja, za period od 24 časa;
2. 2) faktor iskorišćenja za rad sa prekidima bude jedan minut predaje sa nazivnom vršnom snagom obvojnice i četiri minuta prijema sa nazivnom audio-frekvencijskom izlaznom snagom, pod normalnim uslovima opterećivanja, za period od osam časova, praćen odmah zatim sa tri ciklusa od pet minuta predaje i 15 minuta prijema sa nazivnom izlaznom snagom.

Član 24

(1) Mehanička i električna konstrukcija radio-uređaja mora biti takva da omogućava, saglasno nameni, korišćenje u stalnim instalacijama ili pokretnim instalacijama (vozilima).

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, mehanička i električna konstrukcija radio-uređaja koji su predviđeni da se koriste u radio-službama bezbednosti (ljudskih života i imovine) mora biti takva da omogućava rad u stalnim i pokretnim instalacijama (vozilima).

Član 25

(1) Prelaz radio-uređaja sa pozicije prijema na poziciju predaje, i obratno, mora biti omogućen pomoću ručne komande (tastera). Ta komanda mora biti smeštena na mikrofonu ili mikrotelefonskoj kombinaciji. Kad ova komanda nije aktivirana, radio-uređaji moraju biti u poziciji prijema.

(2) Pored ručne komande iz stava 1. ovog člana, radio-uređaji mogu imati i uređaje za automatsku komandu pomoću govornih signala.

(3) Kad su radio-uređaji u poziciji predaje, mora biti obezbeđena trajna vizuelna kontrola pomoću svetlosne signalizacije ili odgovarajućeg indikatora.

(4) Promena radne frekvencije radio-uređaja mora biti omogućena u najkraćem mogućem roku, a najduže za jedan minut.

(5) Prelaz radio-uređaja sa jedne na drugu vrstu emisije mora biti omogućen sa jednom komandom.

Član 26

Radio-uređaji moraju imati kompletnu tehničku dokumentaciju, i to:

1. 1) primopredajni merni protokol;
2. 2) opis uređaja;
3. 3) specifikaciju tehničkih karakteristika;
4. 4) uputstvo za rukovanje i održavanje;
5. 5) potpunu električnu šemu uređaja;
6. 6) komplet montažnih šema;
7. 7) specifikaciju ugrađenog materijala.

Član 27

Radio-uređaji moraju biti izrađeni, postavljeni i eksploatisani tako da budu ispunjeni zahtevi za bezbednost prema jugoslovenskim standardima JUS N.N0.203, JUS N.N0.204 i JUS N.N0.205 i propisima o zaštiti na radu.

Član 28 Uslovi za radio-predajnike

(1) Tolerancija frekvencije radio-predajnika iznosi ± 100 Hz.

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, za radio-predajnike matičnih radio-stanica i upravnih radio-stanica u mreži stalnih radio-stanica, kao i radio-predajnike čiji korespondentni radio-prijemnici nemaju mogućnost preciznog podešavanja frekvencije u skladu sa uslovima iz člana 45. ovog pravilnika, pri radu sa vrstama emisija AZJ ili AZA, tolerancija frekvencije iznosi ± 20 Hz.

(3) Ispitivanje radio-predajnika, radi provere usaglašenosti sa tolerancijom frekvnecije iz st. 1. i 2. ovog člana, vrši se merenjem maksimalne greške frekvencije, na način utvrđen u jugoslovenskom standardu JUS N.N6.321.

Član 29

(1) Stabilnost frekvnecije radio-predajnika, za kratke periode rada 15 minuta, iznosi ± 40 Hz.

(2) Uslov iz stava 1. ovog člana ne odnosi se na radio-predajnike sa tolerancijom frekvencije propisanom u članu 28. stavu 2. ovog pravilnika.

(3) Ispitivanje radio-predajnika, radi provere usaglašenosti sa kratkotrajnom stabilnošću frekvencije iz stava 1. ovog člana, vrši se merenjem maksimalne promene frekvencije, na način utvrđen u jugoslovenskom standardu JUS N.N6.321.

Član 30

(1) Radio-predajnici moraju biti izrađeni za priključivanje na nesimetrični antenski prenosni vod nominalne vrednosti karakteristične impedanse od 50 oma.

(2) Radio-predajnici iz stava 1. ovog člana moraju imati mogućnost ručnog ili automatskog prilagođavanja izlaznog pojačavača na promenljive karakteristike antenskog prenosnog voda, tako da se vršna snaga obvojnice ne menja znatnije ni pri povećanju odnosa stojećih talasa do vrednosti od 2:1.

Član 31

(1) Na ma kojoj frekvenciji unutar nazivnog frekvencijskog opsega (ili podopsega), vršna snaga obvojnice radio-predajnika sme da odstupa najviše za + 0,8 dB i – 1,5 dB u odnosu na svoju nazivnu vrednost.

(2) Ispitivanje radio-predajnika, radi provere usaglašenosti sa uslovima iz stava 1. ovog člana, vrši se merenjem vršne snage obvojnice, na način utvrđen jugoslovenskim standardima JUS N.N6.326 i JUS N.N6.322.

Član 32

(1) Kod radio-predajnika koji rade sa vrstom emisija AZJ, snaga nosioca mora biti najmanje 40 dB ispod nazivne vršne snage obvojnice.

(2) Kod radio-predajnika koji rade sa vrstom emisije AZA, snaga nosioca mora biti 15 ± 2 dB ispod nazivne vršne snage obvojnice.

(3) Kod radio-predajnika koji rade sa vrstom emisije AZN, snaga nosioca mora biti između 4,5 i 6 dB ispod nazivne vršne snage obvojnice.

Član 33

(1) Kad su radio-predajnici pobuđivani do nazivne ili maksimalne vršne snage obvojnice, snaga ma koje neželjene emisije koja napaja antenski prenosni vod na ma kojoj diskretnoj frekvenciji mora biti u saglasnosti sa vrednostima iz tabele br. 3:

(2) Tabela br. 3

(3) Frekvencijski razmak, , između frekvencije neželjene emisije i dodeljene frekvnecije (kHz)

(4) Minimalno slabljenje ispod vršne snage obvojnice

(5) 1,6 <  4,8

(6) 31 dB

(7) 4,8 <   8,0

(8) 38 dB

(9) 8,0 <

(10) 43 dB, a da ne pređe

(11) snagu od 50 mW

(12) Ispitivanje radio-predajnika koji u radu koriste vrste emisija AZJ ili AZA, radi provere usaglašenosti sa vrednostima iz tabele br. 3. u pogledu emisija van opsega i onih sporednih zračenja koja su rezultat procesa modulacije ali ne padaju u spektar van opsega, vrši se pomoću dva sinusoidalna ulazna signala sa takvim razmakom između frekvencija tih signala da se sve intermodulacione komponente javljaju na frekvencijama koje su najmanje 1,6 kHz udaljene od dodeljene frekvencije iz člana 8. stav 1. ovog pravilnika.

Član 34

(1) Kad su radio-predajnici priključeni na veštačko opterećenje koje ne zrači i pobuđivani do nazivne ili maksimalne vršne snage obvojnice, ma koje sporedno zračenje od kućišta na ma kojoj diskretnoj frekvenciji ne sme biti veće od zračenja koje bi se javilo kad bi se antenski sistem napajao sa maksimalno dozvoljenom snagom određenom u članu 33. stav 1. ovog pravilnika.

(2) Ispitivanje radio-predajnika, radi provere usaglašenosti sa uslovima iz stava 1. ovog člana, vrši se korišćenjem metode zamene. Po ovoj metodi, radio-predajnik se zamenjuje sa radio-frekvencijskim generatorom priključenim na antenski sistem i podešenim da daje isto pokazivanje na meraču jačine polja postavljenom na lokaciji koja je udaljena od antene nekoliko talasnih dužina.

Član 35

(1) Amplitudno-frekvencijska karakteristika radio-predajnika, kad automatska regulacija modulacije ne dejstvuje, mora biti unutar granica prikazanih na crtežu br. 1. koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo.

(2) Ispitivanje radio-predajnika koji u radu koriste vrste emisija AZJ ili AZA, radi provere usaglašenosti sa graničnim vrednostima prikazanim na crtežu br. 1, vrši se pomoću sinusoidalnog ulaznog signala promenljive frekvencije koji, na maksimumu odziva, proizvodi komponentu bočnog opsega čija je srednja snaga jednaka 25% od nazivne vršne snage obvojnice.

Član 36

Faktor audio-frekvencijskog harmoničnog izobličenja radio-predajnika ne sme biti veći od 5% pri modulaciji sa ma kojim sinusoidalnim ulaznim signalom čija je frekvencija unutar nazivnog audio-frekvencijskog opsega i koji proizvodi osnovnu komponentu bočnog opsega čija je srednja snaga jednaka:

1. 1) 25% od nazivne vršne snage obvojnice – za vrste emisija AZJ i AZA;
2. 2) 12,5% od nazivne vršne snage obvojnice – za vrstu emisija AZN.

Član 37

Kad su radio-predajnici pobuđivani do nazivne vršne snage obvojnice pomoću dva sinusoidalna ulazna signala čije su frekvencije 1000 i 1600 Hz, snaga najveće intermodulacione komponente koja pada unutar širine potrebnog opsega emisije mora biti najmanje 25 dB ispod snage jedne od dveju jednakih osnovnih komponenata bočnog opsega.

Član 38

Ukupna srednja snaga šuma i bruma radio-predajnika, unutar širine potrebnog opsega emisije, mora biti najmanje 40 dB ispod nazivne vršne snage obvojnice.

Član 39

(1) Ulazna impedansa radio-predajnika sa simetričnim linijskim priključkom, unutar nazivnog audio-frekvencijskog opsega, mora biti jednaka 600 ± 60 oma.

(2) Za radio-predajnike sa nesimetričnim ili simetričnim mikrofonskim priključkom, mora biti specificirana ulazna impedansa unutar nazivnog audio-frekvencijskog opsega.

Član 40

(1) Kod radio-predajnika sa simetričnim linijskim priključkom mora postojati mogućnost pobuđivanja do nazivne vršne snage obvojnice sa ulaznim naponom u opsegu od – 20 dB do + 10 dB u odnosu na nominalnu vrednost od 0,775 V.

(2) Za radio-predajnike sa nesimetričnim ili simetričnim mikrofonskim priključkom, mora biti specificirana vrednost ulaznog napona za nazivnu vršnu snagu obvojnice koja odgovara efektivnom zvučnom pritisku ispred membrane mikrofona od 94 dB u odnosu na 24 h 10–6 Pa, pri frekvenciji od 1000 Hz.

(3) Ispitivanje radio-predajnika, radi provere usaglašenosti sa uslovima iz st. 1. i 2. ovog člana, vrši se pomoću sinusoidalnog ulaznog signala frekvencije od 1000 Hz ili pomoću dva jednaka sinusoidalna ulazna signala čije su frekvencije 1000 Hz i 1600 Hz. Ako se ispitivanje vrši sa dva sinusoidalna ulazna signala, modulišući ulazni napon je jednak dvostrukoj vrednosti efektivnog napona jednog signala.

Član 41

(1) Radio-predajnici moraju biti opremljeni sa uređajima za automatsku regulaciju modulacije (automatska regulacija nivoa, odnosno ograničavanje modulacije).

(2) Karakteristika automatske regulacije modulacije radio-predajnika mora biti unutar granica prikazanih na crtežu br. 2, koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo.

(3) Ispitivanje radio-predajnika, radi provere usaglašenosti sa granicama prikazanim na crtežu br. 2, vrši se pomoću modulišućeg ulaznog signala određenog u članu 40. stav 3. ovog pravilnika.

Član 42

Ako nazivna vršna snaga obvojnice prelazi 100 W, radio-predajnici moraju imati mogućnost da smanje izlaznu snagu najmanje za 3 dB.

Član 43

(1) Radio-predajnici moraju biti zaštićeni od kratkog spoja ili praznog hoda antenskih priključaka.

(2) Ako je potrebno da se bilo kom delu radio-predajnika dovede napon napajanja sa izvesnim zakašnjenjem, to kašnjenje se mora obaviti automatski.

Član 44 Uslovi za radio-prijemnike

(1) Greška podešavanja frekvencije radio-prijemnika ne sme biti veća od sledećih vrednosti:

1. 1) ± 100 Hz – ako je frekvencija lokalnog oscilatora stabilizovana pomoću kvarca;
2. 2) ± 300 Hz – ako je frekvencija lokalnog oscilatora kontinualno promenljiva bez stabilizacije sa kvarcom.

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, za radio-prijemnike matičnih radio-stanica i upravnih radio-stanica u mreži stalnih radio-stanica, kao i radio-prijemnike koji nemaju mogućnost preciznog podešavanja frekvencije u skladu sa uslovima iz člana 46. ovog pravilnika, pri radu sa vrstama emisija AZJ ili AZA, greška podešavanja frekvencije ne sme biti veća od ± 20 Hz.

(3) Ispitivanje radio-prijemnika koji u radu koriste vrste emisija AZJ ili AZA, radi provere usaglašenosti sa vrednostima iz st. 1. i 2. ovog člana, vrši se pomoću nemodulisanog ulaznog signala čija je frekvencija za 1000 ± 1 Hz viša od noseće (referentne) frekvencije na koju su oni podešeni. To ispitivanje vrši se pod uslovom da je komanda za precizno podešavanje frekvencije, ako postoji, postavljena u položaj koji je blizak srednjem položaju opsega koji on pokriva.

Član 45

(1) Stabilnost podešenosti frekvencije radio-prijemnika za kratke periode rada 15 minuta, iznosi ± 40 Hz.

(2) Uslov iz stava 1. ovog člana ne odnosi se na radio-prijemnike iz člana 44. stav 2. ovog pravilnika.

Član 46

Uređaj za podešavanje frekvencije radio-prijemnika mora omogućiti smanjenje greške u podešavanju bar na ± 10 Hz. To se postiže, prvenstveno, pomoću komande za precizno podešavanje frekvencije koja utiče na frekvenciju ispred međufrekvencijskog filtra. Za radio-prijemnike sa unapred podešenim frekvencijama širina opsega podešavanja ove komande ne sme biti manja od ± 150 Hz i poželjno je da ne bude veća od ± 500 Hz.

Član 47

Nominalna vrednost ulazne impedanse radio-prijemnika iznosi 50 oma, nesimetrično.

Član 48

(1) Osetljivost radio-prijemnika mora biti takva da za odnos S + Š + I/Š + I od 20 dB i, jednovremeno, najmanje standardnu audio-frekvencijsku izlaznu snagu određenu u stavu 2. ovog člana, elektromotorna sila (EMS) 50-omskog izvora ulaznog signala ne sme biti veća od 3,5 V na ma kojoj frekvenciji unutar nazivnog frekvencijskog opsega.

(2) Standardna audio-frekvencijska izlazna snaga je jednaka:

1. 1) 1 mW – na priključcima za slušalice ili priključcima za 600-omski simetrični linijski vod;
2. 2) 50 mW – na priključcima za zvučnik.

(3) Ispitivanje radio-prijemnika, radi provere usaglašenosti sa vrednošću iz stava 1. ovog člana, vrši se pomoću nemodulisanog ulaznog signala čija je frekvencija za 1000 Hz viša od noseće (referentne) frekvencije na koju su oni podešeni. To ispitivanje vrši se pod uslovom da su regulatori radio-frekvencijskog i međufrekvencijskog pojačanja radio-prijemnika, ako postoje, podešeni za maksimum osetljivosti, odnosno da je automatska regulacija pojačanja uključena.

Član 49

Propusni opseg radio-prijemnika, za slabljenje od 6 dB, mora biti unutar audio-frekvencijskog opsega određenog u članu 19. ovog pravilnika.

Član 50

(1) Selektivnost za susedni signal radio-prijemnika ne sme biti manja od vrednosti određenih u tabeli br. 4.

(2) Tabela br. 4.

(3) Odstupanje frekvencije neželjenog ulaznog signala u odnosu na noseću (referentnu) frekvenciju željenog ulaznog signala

(4) Selektivnost za susedni signal

(5) –1 kHz i +4 kHz

(6) 40 dB

(7) –2 kHz i +5 kHz

(8) 50 dB

(9) –5 kHz i +8 kHz

(10) 60 dB

(11) Ispitivanje radio-prijemnika, radi provere usaglašenosti sa vrednostima iz tabele br. 4, vrši se tako što se nivo željenog ulaznog signala postavlja na nivo osetljivosti meren prema uslovima iz člana 48. ovog pravilnika, a nivo neželjenog amplitudski modulisanog ulaznog signala (30% modulacija sa frekvencijom od 400 Hz) podešava dok se odnos S+Š+I/Š+I ne smanji za 6 dB.

Član 51

(1) Nivo neželjenog ulaznog signala koji prouzrokuje blokiranje radio-prijemnika ne sme biti manji od sledećih vrednosti:

1. 1) + 100 dB – u odnosu na 1 V (EMS), kad je nivo željenog ulaznog signala jednak + 60 dB u odnosu na 1 V (EMS);
2. 2) + 65 dB – u odnosu na nivo osetljivosti, kad je nivo željenog ulaznog signala jednak nivou osetljivosti merenom prema uslovima iz člana 48. ovog pravilnika.

(2) Ispitivanje radio-prijemnika, radi provere usaglašenosti sa vrednostima iz stava 1. ovog člana, vrši se pomoću neželjenog nemodulisanog ulaznog signala čija frekvencija odstupa za ± 20 kHz u odnosu na frekvenciju željenog ulaznog signala i čiji nivo se podešava dok se audio-frekvencijska izlazna snaga ne smanji za 3 dB ili odnos S + Š + I/Š + I ne smanji za 6 dB, zavisno od toga koji se od dva efekta prvi pojavi.

Član 52

(1) Kad je nivo željenog ulaznog signala jednak + 60 dB u odnosu na 1 V (EMS), nivo neželjenog ulaznog signala koji prouzrokuje unakrsnu modulaciju u radio-prijemniku ne sme biti manji od + 90 dB u odnosu na 1 V (EMS).

(2) Ispitivanje radio-prijemnika radi provere usaglašenosti sa vrednošću iz stava 1. ovog člana, vrši se pomoću neželjenog amplitudski modulisanog ulaznog signala (30% modulacija sa frekvencijom od 400 Hz) čija frekvencija odstupa za ± 20 kHz u odnosu na frekvenciju željenog ulaznog signala i čiji nivo se podešava dok ukupna neželjena audio-frekvencijska izlazna snaga prouzrokovana usled unakrsne modulacije ne bude 30 dB ispod standardne audio-frekvencijske izlazne snage prouzrokovane željenim ulazniim signalom.

Član 53

(1) Kad je nivo željenog ulaznog signala jednak + 20 dB u odnosu na 1 V (EMS), nivo jednog od dva neželjena ulazna signala koji prouzrokuju radio-frekvencijsku intermodulaciju u radio-prijemniku ne sme biti manji od + 75 dB u odnosu na 1 V (EMS).

(2) Ispitivanje radio-prijemnika, radi provere usaglašenosti sa vrednošću iz stava 1. ovog člana, vrši se pomoću dva jednaka neželjena nemodulisana ulazna signala čije frekvencije odstupaju za ± f i ±2f (gde je f = 20 kHz) u odnosu na frekvenciju željenog ulaznog signala i čiji nivoi se jednovremeno podešavaju dok audio-frekvencijska izlazna snaga prouzrokovana usled radio-frekvencijske intermodulacije ne bude 20 dB ispod standardne audio-frekvencijske izlazne snage određene u članu 48. stav 2. ovog pravilnika.

Član 54

Slabljenje na simetričnoj frekvenciji, međufrekvenciji i ostalim sporednim frekvencijama radio-prijemnika ne sme biti manje od 60 dB u odnosu na nivo osetljivosti meren prema uslovima iz člana 48. ovog pravilnika.

Član 55

(1) Radio-prijemnici moraju imati mogućnost da daju audio-frekvencijsku izlaznu snagu sa sledećim vrednostima:

1. 1) 10 mW – na priključcima za slušalice ili priključcima za 600-omski simetrični linijski vod;
2. 2) 500 mW – na priključcima za zvučnik.

(2) Nominalna audio-frekvencijska izlazna snaga radio-prijemnika sa priključkom za 600-omski simetrični linijski vod iznosi 1 mW.

Član 56

Faktor audio-frekvencijskog harmoničnog izobličenja radio-prijemnika, za ma koji nivo ulaznog signala u opsegu od + 30 dB do + 80 dB u odnosu na 1 V (EMS) i ma koju frekvenciju osnovne komponente unutar nazivnog audio-frekvencijskog opsega, ne sme biti veći od sledećih vrednosti:

1. 1) 5% – pri standardnoj audio-frekvencijskoj snazi određenoj u članu 48. stav 2. ovog pravilnika;
2. 2) 10% – pri nazivnoj audio-frekvencijskoj izlaznoj snazi.

Član 57

(1) Audio-frekvencijska intermodulacija u radio-prijemniku mora biti takva da, kad je snaga ma koje od dve osnovne komponente jednaka 25% od standardne audio-frekvencijske izlazne snage određene u članu 48. stav 2. ovog pravilnika, nivo ma koje intermodulacione komponente u nazivnom audio-frekvencijskom opsegu mora biti najmanje 25 dB ispod nivoa jedne osnovne komponente.

(2) Ispitivanje radio-prijemnika, radi provere usaglašenosti sa vrednošću iz stava 1. ovog člana, vrši se pomoću dva nemodulisana ulazna signala čije su frekvencije za 1000 Hz i 1600 Hz više od noseće (referentne) frekvencije na koju su oni podešeni i čiji su nivoi jednaki + 40 dB u odnosu na 1 V (EMS).

Član 58

(1) Kad je nivo ulaznog signala jednak + 60 dB u odnosu na 1 V (EMS), ukupna srednja snaga audio-frekvencijskog šuma i bruma radio-prijemnika mora biti najmanje 40 dB ispod standardne audio-frekvencijske izlazne snage određene u članu 48. stav 2. ovog pravilnika.

(2) Ispitivanje radio-prijemnika, radi provere usaglašenosti sa vrednošću iz stava 1. ovog člana, vrši se pomoću nemodulisanog ulaznog signala čija je frekvencija tako podešena, da kad se demoduliše, proizvodi audio-frekvencijski izlazni signal kod kojeg je osnovna komponenta za 20% niža od gornje granične frekvencije nazivnog audio-frekvencijskog opsega. Prilikom tog ispitivanja, harmonične komponente izlaznog signala moraju biti dovoljno potisnute bilo u samom audio-frekvencijskom stepenu radio-prijemnika ili korišćenjem dodatnog niskopropusnog filtra.

Član 59

Snaga ma koje neželjene emisije radio-prijemnika, koja napaja antenski prenosni vod na ma kojoj diskretnoj frekvenciji, ne sme biti veća od 2 nW.

Član 60

Radio-prijemnici moraju imati regulator (komandu) za ručnu regulaciju audio-frekvencijskog pojačanja, a mogu imati i regulatore za ručnu regulaciju radio-frekvencijskog pojačanja, odnosno međufrekvencijskog pojačanja. Kod radio-prijemnika sa priključkom za 600-omski simetrični linijski vod, regulator audio-frekvencijskog pojačanja mora omogućiti podešavanje audio-frekvencijske izlazne snage u stepenima od po 1 dB najmanje u opsegu od – 10 dB do + 10 dB u odnosu na nominalnu audio-frekvencijsku izlaznu snagu određenu u članu 55. stav 2. ovog pravilnika.

Član 61

(1) Radio-prijemnici moraju biti opremljeni sa uređajem za automatsku regulaciju pojačanja (ARP).

(2) Statička karakteristika ARP-a radio-prijemnika mora biti takva da, kad se nivo ulaznog signala poveća za najmanje 70 dB u odnosu na nivo osetljivosti meren prema uslovima iz člana 48. ovog pravilnika, povećanje nivoa audio-frekvencijske izlazne snage ne sme biti veći od sledećih vrednosti:

1. 1) 5 dB – na priključku za 600-omski simetrični linijski vod;
2. 2) 10 dB – na priključku za slušalice ili priključku za zvučnik.

(3) Dinamička karakteristika ARP-a radio-prijemnika mora biti takva da zadovoljava sledeće uslove:

1. 1) vreme uspostavljanja ARP-a mora biti u granicama od 2 do 30 ms;
2. 2) vreme povratka u prvobitno stanje ARP-a mora biti u granicama od 0,5 do 4 s.

(4) Ispitivanje radio-prijemnika, radi provere usaglašenosti sa vrednostima iz stava 3. ovog člana, vrši se pomoću nemodulisanog ulaznog signala čija je frekvencija za 2000 Hz viša od noseće (referentne) frekvencije na koju su oni podešeni, i čiji nivo se tastovano (u skokovima) povećava za 20 dB iznad nivoa od + 60 dB u odnosu na 1 V (EMS) sa takvom brzinom da amplituda signala ostaje konstantna za periode koji su duži u poređenju sa vremenom uspostavljanja i vremenom povratka u prvobitno stanje ARP-a. To vreme određuje se sa obvojnice oscilograma dobijenog na ekranu katodnog osciloskopa koji je priključen na izlaz radio-prijemnika.

(5) Izuzetno od odredbe stava 4. ovog člana, ispitivanje radio-prijemnika koji koriste smanjeni nosilac za ARP kad primaju vrstu emisije AZA, radi provere usaglašenosti sa uslovima iz st. 2. i 3. ovog člana, vrši se pomoću linearne kombinacije dva nemodulisana ulazna signala koji simuliraju odgovarajuću emisiju radio-predajnika kad je on modulisan do nazivne vrednosti vršne snage obvojnice sa sinusoidalnim ulaznim signalom čija je frekvencija 1000 Hz, odnosno 2000 Hz, pri ispitivanju iz stava 1. ovog člana.

Član 62

(1) Radio-prijemnici moraju biti zaštićeni od oštećenja, na ma kojoj frekvenciji unutar nazivnog frekvencijskog opsega, ako se na njihovim ulazima pojavi signal efektivne vrednosti napona do 30 V (EMS) u trajanju od 15 minuta.

(2) Radio-prijemnici moraju biti zaštićeni od oštećenja kad se na njihovim ulazima pojave naponi elektrostatičkog porekla.

Član 63

(1) Frekvencijski opseg antena mora iznositi najmanje 3 do 12 MHz.

(2) Antene moraju efikasno da zrače i primaju radio-talase najmanje na tri prethodno podešene frekvencije unutar nazivnog frekvencijskog opsega, od kojih jedna mora biti zajednička frekvencija iz člana 6. ovog pravilnika.

Član 64

(1) Polarizacija antena može biti horizontalna, odnosno vertikalna.

(2) Za radio-telefonske veze na kratkim rastojanjima, polarizacija antena stalnih i matičnih radio-stanica mora biti sledeća:

1. 1) horizontalna – kad se veze ostvaruju pomoću jonosferskih radio-talasa;
2. 2) vertikalna – kad se veze ostvaruju pomoću površinskih radio-talasa.

Član 65

(1) U stalnim radio-službama koriste se usmerene antene za sve radio-telefonske veze na rastojanju većem od 500 km.

(2) U kopnenim pokretnim radio-službama koriste se, prvenstveno, neusmerene antene.

Član 66

(1) Relativno pojačanje antena stalnih i matičnih radio-stanica, u smeru tačke ili zone prijema, ne sme biti manje od 0 dB.

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, relativno pojačanje usmerenih antena iz člana 65. stav 1. ovog pravilnika, u smeru tačke prijema, ne sme biti manje od 5 dB.

Član 67

(1) Antene stalnih radio-stanica moraju zračiti radio-talase pod takvim elevacionim uglom koji, u ma koje vreme, obezbeđuje maksimalnu jačinu polja u tački ili zoni prijema.

(2) Za određivanje najpovoljnije vrednosti elevacionog ugla maksimalnog zračenja antena iz stava 1. ovog člana moraju se koristiti jonosferske prognoze Geomagnetskog instituta iz Grocke.

(3) Kad je najpovoljnija vrednost elevacionog ugla () iz stava 2. ovog člana određena, visina iznad tla (h) horizontalno polarizovanih antena iz stava 1. ovog člana, izražena u vrednostima talasne dužine (), mora se odrediti korišćenjem sledećeg izraza:

Član 68 h = 0,25 /sin 

Nominalna vrednost ulazne impedanse antena iznosi 50 oma.

Član 69

Odnos stojećih talasa antena, meren na prenosnom vodu bez gubitka, ne sme biti veći od 2,5 : 1 na ma kojoj radnoj frekvenciji unutar nazivnog frekvencijskog opsega.

Član 70

Antene moraju biti izrađene tako da mogu preneti snagu čija vrednost, pri maksimalnom odnosu stojećih talasa, ne sme biti manja od nazivne vršne snage obvojnice radio-predajnika.

Član 71

(1) Antene moraju biti izrađene tako da ne menjaju svoje električne karakteristike i pod sledećim uslovima:

1. 1) pri promeni temperature od – 25 do + 55°S;
2. 2) pri promeni relativne vlažnosti do 100% na temperaturi od + 50°S;
3. 3) pri brzini vetra od 150 km/čas, bez dodatnog opterećenja leda.

(2) Osim uslova iz stava 1. ovog člana, antene moraju biti izrađene, postavljene i održavane u skladu sa odredbama Pravilnika o tehničkim merama za izgradnju, postavljanje i održavanje antenskih postrojenja („Službeni list SFRJ”, br. 1/69).

Član 72

Antene stalnih i matičnih radio-stanica, koje su predviđene da se koriste u radio-službama bezbednosti ljudskih života i imovine, moraju biti konstruktivno tako izvedene da se mogu, po potrebi, lako transportovati i brzo postavljati ili spuštati.

Član 73

(1) Radio-stanice koje su puštene u rad, pre dana stupanja na snagu ovog pravilnika, a ne odgovaraju tehničkim i eksploatacionim uslovima propisanim u ovom pravilniku, mogu nastaviti sa radom ako ne stvaraju štetne radio-smetnje drugim radio-stanicama, a najduže do svoje amortizacije.

(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, ako radio-stanice koje su puštene u rad, pre dana stupanja na snagu ovog pravilnika, stvaraju štetne radio-smetnje drugim radio-stanicama, njihove tehničke karakteristike u pogledu radio-smetnji moraju se dovesti u sklad sa odredbama ovog pravilnika, u roku od šest meseci od dana kad se utvrdi da radio-stanica stvara štetne radio-smetnje, ili moraju prestati sa radom.

Član 74

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu SFRJ”.

(2) Br. 365/2

(3) 11. februara 1980. godine

(4) Beograd

(5) Predsednik

(6) Saveznog komiteta za

(7) saobraćaj i veze,

(8) Ante Zelić, s.r.

(9) Crteži br. 1. i 2. objavljeni su u „Službenom listu SFRJ", broj 14/80 na strani 456.