Pravilnik o utvrđivanju Plana vađenja rečnih nanosa

Prilozi

VAĐENJA REČNIH NANOSA

1. Uvod

Korita i priobalja aluvijalnih reka karakterišu se specifičnom geološkom strukturom, u kojoj dominiraju pesak i šljunak. Aluvijalna zona se formira u dugoročnom procesu erozije tla u slivu, transporta nanosa rečnim tokom i akumulacije nanosa u rečnoj dolini. Aluvijalni karakter reka podrazumeva stalnu razmenu materijala između rečnog korita i priobalja. Na nekim potezima se rečni nanos taloži i formira sprudove, dok na drugim potezima materijal iz priobalnog pojasa dospeva u rečni tok usled fluvijalne erozije. Na taj način se obrazuju obnovljivi aluvijalni slojevi, sa promenljivim rasporedom i strukturom.

Upravljanje rečnim nanosom i njegovo korišćenje zahteva planski pristup, u kome treba težiti zaštiti vodnih tela koja su formirana u rečnom nanosu, očuvanju ekosistema i ambijentalnih karakteristika rečnih tokova, ali treba imati u vidu i da su pesak i šljunak potrebni u građevinarstvu i da imaju privredni značaj u Republici Srbiji.

U Strategiji upravljanja vodama na teritoriji Republike Srbije do 2034. godine („Službeni glasnik RS”, broj 3/17) vađenje rečnih nanosa je definisano kao mera uređenja rečnog korita.

Imajući u vidu sve navedeno, kao i odredbe Zakona o vodama, izrađen je Plan vađenja rečnih nanosa (u daljem tekstu: Plan), kao osnov za izbalansirano upravljanje rečnim nanosom u dvogodišnjem periodu.

Plan predviđa i vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta iz neobnovljivih rezervi za potrebe izvođenja radova na objektima od značaja, odnosno od posebnog značaja za Republiku Srbiju.

Radovi u okviru redovnog održavanja plovnog puta, luka, pristana, marina, sidrišta i zimovnika sa pristupnim plovnim putevima, kao i proticajnog profila vodotoka (hitni sanacioni radovi i dr.) i zona značajnih infrastrukturnih objekata (vodozahvata, ispusta, mostova i dr.), ne smatraju se vađenjem rečnih nanosa i nisu predmet ovog plana.

2. Ciljevi vađenja rečnih nanosa

Na rekama obuhvaćenim Planom, planskim vađenjem rečnih nanosa treba:

1) obezbediti propusnu moć rečnog korita i smanjenje rizika od poplava;

2) poboljšati hidraulički režim tečenja i strujnu sliku u rečnom koritu i obezbediti veću stabilnost korita, obala i postojećih vodnih objekata;

3) poboljšati plovidbene uslove na međunarodnim i međudržavnim vodnim putevima;

4) smanjiti negativni uticaj na životnu sredinu i očuvati prirodnu ravnotežu akvatičnih i priobalnih ekosistema;

5) obezbediti količine peska i šljunka za tržište građevinskog materijala.

3. Pravni okvir

Prostorna ograničenja za vađenje rečnih nanosa propisana su zakonima i podzakonskim aktima, i to:

1) Zakonom o vodama;

2) Zakonom o meteorološkoj i hidrološkoj delatnosti („Službeni glasnik RS”, broj 88/10);

3) Zakonom o plovidbi i lukama na unutrašnjim vodama („Službeni glasnik RS”, br. 73/10, 121/12, 18/15, 96/15 – dr. zakon, 92/16, 104/16 – dr. zakon, 113/17 – dr. zakon, 41/18, 95/18 – dr. zakon, 37/19 – dr. zakon, 9/20 i 52/21);

4) Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 72/09, 81/09 – ispravka, 64/10 – US, 24/11, 121/12, 42/13 – US, 50/13 – US, 98/13 – US, 132/14, 145/14, 83/18, 31/19, 37/19 – dr. zakon, 9/20, 52/21, 62/23 i 91/25);

5) Zakonom o putevima („Službeni glasnik RS”, br. 41/18, 95/18 – dr. zakon i 92/23 – dr. zakon);

6) Zakonom o zaštiti prirode („Službeni glasnik RS”, br. 36/09, 88/10, 91/10 – ispravka, 14/16, 95/18 – dr. zakon i 71/21);

7) Zakonom o hidrografskoj delatnosti („Službeni glasnik RS”, broj 9/20);

8) Uredbom o utvrđivanju lokacija meteoroloških i hidroloških stanica državnih mreža i zaštitnih zona u okolini tih stanica, kao i vrste ograničenja koja se mogu uvesti u zaštitnim zonama („Službeni glasnik RS”, broj 34/13);

9) Pravilnikom o načinu određivanja i održavanja zona sanitarne zaštite izvorišta vodosnabdevanja („Službeni glasnik RS”, broj 92/08).

4. Lokacije na kojima je dozvoljeno i na kojima nije dozvoljeno vađenje rečnih nanosa

U skladu sa propisima predviđenim ograničenjima u Planu su utvrđene:

1) prioritetne lokacije na kojima je, uz pribavljanje uslova, potrebno vršiti vađenje rečnih nanosa da bi se ispunili Planom utvrđeni ciljevi;

2) lokacije na kojima je vađenje rečnih nanosa dozvoljeno uz pribavljanje uslova;

3) lokacije na kojima nije dozvoljeno vađenje rečnih nanosa.

U atlasima karata lokacije iz stava 1. tačka 1) ovog odeljka su označene zelenom šrafurom, iz tačke 2) plavom bojom, a iz tačke 3) su označene crvenom šrafurom.

U granicama Plana su posebnom šrafurom označena područja u obuhvatu zaštite prirode.

Na lokacijama iz stava 1. tačka 2) ovog odeljka vađenje rečnih nanosa je dozvoljeno ukoliko nije dostignut dozvoljeni godišnji obim vađenja nanosa za predmetni vodotok.

Lokacije na kojima nije dozvoljeno vađenje rečnih nanosa su:

1) 50 metara od vodnih objekata u koritu (regulacionih građevina, vodozahvata, ispusta i dr.);

2) 300 metara uzvodno i nizvodno od prelaza gasovoda, naftovoda i drugih cevovoda (vodovod i kanalizacija), kao i podvodnih TT i elektro vodova, a 1.000 metara uzvodno i nizvodno od prelaza gasovoda na reci Drini;

3) 300 metara uzvodno i nizvodno od mostova, izuzev Pavlovića mosta na reci Drini;

4) uzvodno i nizvodno od hidroloških stanica površinskih voda, u dužini jednakoj desetostrukoj širini reke pri velikim vodama u profilu hidrološke stanice, izuzev 1.000 metara uzvodno i nizvodno od hidroloških stanica površinskih voda na rekama Dunav, Sava i Tisa;

5) u radijusu od 100 metara od hidroloških stanica podzemnih voda;

6) u užoj zoni zaštite izvorišta vodosnabdevanja;

7) u međunaperskim poljima i pregrađenim rukavcima;

8) u zaštitnom pojasu puteva i planiranih puteva.

5. Godišnji obim vađenja rečnih nanosa

a) Reka Dunav

Planom se uređuje vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta reke Dunav, na sektoru od granice sa Mađarskom (1.433 kilometara) do ušća reke Timok na granici sa Bugarskom (845 kilometara), i to u granicama definisanim Planom.

Ukupan obim vađenja rečnih nanosa u planskom periodu jednak je dvostrukoj vrednosti dozvoljenog godišnjeg obima vađenja rečnih nanosa iz Tabele 1.

Tabela 1. Godišnji obim vađenja rečnih nanosa po sektorima reke Dunav

Sektor Dunava

Ukupan godišnji transport suspendovanog nanosa

Procenjeni godišnji transport vučenog nanosa

Dozvoljeni godišnji obim vađenja rečnih nanosa

Napomena

Od–do

km–km

Dužina

km

103 m3

103 m3

103 m3

Od granice sa Mađarskom do ušća Drave

1.433–1.382,5

50,5

5.600

560

130

Pogranični sektor sa Republikom Hrvatskom

Od ušća Drave do Bačke Palanke

1.382,5–1.295,5

87,0

230

Od Bačke Palanke do Novog Sada

1.295,5–1.255

40,5

100

Od Novog Sada do ušća Tise

1.255–1.215

40,0

100

Plići delovi akumulacije HE „Đerdap 1”

Od ušća Tise do ušća Save

1.215–1.170

45,0

9.000

900

900

Od ušća Save do ušća Velike Morave

1.170–1.104,5

65,5

11.700

1.170

1.170

Od ušća Velike Morave do ušća Nere

1.104,5–1.075

30,0

13.800

1.380

1.380

Od ušća Nere do Golupca

1.075–1.040

35,0

Neograničeno

Pogranični sektor sa Rumunijom

Od Golupca do brane HE „Đerdap 1”

1.040–943

97,0

Nema mogućnosti za vađenje nanosa

Od brane HE „Đerdap 1” do brane

HE „Đerdap 2”

943–863

80,0

2.500

50

50

Nizvodno od

HE „Đerdap 2”

863–845,5

17,5

2.500

50

50

b) Reka Sava

Planom se uređuje vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta reke Save, na sektoru od granice sa Republikom Hrvatskom (211 kilometara) do ušća u Dunav u Beogradu (0 kilometara), i to u granicama definisanim Planom.

Dozvoljeni godišnji obim vađenja rečnih nanosa iznosi 300.000 m3.

Ukupan obim vađenja rečnih nanosa u planskom periodu jednak je dvostrukoj vrednosti dozvoljenog godišnjeg obima vađenja rečnih nanosa.

v) Reka Tisa

Planom se uređuje vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta reke Tise, na sektoru od granice sa Mađarskom (164 kilometara) do ušća u Dunav (0 kilometara).

Dozvoljeni godišnji obim vađenja rečnih nanosa iznosi 360.000 m3.

Ukupan obim vađenja rečnih nanosa u planskom periodu jednak je dvostrukoj vrednosti dozvoljenog godišnjeg obima vađenja rečnih nanosa.

g) Reka Drina

Planom se uređuje vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta reke Drine od 214 kilometara do ušća u Savu (0 kilometara), i to u granicama definisanim Planom.

Ukupan obim vađenja rečnih nanosa u planskom periodu jednak je dvostrukoj vrednosti dozvoljenog godišnjeg obima vađenja rečnih nanosa iz Tabele 2.

Tabela 2. Godišnji obim vađenja rečnih nanosa po sektorima reke Drine

Sektor

Ukupan godišnji transport nanosa

Procenjeni godišnji transport vučenog nanosa

Fluvijalna erozija

Ulaz vučenog nanosa sa uzvodnog sektora

Ulaz vučenog nanosa iz pritoka

Ukupan ulaz vučenog nanosa

Ulaz - izlaz

Dozvoljen godišnji obim vađenja rečnih nanosa

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

=0,1x(2)

=(4)+(5)+(6)

=(7)-(3)

Nizvodno od HE „Zvornik”

600

60

450

10

50

510

450

430

Uzvodno od HE „Zvornik”

500

50

150

50

70

270

220

200

Ukupno:

630

Obim vađenja rečnih nanosa iz akumulacija HE „Bajina Bašta” i HE „Zvornik” je neograničen.

d) Reka Lim

Planom se uređuje vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta reke Lim na teritoriji Republike Srbije.

Ukupan obim vađenja rečnih nanosa u planskom periodu jednak je dvostrukoj vrednosti dozvoljenog godišnjeg obima vađenja rečnih nanosa iz Tabele 3.

Tabela 3. Godišnji obim vađenja rečnih nanosa po sektorima reke Lim

Sektor

Ukupan godišnji transport nanosa

Procenjeni godišnji transport vučenog nanosa

Fluvijalna erozija

Ulaz vučenog nanosa sa uzvodnog sektora

Ulaz vučenog nanosa iz pritoka

Ukupan ulaz vučenog nanosa

Ulaz - izlaz

Dozvoljen godišnji obim vađenja rečnih nanosa

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

=0,1x(2)

=(4)+(5)+(6)

=(7)-(3)

Nizvodno od HE „Potpeć”

400

40

35

20

55

110

70

70

Uzvodno od HE „Potpeć”

950

95

60

95

65

220

125

125

Ukupno:

195

195

Obim vađenja rečnih nanosa iz akumulacije HE „Potpeć” nije ograničen.

đ) Reka Velika Morava

Planom se uređuje vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta reke Velike Morave, na sektoru od sastava Južne Morave i Zapadne Morave kod Stalaća (181,4 kilometara) do ušća u Dunav (0 kilometara), i to u granicama definisanim Planom.

Ukupan obim vađenja rečnih nanosa u planskom periodu jednak je dvostrukoj vrednosti dozvoljenog godišnjeg obima vađenja rečnih nanosa iz Tabele 4.

Tabela 4. Godišnji obim vađenja rečnih nanosa po sektorima reke Velika Morava

Sektor

Ukupan godišnji transport nanosa

Procenjeni godišnji transport vučenog nanosa

Fluvijalna erozija

Ulaz vučenog nanosa sa uzvodnog sektora

Ulaz vučenog nanosa iz pritoka

Ukupan ulaz vučenog nanosa

Ulaz - izlaz

Dozvoljen godišnji obim vađenja rečnih nanosa

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

=0,1x(2)

=(4)+(5)+(6)

=(7)-(3)

Sastav – Ćuprija

2.300

230

230

160

75

505

275

275

Ćuprija – Žabarski most

2.400

240

230

175

65

470

230

230

Žabarski – Ljubičevski most

2.450

245

240

180

85

505

260

260

Ukupno:

765

765

e) Reka Južna Morava

Planom se uređuje vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta reke Južne Morave, od sastava Moravice i Binačke Morave kod Bujanovca (225 kilometara) do sastava sa Zapadnom Moravom kod Stalaća (0 kilometara).

Ukupan obim vađenja rečnih nanosa u planskom periodu jednak je dvostrukoj vrednosti dozvoljenog godišnjeg obima vađenja rečnih nanosa iz Tabele 5.

Tabela 5. Godišnji obim vađenja rečnih nanosa po sektorima reke Južne Morave

Sektor

Ukupan godišnji transport nanosa

Procenjeni godišnji transport vučenog nanosa

Fluvijalna erozija

Ulaz vučenog nanosa sa uzvodnog sektora

Ulaz vučenog nanosa iz pritoka

Ukupan ulaz vučenog nanosa

Ulaz - izlaz

Dozvoljen godišnji obim vađenja rečnih nanosa

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

=0,1 x (2)

=(4)+(5)+(6)

=(7)-(3)

Grdelica – ušće Nišave

850

85

45

125

175

345

260

260

Ušće Nišave – sastav

1200

120

85

145

125

355

235

235

Ukupno:

495

495

ž) Reka Zapadna Morava

Planom se uređuje vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta reke Zapadne Morave, od sastava Moravice i Đetinje (183 kilometra) do sastava sa Južnom Moravom kod Stalaća (0 kilometra).

Ukupan obim vađenja rečnih nanosa u planskom periodu jednak je dvostrukoj vrednosti dozvoljenog godišnjeg obima vađenja rečnih nanosa iz Tabele 6.

Tabela 6. Godišnji obim vađenja rečnih nanosa po sektorima reke Zapadne Morave

Sektor

Ukupan godišnji transport nanosa

Procenjeni godišnji transport vučenog nanosa

Fluvijalna erozija

Ulaz vučenog nanosa sa uzvodnog sektora

Ulaz vučenog nanosa iz pritoka

Ukupan ulaz vučenog nanosa

Ulaz – izlaz

Dozvoljen godišnji obim vađenja rečnih nanosa

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

103 m3

=0,1x(2)

=(4)+(5)+(6)

=(7)-(3)

Uzvodno od ušća Ibra

650

65

10

130

125

265

200

200

Ušće Ibra – sastav

1.100

110

65

100

145

255

145

145

Ukupno:

345

345

Obim vađenja rečnih nanosa iz akumulacija HE „Međuvršje” i HE „Ovčar Banja” je neograničen.

z) Drugi vodotoci I reda

Planom se uređuje vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta drugih vodotokova I reda, uključujući Svrljiški Timok, Trgoviški Timok, Beli Timok, Crni Timok, Timok, Pek, Kolubaru, Nišavu, Vlasinu i ostale.

Ukupan obim vađenja rečnih nanosa u planskom periodu jednak je dvostrukoj vrednosti dozvoljenog godišnjeg obima vađenja rečnih nanosa iz Tabele 7.

Tabela 7. Godišnji obim vađenja rečnih nanosa iz drugih vodotokova I reda

Reka

Ukupan godišnji transport nanosa

Procenjeni godišnji transport vučenog nanosa

Lokacije na kojima nije dozvoljeno vađenje rečnih nanosa

Dozvoljen godišnji obim vađenja rečnih nanosa

103 m3

103 m3

103 m3

Svrljiški Timok

220

22

Knjaževac

20

Trgoviški Timok

150

15

Knjaževac

15

Beli Timok

370

37

Vratarnička klisura, Zaječar

35

Crni Timok

250

25

Zaječar

25

Timok

620

62

60

Pek

250

25

20

Kolubara

330

33

Valjevo, izmešteno korito u zoni površinskog kopa

30

Nišava

550

55

Sićevačka klisura, Pirot, deonice u zaštitnoj zoni auto-puta

55

Vlasina

220

22

Uzvodno od Vlasotinca

20

Obim vađenja rečnih nanosa iz akumulacija nije ograničen.

Na ostalim vodotocima I reda dozvoljen godišnji obim vađenja rečnih nanosa je ograničen na 5.000 m3 po vodotoku.

i) Vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta iz neobnovljivih rezervi

Vađenje rečnih nanosa sa vodnog zemljišta iz neobnovljivih rezervi za potrebe izvođenja radova na objektima od značaja, odnosno od posebnog značaja za Republiku Srbiju izvodi se po posebnim projektima, u skladu sa propisima.

6. Uslovi za vađenje rečnih nanosa

Pravno lice, odnosno preduzetnik koji namerava da vrši vađenje rečnih nanosa mora da ispuni uslove koji imaju za cilj da spreče negativan uticaj tih radova na vodni režim (vodni uslovi), na održavanje i unapređenje vodnih puteva, odnosno bezbednost plovidbe (plovidbeni uslovi), kao i uslove u pogledu zaštite životne sredine (uslovi zaštite prirode).

Ukoliko se lokacija na kojoj se planira vađenje rečnih nanosa nalazi na međunarodnom ili međudržavnom vodnom putu, pored pribavljanja vodnih uslova koje izdaje nadležno javno vodoprivredno preduzeće, potrebno je pribaviti i uslove od organa nadležnog za tehničko održavanje vodnog puta.

Ukoliko se lokacija na kojoj se planira vađenje rečnih nanosa nalazi na prostoru koji je u obuhvatu zaštite prirode po bilo kom osnovu, pored pribavljanja vodnih uslova koje izdaje nadležno javno vodoprivredno preduzeće, potrebno je pribaviti i uslove zaštite prirode od nadležnog zavoda za zaštitu prirode.

7. Grafički prikazi

Grafičke prikaze Plana čine atlasi karata u razmeri 1:10.000, i to za: reku Dunav od 1.040 do 1.433 kilometara, Savu od 0 do 211 kilometara, Drinu od 0 do 83 kilometara, Veliku Moravu od 0 do 181 kilometara, Južnu Moravu od 0 do 225 kilometara i Zapadnu Moravu od 0 do 183 kilometara.

Grafički prikazi iz stava 1. ovog odeljka, izrađeni u tri kompleta, čuvaju se trajno u ministarstvu nadležnom za poslove vodoprivrede (jedan komplet), Javnom vodoprivrednom preduzeću „Srbijavode”, Beograd (jedan komplet) i Javnom vodoprivrednom preduzeću „Vode Vojvodine”, Novi Sad (jedan komplet).

Neposredan uvid u grafičke prikaze iz stava 1. ovog odeljka pravna lica, preduzetnici i fizička lica mogu ostvariti, i to na stranicama:

1) http://www.srbijavode.rs;

2) http://www.vodevojvodine.com.