Pravilnik o zaštiti na radu i o tehničkim merama za razvijače acetilena i acetilenske stanice

Član 1

Ovim pravilnikom propisuju se mere i normativi zaštite na radu i tehničke mere za razvijače acetilena i acetilenske stanice.

Član 2

Pod razvijačima acetilena, u smislu ovog pravilnika, podrazumevaju se pokretni (prenosni) i nepokretni (stabilni) aparati za proizvodnju acetilena sa niskim pritiskom do 0,3 kp/cm2 natpritiska i sa visokim pritiskom od 0,3 kp/cm2 do 1,5 kp/cm2 natpritiska, koji acetilen proizvode na jedan od sledećih načina (sistema):

1. 1) padom kalcijum karbida u vodu,
2. 2) dovodom vode na kalcijum karbid,
3. 3) naizmeničnim dodirom kalcijum karbida i vode odnosno potapanjem kalcijum karbida odozgo ili dodirom vode odozdo (kontaktni razvijači).

Član 3

(1) Pod acetilenskom stanicom, u smislu ovog pravilnika, podrazumeva se stabilno postrojenje za proizvodnju i razvođenje acetilena, koje se sastoji iz jednog ili više razvijača acetilena i cevne mreže sa odgovarajućom armaturom za razvođenje i upotrebu acetilena na više radnih mesta u jednoj ili više prostorija u krugu radne organizacije ili na radilištu.

(2) Pod postrojenjem acetilenske stanice podrazumevaju se i cevni vodovi za kiseonik, ako se razvođenje kiseonika za potrebe zavarivanja ili sečenja metala vrši sa centralnog mesta pomoću boca sa kiseonikom, smeštenog u posebnoj prostoriji.

Član 4

Razvijače acetilena i acetilenske stanice mogu projektovati, proizvoditi i postavljati samo one organizacije koje su za taj posao stručno i tehnički opremljene.

Član 5

Mere i normative zaštite na radu predviđene ovim pravilnikom sprovode radne i druge organizacije, organi društveno-političkih zajednica, druga pravna lica i fizička lica, kod kojih su zapošljena lica na proizvodnji razvijača acetilena i acetilenskih stanica, kao i na izvođenju instalacija za razvođenje acetilena i kiseonika, i koja upotrebljavaju razvijače odnosno acetilenske stanice (u daljem tekstu: organizacije).

Član 6 Zajedničke odredbe

(1) Razvijač acetilena sme se proizvoditi i acetilenske stanice postavljati samo na osnovu tehničke dokumentacije.

(2) Tehnička dokumentacija za razvijač mora da sadrži:

1. 1) crtež razvijača i njegovih delova;
2. 2) proračun debljine zida omotača i dna cilindričnog tela razvijača i njegovih delova (skupljač acetilena, vodeni osigurač, prečistač, hladnjak i dr.), kao i proračun sigurnosnog ventila i olovnog osigurača;
3. 3) tehničke podatke:

(3) – o kvalitetu materijala upotrebljenog za izradu razvijača i njegovih delova,

(4) – o dozvoljenom radnom pritisku u kp/cm2,

(5) – o najvećem kapacitetu proizvodnje acetilena u trajnom pogonu, izraženom u 1 ili m3/čas,

(6) – o najpovoljnijoj granulaciji kalcijum karbida u mm,

(7) – o dozvoljenoj količini punjenja u kg u jednoj šarži;

1. 4) tehnički opis sa skicom razvijača, listom potrebnih rezervnih delova i sledećim uputstvima:

(8) – o pravilnom rukovanju razvijačem,

(9) – o pravilnom održavanju razvijača,

(10) – o opasnostima koje prete pri nepravilnom rukovanju razvijačem.

(11) Podaci iz stava 2. tačka 4. ovog člana mogu biti na posebnim ili zajedničkim podnescima, zavisno od veličine i složenosti razvijača. Ti podnesci snabdeveni pečatom proizvođača predaju se korisniku zajedno sa razvijačem.

(12) Tehnička dokumentacija za acetilensku stanicu mora, pored podataka iz stava 2. ovog člana, sadržati i:

1. 1) situacioni plan celokupnog postrojenja sa razvodnom cevnom mrežom za acetilen i kiseonik, sa naznačenjem mesta smeštaja razvijača i boca sa kiseonikom, priključnih mesta sa vodenim osiguračima i najbližih prostorija sa otvorenim plamenom ili ugrejanim predmetima (preko 500°S), kao i sa podacima o nagibu cevnih vodova, o odvajačima kondenzata i ostaloj armaturi na cevnoj mreži;
2. 2) plan prostorije za smeštaj razvijača sa ucrtanim dimenzijama i podacima o protivpožarnoj zaštiti, ventilaciji, osvetljenju i ostalim merama zaštite na radu.

(13) Dokumentacija iz stava 4. ovog člana, overena od strane projektanta odnosno izvođača acetilenske stanice, predaje se korisniku prilikom puštanja stanice u rad.

Član 7

(1) Do donošenja tehničkih propisa odnosno jugoslovenskih standarda za proračunavanje i konstruisanje plinskih generatora, pri kontrolnom proračunavanju debljine zida omotača i dna cilindričnog tela razvijača acetilena i njegovih delova (skupljač acetilena, vodeni osigurač, prečistač i dr.), primenjivaće se odredbe člana 3. tač. 1. do 6. Tehničkih propisa za izradu i upotrebu zatvorenih sudova za komprimirane, tečne i pod pritiskom rastvorene gasove („Službeni list FNRJ”, br. 6/57, 22/57 i 3/58), s tim da debljina lima ne sme biti manja od 2 mm.

(2) Pri proračunavanju debljine zida omotača i dna razvijača i njegovih delova iz stava 1. ovog člana moraju se uzeti u obzir sledeći probni pritisci:

1. 1) za razvijače niskog pritiska i njihove delove (osim vodenog osigurača) – 1 kp/cm2;
2. 2) za razvijače visokog pritiska i njihove delove (osim vodenog osigurača) – 3 kp/cm2;
3. 3) za vodene osigurače na razvijačima niskog i visokog pritiska – 30 kp/cm2.

Član 8

(1) Razvijači acetilena moraju biti čvrste konstrukcije i potpuno nepropustljivi.

(2) Za izradu cilindričnog tela razvijača acetilena i njegovih delova koji se nalaze pod pritiskom (skupljač acetilena, vodeni osigurač, prečistač i dr.) mora se upotrebljavati čelični lim koji je lako zavarljiv, čvrstoće od 35 do 60 kp/mm2*, sa izduženjem od 27% do 16% u poprečnom pravcu (na smer valjanja), kvaliteta propisanog važećim jugoslovenskim standardom ili njemu odgovarajućim inostranim standardom.

(3) Za izradu vodenog osigurača može se koristiti i bešavna čelična cev kvaliteta propisanog važećim jugoslovenskim standardima.

(4) Za zavarivanje razvijača i njegovih delova mora se koristiti kvalitetni dodatni materijal (žica, elektroda) prema važećim jugoslovenskim standardima.

(5) Rad na zavarivanju razvijača smeju vršiti samo stručno osposobljeni zavarivači.

Član 9

(1) Konstrukcija razvijača acetilena mora biti takva da se pre početka rada može iz razvijača lako ispustiti eksplozivna smeša acetilena i vazduha. Za ispuštanje te smeše mora se u najvišoj tački gasnog prostora razvijača odnosno skupljača ugraditi slavina, ako se za tu svrhu ne može koristiti ventil sigurnosti.

(2) Razvijač mora biti opremljen napravom za automatski rad odnosno proizvodnju acetilena (regulator rada).

Član 10

(1) Razvijači acetilena namenjeni za prenošenje sa mesta na mesto uprostorijama ili u krugu organizacije i van nje (gradilište, radilište) izvode se, po pravilu, kao pokretni (prenosni) razvijači sa punjenjem od 1 kg do 10 kg kalcijum karbida. Delovi pokretnih razvijača (pomoćni uređaji) ugrađeni su, po pravilu, na samom razvijaču (prečistač, vodeni osigurač i dr.).

(2) Za privremene montažno-građevinske radove većeg obima (mostogradnja, brodogradnja i dr.) koji zahtevaju proizvodnju preko 3 m3 acetilena na čas i veći broj priključnih mesta, mogu se koristiti razvijači sa punjenjem preko 10 kg ali ne preko 20 kg kalcijum karbida. Ti razvijači (prenosne acetilenske stanice) moraju svojom konstrukcijom biti podešeni tako da se bezopasno prenose i da omogućavaju siguran rad na mestu privremene upotrebe.

(3) Razvijači sa punjenjem preko 10 kg kalcijum karbida i sa priključcima za napajanje više od dva radna mesta, moraju imati poseban skupljač acetilena, odvojen od razvijača.

Član 11

(1) Kod razvijača acetilena koji acetilen proizvode padom kalcijum karbida u vodu, temperatura vode u razvijaču ne treba da prelaze 80°S.

(2) Kod razvijača koji acetilen proizvode dovodom vode na kalcijum karbid i kod kontaktnih razvijača, temperatura vode u razvijaču ne treba da prelazi 600S, a temperatura acetilena u prostoru za razvijanje acetilena (retorta) – 900S.

(3) Radi kontrolisanja temperature vode i acetilena u razvijačima iz st. 1. i 2. ovog člana sa punjenjem preko 10 kg kalcijum karbida, mora se na podesnom mestu vodenog odnosno gasnog prostora razvijača ugraditi termometar.

(4) Kod razvijača sa punjenjem do 10 kg kalcijum karbida mora se u telu razvijača predvideti vodeni prostor za najmanje 10 l vode na 1 kg kalcijum karbida, radi hlađenja acetilena i održavanja temperature vode u propisanim granicama.

Član 12 Delovi razvijača acetilena (pomoćni uređaji), armatura i pribor za zavarivanje

(1) Svi delovi i armatura razvijača acetilena moraju biti konstruisani i izvedeni tako da pri radu razvijača obezbeđuju maksimalnu nepropustljivost i sigurnost protiv eksplozije acetilena.

(2) Svaki deo razvijača, bez obzira na vrstu konstrukcije (pokretni, nepokretni) i kapacitet razvijača, mora ispunjavati uslove propisane ovim pravilnikom.

Član 13

(1) Prostor za razvijanje acetilena (retorta) sa metalnom kutijom koja se puni kalcijum karbidom, mora biti izveden tako da je omogućeno lako ubacivanje kalcijum karbida i čišćenje krečnog taloga. Metalna kutija treba da bude od materijala koji pri udaru ili trenju ne stvara varnice. Retorta ne sme imati mrtvih prostora u kojima bi se mogao zadržavati vazduh.

(2) Razvijač acetilena koji acetilen proizvodi padom kalcijum karbida u vodu mora imati napravu koja sprečava pad karbida u krečni talog i zatrpavanje nerastvorenog karbida. Naprava za ubacivanje karbida mora biti od materijala koji pri udaru o čelik ne stvara varnice.

(3) Poklopac retorte mora biti izveden tako da je omogućeno lako otvaranje i zatvaranje retorte uz potpunu nepropustljivost acetilena.

Član 14

Skupljač acetilena mora, pored uslova iz člana 7. ovog pravilnika, ispunjavati i sledeće uslove:

1. 1) mora biti konstruisan i izveden tako da zvono ne dodiruje unutrašnje zidove razvijača odnosno omotača suda sa vodom i da se ne može iskositi ili ukočiti – ako se za skupljanje acetilena koristi plivajuće zvono;
2. 2) mora se između njega i razvijača ugraditi odbojni ventil ili vodeni osigurač radi sprečavanja vraćanja acetilena u razvijač – ako je skupljač odvojen od razvijača;
3. 3) mora biti opremljen odušnom cevi za odvođenje eventualnog viška acetilena – ako je nepokretni skupljač smešten u zatvorenoj prostoriji. Odušna cev na skupljačima niskog pritiska sa pokretnim zvonom i bez njega, kao i na skupljačima visokog pritiska, mora biti izvedena prema odredbama člana 15. ovog pravilnika;
4. 4) mora biti najmanje 20 m udaljen od najbližeg građevinskog objekta i javnih saobraćajnica – ako je skupljač postavljen na otvorenom prostoru;
5. 5) skupljači acetilena sa zapreminom većom od 20 m3 moraju se smeštati na otvoreni prostor uz preduzimanje odgovarajućih protivpožarnih mera.

Član 15

(1) Ušće odušne cevi na razvijačima odnosno skupljačima iz člana 14. tačka 3. ovog pravilnika za odvođenje eventualnog viška acetilena, mora se postaviti na visinu od najmanje 1 m iznad temena krova zgrade odnosno zida zgrade na koji se prostorija naslanja. Ušće te cevi mora biti udaljeno najmanje 8 m od najbližeg izvora vatre, otvora dimnjaka, radnih platformi, galerija, balkona, otvorenih stepeništa, prozora i vrata susednih zgrada, kao i javnih saobraćajnica. Prečnik odušne cevi ne sme biti manji od prečnika cevi kojom se acetilen odvodi iz razvijača u skupljač.

(2) Ušće odušne cevi mora biti opremljeno zaštitnom žičanom mrežom sa po 144 jednaka otvora na 1 cm2 (Davu-ova mreža) protiv paljenja acetilena, kao i kapom za zaštitu od kiše i snega.

Član 16

(1) Svaki razvijač acetilena, bez obzira na visinu pritiska i sistem proizvodnje acetilena, mora biti opremljen vodenim osiguračem konstruisanim i izvedenim tako da sa sigurnošću sprečava povratni udar plamena.

(2) Vodeni osigurač, pored uslova iz člana 7. ovog pravilnika, mora ispunjavati i sledeće uslove:

1. 1) mora imati na podesnom mestu ugrađenu slavinu sa levkom za punjenje vodom i kontrolnu slavinu za kontrolisanje nivoa vode. Ako je vodeni osigurač ugrađen kao centralni osigurač (u acetilenskoj stanici), može biti opremljen i drugim sigurnim napravama za punjenje vodom i kontrolisanje nivoa vode;
2. 2) mora imati osigurač sa zaštitnom (eksplozionom)* membranom od olova, aluminijuma, kalaja i sl., ako je ugrađen na razvijač visokog pritiska;
3. 3) mora biti ugrađen na svakom razvijaču na izlaznoj cevi gasa iz skupljača acetilena odnosno ispred svakog priključka za gumenu cev;
4. 4) visina vodenog stuba ne sme biti manja od 100 mm;
5. 5) kapacitet osigurača mora odgovarati kapacitetu razvijača odnosno najvećem dopuštenom prolazu acetilena.

(3) Vodeni osigurač za razvijače sa punjenjem preko 10 kg kalcijum karbida mora imati pričvršćenu metalnu tablicu sa sledećim podacima:

(4) – naziv proizvođača,

(5) – fabrički broj proizvoda i godina izrade,

(6) – nazivni natpritisak u kp/cm2,

(7) – maksimalni protok acetilena u 1 ili m3 na čas.

(8) Vodeni osigurač mora posle izrade biti posebno ispitan vodenim pritiskom od 30 kp/cm2.

(9) Prototip vodenog osigurača mora imati atest o ispitivanju i ispravnom funkcionisanju. Na osiguraču mora biti utisnut broj atesta.

(10) Zaštitna membrana na osiguraču iz tačke 2. stava 2. ovog člana mora biti otporna na dejstvo vodene pare i vode. Debljina zaštitne membrane mora biti izračunata tako da se membrana cepa na probnom hidrauličkom pritisku od 3 kp/cm2. Posle svakog udara povratnog plamena mora se zaštitna membrana menjati.

Član 17

(1) Razvijač acetilena visokog pritiska mora imati ventil sigurnosti koji mora biti konstruisan tako da sa sigurnošću sprečava porast pritiska acetilena iznad 1,5 kp/cm2 u razvijaču.

(2) Ventil sigurnosti mora ispunjavati sledeće uslove:

1. 1) materijal delova koji dolaze u neposredan dodir sa acetilenom mora imati antikoroziona svojstva. Ako su takvi delovi od legura bakra ne smeju sadržati više od 70% bakra;
2. 2) njegov kapacitet (propusna moć gasa) na pritisku od 1,5 kp/cm2 mora odgovarati kapacitetu razvijača;
3. 3) mora biti posle izrade posebno ispitan i plombiran.

(3) Prototip ventila sigurnosti mora imati atest o ispitivanju i ispravnom funkcionisanju. Na ventilu mora biti utisnut broj atesta.

Član 18

(1) Svaki razvijač acetilena mora imati prečistač za odstranjivanje fizičkih primesa acetilena (vodene pare, prašine i dr.).

(2) Prečistač mora biti konstruisan tako da se sredstvo za prečišćavanje može lako zameniti i kondenzat iz posude povremeno odvoditi.

(3) Prečistač se, po pravilu, puni sredstvima za prečišćavanje koja se mogu lako zameniti ili očistiti od nakupljene nečistoće (koks, drveni ugalj, morska spužva i dr.) i koja pružaju mali otpor pri prolazu acetilena.

(4) Nepokretni razvijači za proizvodnju disugasa (disccous) ili acetilena za osvetljavanje ili za laboratorijske svrhe moraju, pored prečistača iz stava 1. ovog člana, imati i hemijski prečistač za odstranjivanje sumporvodonika, fosforvodonika, amonijaka i ostalih štetnih primesa acetilena.

(5) Sredstvo za hemijsko prečišćavanje acetilena ne sme sadržati hemijske sastojke koje u smeši sa acetilenom korozivno deluju na unutrašnje metalne površine armature i cevnih vodova razvijača odnosno cevne mreže niti sme sa acetilenom odnosno smešom acetilena i vazduha stvarati eksplozivna jedinjenja.

(6) Kapacitet hemijskog prečistača mora odgovarati maksimalnoj proizvodnji acetilena u razvijaču uz minimalan otpor pri prolazu gasa kroz masu prečistača.

(7) Masa kojom se puni hemijski prečistač mora imati atest o kvalitetu izdat od proizvođača sredstva za prečišćavanje.

Član 19

(1) Za merenje pritiska acetilena u razvijaču acetilena i u razvodnoj cevnoj mreži smeju se upotrebljavati samo manometri specijalno građeni i opremljeni za tu svrhu.

(2) Na skali manometra za merenje pritiska acetilena mora biti odštampana oznaka: „Acetilen”. Cilindrična površina i zadnja strana kutije manometra moraju biti obojene belom bojom. Maksimalni dozvoljeni radni pritisak (1,5 kp/cm2 za razvijače visokog pritiska odnosno 0,3 kp/cm2 za razvijače niskog pritiska) mora biti na skali označen crvenom crtom. Skala manometra mora imati područje od 0 do 3 kp/cm2 za razvijače niskog pritiska odnosno od 0 do 1 kp/cm2 za razvijače niskog pritiska.

(3) Manometri za merenje pritiska acetilena smeju se graditi od legura bakra sa najviše 70% bakra.

(4) Manometri na razvijačima i cevnoj mreži za razvođenje acetilena moraju imati atest shodno Naredbi o određivanju merila koja podleže obaveznom pregledu („Službeni list FNRJ”, br. 8/62 i „Službeni list SFRJ”, br. 2/64 i 25/65).

Član 20

Gorionici za gasno zavarivanje i sečenje metala pomoću smeše acetilena i kiseonika moraju svojom konstrukcijom, izradom i materijalom od kojeg su građeni odgovarati važećim jugoslovenskim standardima ili njima odgovarajućim stranim standardima.

Član 21

Za razvođenje acetilena od priključka na razvijaču ili priključnog mesta na razvodnoj mreži do gorionika, kao i za dovođenje kiseonika u gorionik, smeju se upotrebljavati samo ispravna gumena creva proizvedena prema važećem jugoslovenskom standardu ili njemu odgovarajućem stranom standardu.

Član 22 Pokretni razvijači

(1) U radnoj prostoriji sme se za vršenje privremenih radova na zavarivanju postaviti samo jedan pokretni razvijač acetilena sa proizvodnjom acetilena do 3 m3 na čas, ako je zapremina prostorije najmanje 300 m3 i u prostoriji postoji ventilacija za najmanje četvorostruku izmenu vazduha u toku jednog časa.

(2) Razvijač se mora postaviti na mesto koje je najmanje 10 m udaljeno od mesta zavarivanja, od otvorenog plamena ili predmeta zagrejanog na preko 500°S. U blizini razvijača moraju se istaknuti lako uočljiva upozorenja sa natpisima: „Ne prilaziti sa otvorenim plamenom” i „Pušenje zabranjeno.”

Član 23

(1) Pokretni razvijači acetilena sa skupljačem acetilena u obliku plivajućeg zvona moraju se postavljati na potpuno horizontalnu podlogu.

(2) Zabranjeno je opterećivanje skupljača iz stava 1. ovog člana komadima metala radi povećanja pritiska acetilena u razvijaču.

Član 24 Nepokretni razvijači

(1) Nepokretni razvijači acetilena sa proizvodnjom acetilena do 10 m3 na čas, smeju se postavljati samo u zasebne prizemne prostorije sa zapreminom od najmanje 60 m3. Takva prostorija može se nalaziti u sklopu ostalih radnih prostorija ili može biti dograđena uz njih kao aneks. Prostorija mora biti suva i dobro prirodno provetravana.

(2) Ako se prostorija iz stava 1. ovog člana nalazi u sklopu radnih prostorija ili je na njih neposredno naslonjena, ona od susednih prostorija mora biti odvojena požarnim zidom debljine najmanje 51 cm koji je napravljen od opeke. Ako požarni zid nije napravljen od opeke nego od drugog nezapaljivog materijala (beton), njegova debljina može biti manja ali mora odgovarati jačini požarnog zida od opeke debljine 51 cm.

(3) Postavljanje nepokretnog razvijača u podrumsku prostoriju ili prostoriju na spratu, kao i u prostoriju u kojoj se zadržavaju ljudi ili ispod takve prostorije, zabranjeno je.

Član 25

(1) Nepokretni razvijači acetilena sa proizvodnjom acetilena preko 10 m3 na čas, moraju se postavljati u prostorije smeštene u posebnoj zgradi. Zgrada mora biti sagrađena od nezapaljivog materijala i mora imati lak krovni pokrivač.

(2) Odstojanje zgrade iz stava 1. ovog člana od susednih građevinskih objekata u krugu organizacije mora iznositi:

1. 1) od kovačnice, livnice i sličnih objekata sa otvorenim plamenom ili toplotnom obradom – najmanje 50 m;
2. 2) od železničkog koloseka – najmanje 20 m;
3. 3) od autosaobraćajnica i drugih susednih građevinskih objekata – najmanje 10 m.

Član 26

(1) Zapremina prostorije u koju se smešta nepokretni razvijač acetilena iz člana 25. ovog pravilnika treba da odgovara kapacitetu proizvodnje acetilena i ne sme da bude manja od zapremine navedene u sledećoj tabeli:

(2) Proizvodnja acetilena u m3/čas

(3) Najmanja zapremina prostorije u m3

(4) od 10 do 20

(5) 80

(6) od 21 do 30

(7) 100

(8) od 31 do 50

(9) 130

(10) od 51 do 100

(11) 175

(12) od 101 do 150

(13) 210

(14) od 151 do 200

(15) 260

(16) Kod proizvodnje acetilena preko 200 m3/čas, na svakih 100 m3 acetilena zapremina prostorije povećava se najmanje za 100 m3 .

Član 27

(1) Zidovi posebne zgrade za smeštaj razvijača acetilena iz člana 25. ovog pravilnika moraju imati debljinu najmanje 25 cm, ako su od opeke. Unutrašnji zidovi prostorija moraju biti glatki, okrečeni i premazani uljanom bojom do visine 1,5 m, radi lakog čišćenja.

(2) Pod prostorije u kojoj je smešten razvijač mora biti od nezapaljivog materijala koji ne stvara varnice pri udaru metalnih predmeta i mora biti zaštićen od vlage.

(3) Metalne radne platforme na razvijačima i njihovim delovima (skupljač, hladnjak i dr.), stepenice prilaznih lestvica na platforme i mesta za posluživanje razvijača i njegovih pomoćnih uređaja moraju biti pokrivene gumenim ili polivinilskim pokrivačima.

(4) Vrata prostorije u kojoj su smešteni razvijač acetilena i pomoćni uređaji razvijača moraju biti od nezapaljivog ili teško zapaljivog materijala, a izlazna vrata moraju se otvarati upolje. Ako su vrata od čeličnog materijala, moraju delovi takvih vrata biti po celom svom obimu i po unutrašnjoj strani obloženi limom od aluminijuma odnosno drugog materijala koji ne stvara varnice.

(5) Ulazna vrata prostorije u kojoj je smešten nepokretni razvijač moraju biti zaključana za vreme odsustva lica određenog za posluživanje. Ključeve od prostorije moraju čuvati lica zadužena za posluživanje razvijača.

Član 28

(1) Prostorija namenjena za smeštaj nepokretnih razvijača acetilena i njihovih pomoćnih uređaja mora imati dovoljno zastakljenih otvora (prozori, svetlarnici u krovu i sl.) radi dobrog osvetljavanja dnevnom svetlošću. Prozori moraju imati dvostruka stakla i ne smeju biti podešeni za otvaranje.

(2) Ako se u prostoriji iz stava 1. ovog člana mora primeniti električno osvetljenje ili pogon, električna instalacija u prostoriji mora biti izvedena prema Tehničkim propisima za električna postrojenja na nadzemnim mestima ugroženim od eksplozivnih smeša (Dodatak „Službenog lista SFRJ”, br. 33/64).

Član 29

(1) Provetravanje prostorije u kojoj je smešten nepokretni razvijač acetilena i njegovi pomoćni uređaji vrši se, po pravilu, prirodnom ventilacijom (ventilacioni kanali, laterne, deflektori i dr.). Izlazni otvor ventilacije treba da se nalazi na najvišem mestu prostorije gde postoji mogućnost prikupljanja eksplozivnih smeša acetilena i vazduha.

(2) Preseci ulaznog i izlaznog otvora ventilacije moraju biti iste veličine i moraju obezbeđivati najmanje četvorostruku izmenu vazduha u toku jednog časa. Izlazni otvor kanala ili cevi ventilacije mora biti izveden na visinu najmanje za 1 m veću od visine temena krova ili zida zgrade na koju se naslanja prostorija sa razvijačem.

(3) Pri primenjivanju veštačke ventilacije treba, po pravilu, koristiti sistem prinudnog dovođenja svežeg vazduha, smešten izvan prostorije (tlačni sistem).

Član 30

(1) Temperatura u prostoriji u kojoj je smešten razvijač acetilena i pomoćni uređaji ne sme biti niža od + 5°S, pri spoljnoj temperaturi od – 20°S.

(2) Zagrevanje prostorije iz stava 1. ovog člana sme se vršiti centralnim sistemom pomoću pare, tople vode ili toplog vazduha. Temperatura na površini radijatora smeštenog u prostoriji ne sme prelaziti 110°S.

(3) Čl. 31. do 42.

(4) Prestali su da važe (vidi član 81. Pravilnika – 6/1992–51).

(5) 5. Stalni metalni cevni vodovi za kiseonik

(6) Čl. 43. do 48.

(7) Prestali su da važe (vidi član 79. Pravilnika - 52/1990-1721).

Član 49 Ispitivanje razvijača acetilena, delova razvijača (pomoćnih uređaja) i acetilenskih stanica

(1) Svaki razvijač acetilena mora biti posle izrade ispitan na čvrstoću i nepropustljivost (hermetičnost).

(2) Razvijači niskog pritiska (do 0,3 kp/cm2 natpritiska) ispituju se probnim vodenim pritiskom od najmanje 1 kp/cm2 natpritiska.

(3) Razvijači visokog pritiska (od 0,3 do 1,5 kp/cm2 natpritiska) ispituju se probnim vodenim pritiskom od najmanje 3 kp/cm2 natpritiska.

(4) Probni pritisak u razvijačima iz st. 2. i 3. ovog člana mora se održavati najmanje u toku 5 min a za to vreme ne sme se primetiti nikakvo propuštanje vode niti vidljiva promena oblika na razvijaču odnosno njegovim delovima (retorta, skupljač, prečistač i dr.).

(5) Ispitivanje probnim pritiscima prema st. 2. i 3. ovog člana vrši proizvođač razvijača koji o izvršenom ispitivanju izdaje korisniku razvijača potvrdu sa sledećim podacima: tip i oznaka razvijača, fabrički broj proizvoda, maksimalno punjenje u kg i proizvodnja acetilena u 1 ili m3 na čas, maksimalni radni pritisak acetilena u kp/cm2, probni pritisak u kp/cm2, vreme ispitivanja izraženo u minutima, datum ispitivanja, rezultat ispitivanja, potpis odgovornog lica i pečat proizvođača.

Član 50

(1) Svaki vodeni osigurač mora se posle izrade ispitati probnim vodenim pritiskom na čvrstoću i nepropustljivost.

(2) Vodeni osigurač ispituje se probnim vodenim pritiskom od 30 kp/cm2 bez obzira na propusnu moć osigurača i visinu radnog pritiska acetilena.

(3) Ispitivanje probnim vodenim pritiskom vrši proizvođač vodenog osigurača shodno članu 49. ovog pravilnika i o izvršenom ispitivanju izdaje korisniku osigurača potvrdu sa sledećim podacima: tip i oznaka osigurača, fabrički broj proizvoda, maksimalni protok gasa u 1 ili m3 na čas, maksimalni radni pritisak acetilena u kp/cm2, probni pritisak u kp/cm2, vreme ispitivanja izraženo u minutima, datum ispitivanja, potpis odgovornog lica i pečat proizvođača.

(4) Čl. 51. do 54.

(5) Prestali su da važe (vidi član 81. Pravilnika – 6/1992–51).

(6) Čl. 55. do 58.

(7) Prestali su da važe (vidi član 79. Pravilnika - 52/1990-1721).

Član 59

O izvršenim probnim ispitivanjima cevnih vodova za acetilen (član 54) i cevnih vodova za kiseonik (član 58), kao i o ispravnom funkcionisanju celog postrojenja, izvođači radova dužni su korisniku izdati potvrdu.

Član 60

(1) Rukovanje pokretnim razvijačima sa punjenjem do 10 kg kalcijum karbida u jednoj šarži i posluživanje smeju vršiti samo lica starija od 18 godina života, koja su posebno obučena za taj posao i upoznata sa uputstvima proizvođača o pravilnom rukovanju razvijačima. Opštim aktom organizacije mora se odrediti način obučavanja lica za rukovanje razvijačima.

(2) Rukovanje nepokretnim razvijačima i acetilenskim stanicama sa punjenjem preko 10 kg kalcijum karbida u jednoj šarži i posluživanje smeju vršiti samo lica koja, pored uslova iz stava 1. ovog člana, imaju kvalifikacije propisane članom 21. Pravilnika o stručnoj spremi i drugim uslovima za vršenje poslova u radnim organizacijama koje imaju elektroenergetska, kotlovska i druga energetska postrojenja i sudove pod pritiskom („Službeni list SFRJ”, br. 47/64).

Član 61

U prostorijama u kojima su smešteni pokretni i nepokretni razvijači i njihovi delovi, moraju na vidnom mestu biti istaknuta uputstva proizvođača za rukovanje i posluživanje razvijača i pomoćnih uređaja postrojenja, kao i odgovarajuće zaštitne mere protiv eksplozije i požara.

Član 62

U prostoriji u kojoj je smešten razvijač acetilena, mora se nalaziti sanduk sa najmanje 0,5 m3 suvog peska na svih 50 m2 površine poda prostorije, kao i lopata za rasturanje peska.

Član 63

Razvijač acetilena sme se puniti kalcijum karbidom granulacije predviđene uputstvom proizvođača razvijača. Otpaci karbida manji od 2 mm, kao i komadi karbida manji od propisane granulacije, moraju se čuvati u posebnoj hermetički zatvorenoj posudi. Prikupljena prašina i otpaci kalcijum karbida smeju se koristiti samo u posebno opremljenom razvijaču ili rastvoriti u jami na slobodnom prostoru.

Član 64

Pri rukovanju i posluživanju razvijača acetilena zabranjeno je:

1. 1) stavljati kalcijum karbid u mokre kutije retorte razvijača;
2. 2) puniti razvijač šaržom kalcijum karbida većom od propisane;
3. 3) forsirati proizvodnju acetilena iznad maksimalno dozvoljene granice proizvodnosti razvijača;
4. 4) otvarati automatski regulator pritiska (ako na razvijaču postoji);
5. 5) otvarati poklopac retorte razvijače pre nego što se iz nje ispusti acetilen pod pritiskom;
6. 6) opterećivati plivajuće zvono razvijača komadima težih predmeta, radi povećanja pritiska acetilena.

Član 65

Pri puštanju u rad novog nepokretnog razvijača acetilena ili posle dužeg prekida rada, mora se smeša acetilena i vazduha ispustiti u atmosferu kroz odušnu cev, izvedenu prema članu 15. ovog pravilnika.

Član 66

(1) Pri dužem prekidu rada razvijača acetilena sa plivajućim zvonom, mora se u njemu ostaviti acetilen u količini od najmanje 15% od zapremine skupljača, radi sprečavanja prodora vazduha u skupljač razvijača.

(2) Pri svakom prekidu rada razvijača moraju se preduzeti mere da razvijač za vreme prekida rada ne mogu koristiti odnosno da razvijačem ne mogu za to vreme rukovati neovlašćena lica.

Član 67

(1) Nivo vode u vodenom osiguraču mora se proveravati najmanje dva puta u toku radne smene, a obavezno pred svaki početak rada sa razvijačem i posle svakog povratnog udara plamena.

(2) Ako je vodeni osigurač izložen niski temperaturama (ispod 0°S), mora se puniti rastvorom etilenglikola ili glicerina (50% po zapremini).

Član 68

Ako se zapali acetilen pri čišćenju kutije za šaržiranje kalcijum karbida kod razvijača sa dovodom vode na karbid, mora se kutija odmah odstraniti iz prostorije ili iz blizine razvijača na odstojanje od najmanje 10 m ako je on postavljen na slobodnom prostoru. Za izvlačenje kutije mora se uz razvijač nalaziti metalni štap dužine 1,5 do 2 m sa kukom na jednom kraju. Zapaljeni acetilen gasi se samo suvim peskom ili pomoću aparata za gašenje sa ugljendioksidom.

Član 69

Radovi na rukovanju i posluživanju nepokretnih razvijača acetilena i acetilenskih stanica sa proizvodnjom acetilena većom od 10 m3 na čas (punjenje karbidom, čišćenje krečnog taloga, održavanje nivoa vode u vodenom osiguraču, održavanje mehaničkog i hemijskog prečistača, ispuštanje kondenzata iz cevnog voda i dr.), moraju vršiti najmanje dva lica koja imaju kvalifikacije prema propisu navedenom u članu 60. stav 2. ovog pravilnika.

Član 70

(1) Alat koji se upotrebljava i koristi pri posluživanju razvijača acetilena (ključevi, čekić, dleto, lopata, strugač i dr.) mora biti izrađen od legura bakra (mesing, bronza i sl.) sa manje od 70% bakra ili aluminijuma odnosno drugog materijala koji ne stvara varnice.

(2) Zabranjena je upotreba i korišćenje alata od čelika.

Član 71

Za vreme rada razvijača acetilena odnosno acetilenske stanice dozvoljeno je vršenje samo onih tekućih opravaka koje ne zahtevaju zagrevanje odnosno upotrebu otvorenog plamena. Takvi radovi smeju se vršiti samo po nalogu rukovodioca odgovornog za održavanje postrojenja i uz prethodno preduzimanje odgovarajućih zaštitnih mera (zatvaranje dovoda acetilena i ispuštanje preostalog acetilena iz dela razvijača ili postrojenja na kome se vrši opravka, upotreba alata od legura obojenih metala i sl.).

Član 72

(1) Opravke i remonti radova na razvijačima acetilena i pomoćnim uređajima razvijača koji zahtevaju upotrebu otvorenog plamena (zavarivanje, lemljenje i sl.) odnosno demontiranje pojedinih pomoćnih uređaja razvijača smeju se vršiti samo ako se potpuno obustavi rad razvijača i prethodno sprovedu sledeće zaštitne mere:

1. 1) ispusti acetilen iz svih delova razvijača i cevnih vodova;
2. 2) očiste retorte razvijača od taloga kalcijum karbida i ponovno zatvore;
3. 3) izvadi masa za prečišćavanje iz prečistača, očisti prečistač i ponovno zatvori;
4. 4) napuni razvijač vodom do najviše tačke i posle 15 min voda ispusti. Ovu meru treba ponoviti najmanje tri puta;
5. 5) produva azotom ili ugljendioksidom razvijač sa svim pomoćnim uređajima uz istovremeno ispuštanje u atmosferu eventualne smeše azota i acetilena na najvišoj tački razvijača ili pomoćnih uređaja;
6. 6) napuni razvijač do vrha vodom.

(2) Posle sprovođenja zaštitnih mera iz stava 1. ovog člana može se na razvijaču ili pomoćnom delu razvijača izvršiti opravka zavarivanjem odnosno tvrdim lemljenjem. Opravka ili remont iz stava 1. ovog člana na pokretnom razvijaču vrši se, po pravilu, na otvorenom prostoru.

(3) Ako se opravka ili remont iz stava 1. ovog člana vrši na nepokretnim razvijačima sa odvojeno postavljenim pomoćnim uređajima (hladionik, prečistač, vodeni osigurač, vodeni ispirač gasa i dr.) koji se mogu lako demontirati iz sklopa postrojenja, mora se posle sprovođenja zaštitnih mera predviđenih u tač. 1. do 5. stava 1. ovog člana deo razvijača odnosno pomoćni uređaj na kome se vrši opravka demontirati, izneti na otvoreni prostor i napuniti do vrha vodom, radi opravke zavarivanjem ili tvrdim lemljenjem.

Član 73

(1) Opravke i remontni radovi na pojedinim delovima razvodne mreže acetilenske stanice koji zahtevaju upotrebu otvorenog plamena (zavarivanje ili tvrdo lemljenje) ili delimično demontiranje cevne mreže, smeju se vršiti bez obustave rada razvijača ako se prethodno sprovedu sledeće zaštitne mere:

1. 1) izvrši zatvaranje ogranka cevne mreže na kome se vrši opravka pomoću ventila propisanog u članu 33. ovog pravilnika;
2. 2) ispusti acetilen iz odvojenog dela cevnog voda;
3. 3) napuni odvojeni deo cevnog voda vodom do najviše tačke a posle 15 min voda ispusti. Ovu meru treba ponoviti najmanje tri puta;
4. 4) produva cevni vod azotom ili ugljendioksidom uz istovremeno ispuštanje eventualne smeše azota ili ugljendioksida sa acetilenom na najvišem mestu cevnog voda;
5. 5) napuni cevni vod vodom do najviše tačke odvojenog dela.

(2) Posle sprovedenih zaštitnih mera iz stava 1. ovog člana mogu se izvršiti opravke zavarivanjem ili tvrdim lemljenjem.

Član 74

Ako se opravke ili remont iz čl. 72. i 73. ovog pravilnika na razvijaču acetilena i njegovim pomoćnim uređajima odnosno na razvodnoj mreži acetilenske stanice vrši u zatvorenoj prostoriji u kojoj je smešten razvijač ili kroz koju prolazi cevni vod za acetilen mora se prethodno izvršiti probna analiza vazduha u prostoriji. Koncentracija acetilena u vazduhu prostorije ne sme prelaziti 1,5% (po zapremini).

Član 75

Opravke i remont razvijača acetilena, njihovih pomoćnih uređaja i cevnih vodova za acetilen i kiseonik, mogu vršiti samo kvalifikovana stručna lica koja imaju dužu praksu u vršenju tog posla i koja su upoznata sa svim opasnostima koje prate taj posao. Ta lica moraju biti upoznata sa uputstvima proizvođača razvijača odnosno izvođača radova na polaganju cevnih vodova, kao i sa zaštitnim merama propisanim ovim pravilnikom.

Član 76

(1) Krečni talog koji ostaje posle razlaganja kalcijum karbida u retortama razvijača sme se smeštati samo u naročito za tu svrhu uređenu jamu na otvorenom prostoru (taložna jama). Jama mora biti od najbližih objekata sa otvorenom vatrom udaljena najmanje 10 m i mora biti otvorena i ograđena čvrstom ogradom visine najmanje 1 m. U blizini jame na vidnom mestu mora biti istaknuta pismena zabrana pušenja i prolaženja sa otvorenim plamenom pored jame na odstojanju manjem od 10 m.

(2) Ako je taložna jama spojena kanalom sa prostorijom u kojoj je smešten razvijač, kanal mora biti pokriven lakim poklopcima radi povremenog čišćenja od krečnog taloga.

(3) Ako je taložna jama acetilenske stanice pokrivena, mora biti opremljena efikasnom ventilacijom.

(4) Taložna jama mora se povremeno čistiti od krečnog taloga. Prepunjavanje jame krečnim talogom zabranjeno je.

(5) Otpadne vode iz sakupljača acetilena sa zvonom i drugih pomoćnih uređaja razvijača, kao i vode iz taložne jame, ne smeju se ispuštati u kanalizaciju niti u tekuće ili stajaće vode ako prethodno nisu prečišćene od krečnog taloga i ostataka acetilena.

Član 77

(1) U radnu prostoriju sme se za povremeni rad smestiti jedan prenosni razvijač, ako su ispunjeni sledeći uslovi:

1. 1) razvijač mora posluživati lice koje ispunjava uslove iz člana 60. stav 1. ovog pravilnika;
2. 2) punjenje razvijača ne sme biti veće od 5 kg kalcijum karbida u jednoj šarži;
3. 3) broj gorionika (ili rezača) ne sme biti veći od dva, a svaki od njih mora imati svoj vodeni osigurač;
4. 4) ukupna potrošnja acetilena u oba gorionika (ili rezača) ne sme prelaziti 3.000 l acetilena na čas;
5. 5) prostorija mora imati zapreminu od najmanje 300 m3 i ventilaciju za najmanje četvorostruku izmenu vazduha u toku jednog časa;
6. 6) razvijač mora biti najmanje 10 m udaljen od mesta obrade metala i od svakog drugog izvora otvorenog plamena ili predmeta zagrejanog na preko 500°S.

(2) Postavljanje i rad pokretnog razvijača u prostorijama kotlarnice, kovačnice, livnice i sličnim radnim prostorijama u kojima se radi sa otvorenom vatrom ili jako zagrejanim predmetima (preko 500°S) zabranjeno je. Rad na zavarivanju, sečenju i opravkama u takvim prostorijama sme se vršiti postavljanjem razvijača izvan prostorije i dovođenjem acetilena i kiseonika pomoću gumenih creva ili čeličnih cevi.

Član 78

(1) Organizacija vodi urednu evidenciju o održavanju, pregledima i ispitivanjima razvijača acetilena i acetilenske stanice. Evidencija sadrži sledeće osnovne podatke:

(2) za razvijače:

1. 1) tip, sistem i fabrički broj razvijača;
2. 2) radni pritisak acetilena u kg/cm2 ili mmVs;*
3. 3) maksimalno punjenje kalcijum karbidom u kg u jednoj šarži;
4. 4) maksimalna proizvodnja acetilena u m3 ili 1 na čas;

(3) za acetilenske stanice:

1. 5) radni pritisak acetilena i kiseonika u cevnoj razvodnoj mreži u kg/cm2 (za svaki gas posebno);
2. 6) broj priključaka za acetilen i kiseonik na cevnoj razvodnoj mreži;
3. 7) broj vodenih osigurača na cevnoj razvodnoj mreži;
4. 8) zapremina skupljača acetilena u m3.

(4) Pored podataka iz stava 1. ovog člana, organizacija unosi u evidenciju i sledeće podatke:

1. 1) datum puštanja u pogon razvijača odnosno acetilenske stanice;
2. 2) ime i prezime lica zaduženih za posluživanje razvijača odnosno acetilenske stanice, kao i podatke o njihovim kvalifikacijama;
3. 3) ime i prezime lica odgovornog za održavanje razvijača odnosno acetilenske stanice;
4. 4) datum izvršenih vanrednih opravaka razvijača ili acetilenske stanice;
5. 5) datum periodičnih pregleda i ispitivanja izvršenih od strane stručnih ustanova (čl. 79. i 80. ovog pravilnika);
6. 6) datum remontnih opravaka izvršenih na osnovu pregleda iz tačke 4. ovog stava.

Član 79

(1) Razvijači acetilena i acetilenske stanice moraju se periodično pregledati i ispitivati radi kontrolisanja ispravnosti pomoćnih i sigurnosnih uređaja, kao i pravilnosti funkcionisanja pojedinih delova i celokupnog postrojenja.

(2) Preglede i ispitivanja iz stava 1. ovog člana na način i u rokovima određenim ovim pravilnikom vrše stručne ustanove određene republičkim propisima.

Član 80

(1) Pokretni razvijači acetilena sa punjenjem do 10 kg kalcijum karbida u jednoj šarži ispituju se na čvrstoću i nepropustljivost (hermetičnost) zavisno od dozvoljenog (radnog) pritiska acetilena shodno odredbama člana 49. ovog pravilnika, najmanje jedanput godišnje.

(2) Nepokretni razvijači acetilena sa punjenjem preko 10 kg kalcijum karbida u jednoj šarži ispituju se na čvrstoću i nepropustljivost zavisno od dozvoljenog (radnog) pritiska acetilena shodno odredbama člana 49. ovog pravilnika, najmanje jedanput u tri godine.

(3) Acetilenske stanice ispituju se na čvrstoću i nepropustljivost zavisno od dozvoljenog (radnog) pritiska acetilena i kiseonika u cevnoj mreži. Ispitivanja se vrše posebno za cevnu mrežu acetilena shodno čl. 51. do 53. ovog pravilnika, a posebno za cevne vodove za kiseonik shodno čl. 55. do 57. ovog pravilnika, i to najmanje jedanput u tri godine.

(4) Ispitivanje razvijača acetilenske stanice vrši se na način i u roku iz stava 2. ovog člana.

Član 81

(1) O izvršenom pregledu i ispitivanju razvijača acetilena ili acetilenske stanice stručna ustanova iz člana 79. ovog pravilnika izdaje organizaciji ispravu o stručnom nalazu (certifikat).

(2) Certifikat iz stava 1. ovog člana stručna ustanova izdaje, ako prilikom pregleda i ispitivanja razvijača odnosno acetilenske stanice utvrdi da su primenjene mere i normativi zaštite na radu predviđeni ovim pravilnikom. U protivnom izdaje se samo nalaz o nađenom stanju.

(3) Certifikat sadrži sledeće podatke:

1. 1) broj certifikata;
2. 2) naziv stručne ustanove koja izdaje certifikat;
3. 3) naziv podnosioca zahteva, broj i datum podnošenja zahteva;
4. 4) predmet ispitivanja (pokretni razvijač i dr.);
5. 5) osnovne podatke o razvijaču odnosno acetilenskoj stanici (tip, proizvođač, broj atesta, fabrički broj, inventarski broj, tehničke karakteristike i dr.);
6. 6) klauzulu da je na osnovu izvršenog pregleda i ispitivanja ustanovljeno da razvijač odnosno acetilenska stanica ispunjava uslove propisane ovim pravilnikom;
7. 7) datum izdavanja certifikata;
8. 8) potpis ovlašćenog organa stručne ustanove i pečat ustanove.

(4) Uz certifikat se prilaže zapisnik o stručnom nalazu, koji potpisuju lica koja su izvršila pregled i ispitivanje. U zapisnik se moraju uneti podaci o metodi ispitivanja i o instrumentima upotrebljenim za ispitivanje.

(5) Stručna ustanova sastavlja certifikat i zapisnik o stručnom nalazu u tri primerka, od kojih po dva dostavlja podnosiocu zahteva a jedan zadržava za sebe.

Član 82

Razvijači acetilena i acetilenske stanice koji se nalaze u pogonu, kao i razvijači acetilena i acetilenske stanice koji će se pustiti u pogon posle stupanja na snagu ovog pravilnika, moraju se uskladiti sa merama propisanim ovim pravilnikom u roku od jedne godine od dana stupanja na snagu ovog pravilnika.

Član 83

(1) Rokovi iz člana 80. st. 1. do 3. ovog pravilnika počinju teći danom isteka roka iz člana 82. ovog pravilnika.

(2) Rokovi za pregled i ispitivanje razvijača acetilena i acetilenskih stanica sagrađenih posle stupanja na snagu ovog pravilnika, počinju teći po isteku tri meseca od dana njihovog puštanja u pogon.

Član 84

Uvezeni razvijači acetilena, njihovi pomoćni uređaji i oprema, kao i uvezene acetilenske stanice, moraju ispunjavati uslove predviđene ovim pravilnikom.

Član 85

Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaje da važi Pravilnik o Tehničkim propisima za razvijače acetilena (acetilenske aparate) – („Službeni list FNRJ”, br. 4/58) i Tehnički propisi za razvijače acetilena (acetilenske aparate) – (Dodatak „Službenog lista FNRJ”, br. 4/58) koji čine sastavni deo tog pravilnika.

Član 86

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu SFRJ”.

(2) Br. 2383/1-9

(3) 26. decembra 1966. godine

(4) Beograd

(5) Savezni sekretar za rad,

(6) Risto Džunov, s.r.

(7) Savezni sekretar za industriju i trgovinu,

(8) Hakija Pozderac, s.r.