Uputstvo za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije

Na osnovu člana 18. stav 1. tačka 3) Zakona o Narodnoj banci Srbije („Službeni glasnik RS”, br. 72/03, 55/04, 85/05 – dr. zakon, 44/10, 76/12, 106/12, 14/15, 40/15 – odluka US i 44/18) i tačke 17. Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije („Službeni glasnik RS”, broj 76/18),

Guverner Narodne banke Srbije donosi

UPUTSTVO

za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije

"Službeni glasnik RS", br. 76 od 12. oktobra 2018, 21 od 27. marta 2019, 102 od 24. jula 2020, 3 od 15. januara 2021, 66 od 30. juna 2021, 77 od 8. septembra 2023, 54 od 19. juna 2026, 56 od 25. juna 2026 - ispravka

1. Ovim uputstvom se, radi sprovođenja Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije (u daljem tekstu: Odluka), bliže objašnjavaju pojedini pojmovi iz Odluke, sadržina izveštaja o obračunu dinarske, odnosno devizne obavezne rezerve koje je banka dužna da dostavlja Narodnoj banci Srbije, kao i uslovi pod kojima banke ostvaruju pravo uvida u podatke preko veb-platforme Monetarne operacije Narodne banke Srbije – aplikacija Obavezna rezerva (u daljem tekstu: veb-platforma).

2. Obaveze sa ugovorenom ročnošću do dve godine, odnosno do 730 dana jesu obaveze koje se u knjigovodstvu banke vode na računima koji, u skladu sa odlukom kojom se propisuju prikupljanje, obrada i dostavljanje podataka o stanju i strukturi računa iz Kontnog okvira, (u daljem tekstu: odluka o SSKR) na sedmoj cifri imaju šifru 1, 2, 3, 4, 5, 6 ili 7, kao i obaveze koje se u knjigovodstvu banke vode na računima za koje nije propisano šifriranje na sedmoj cifri.

Obaveze sa ugovorenom ročnošću preko dve godine, odnosno preko 730 dana jesu obaveze koje se u knjigovodstvu banke vode na računima koji na sedmoj cifri imaju šifru 8, A, B, C, D, E, F, G ili H, odnosno koje imaju rok od 731 dan ili duži rok.

*Službeni glasnik RS, broj 21/2019

3. Obaveze koje nisu indeksirane deviznom klauzulom (u daljem tekstu: neindeksirane obaveze) – po dinarskim depozitima, kreditima i hartijama od vrednosti i druge dinarske obaveze jesu sve obaveze po dinarskim depozitima, kreditima i hartijama od vrednosti, kao i druge obaveze u dinarima, uključujući i delove dinarskih depozita primljenih po poslovima koje banka obavlja u ime i za račun trećih lica a koji prelaze iznose plasmana koje je banka dala iz tih depozita, kao i po kamatama i naknadama obračunatim po tim obavezama, koje se uključuju u osnovicu za obračun dinarske obavezne rezerve i nemaju deviznu klauzulu, a računi na kojima se evidentiraju na šestoj cifri imaju šifru 0, 5, 9, A, V, C ili D.

Kod razvrstavanja neindeksiranih obaveza u Obrascu OR – din (Prilog 1), pod obavezama prema stanovništvu podrazumevaju se i obaveze prema preduzetnicima, privatnim domaćinstvima sa zaposlenim licima, kao i prema registrovanim poljoprivrednim proizvođačima, a računi na kojima se te obaveze evidentiraju na četvrtoj i petoj cifri imaju šifru 40, 80 ili 81.

Pod neindeksiranim obavezama podrazumevaju se i neindeksirane obaveze po dinarskim depozitima, kreditima i druge dinarske obaveze prema inostranstvu po osnovu depozita i kredita u dinarima primljenih od stranih lica, druge dinarske obaveze prema stranim licima, kao i kamate i naknade obračunate po tim obavezama, koje se uključuju u osnovicu za obračun dinarske obavezne rezerve i nemaju deviznu klauzulu, a računi na kojima se evidentiraju na četvrtoj i petoj cifri imaju šifru 70, 71, 72, 73, 74 ili 75, a na šestoj cifri šifru 0, 5, 9, A, B, C ili D.

Obaveze iz stava 3. ove tačke posebno se iskazuju u Obrascu OR – din (Prilog 1), pod rednim br. 1.2. i 2.2, a razvrstane su po odgovarajućoj ročnosti u skladu s tačkom 2. ovog uputstva.

4. Obaveze po osnovu devizne štednje položene kod banaka čine devizne obaveze po osnovu transakcionih depozita, depozita po viđenju, kratkoročnih i dugoročnih depozita stanovništva, preduzetnika, stranih fizičkih lica, domaćih fizičkih lica –nerezidenata, privatnih domaćinstava sa zaposlenim licima i registrovanih poljoprivrednih proizvođača, kao i kamate i naknade obračunate po tim obavezama, koje se uključuju u osnovicu za obračun devizne obavezne rezerve i u knjigovodstvu banke se vode na računima 500, 501, 502, 503, 504, 505, 520 i 521, a na četvrtoj i petoj cifri imaju šifru 40, 60, 61, 72, 73, 80 ili 81.

Obaveze iz stava 1. ove tačke posebno se iskazuju u Obrascu OR – dev (Prilog 2), pod rednim br. 1.3. i 2.3, a razvrstane su po odgovarajućoj ročnosti u skladu s tačkom 2. ovog uputstva.

5. Obaveze koje su indeksirane deviznom klauzulom (u daljem tekstu: indeksirane obaveze) – po dinarskim depozitima, kreditima i hartijama od vrednosti i druge indeksirane obaveze jesu sve obaveze po dinarskim depozitima, kreditima i hartijama od vrednosti, kao i druge obaveze u dinarima, uključujući i delove dinarskih depozita primljenih po poslovima koje banka obavlja u ime i za račun trećih lica a koji prelaze iznose plasmana koje je banka dala iz tih depozita, kao i obračunate razlike u kursu, kamate i naknade obračunate po tim obavezama, koje se uključuju u osnovicu za obračun devizne obavezne rezerve i imaju deviznu klauzulu, a računi na kojima se evidentiraju na šestoj cifri imaju šifru 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N ili O.

Obaveze iz stava 1. ove tačke posebno se iskazuju u Obrascu OR – dev (Prilog 2), pod rednim br. 1.4. i 2.4, a razvrstane su po odgovarajućoj ročnosti u skladu s tačkom 2. ovog uputstva.

6. Pod subordiniranim obavezama na koje se ne obračunava obavezna rezerva, u smislu Odluke, podrazumeva se ukupan iznos subordiniranih obaveza koje su uključene u obračun dopunskog kapitala banke u skladu sa odlukom Narodne banke Srbije kojom se uređuje adekvatnost kapitala banke.

7. U obaveze prema bankama koje izdvajaju obaveznu rezervu kod Narodne banke Srbije uključuju se i obaveze prema bankama koje su u skladu s propisima Narodne banke Srbije izdvajale obaveznu rezervu ali nad kojima je u međuvremenu otvoren postupak stečaja ili likvidacije, i to samo one obaveze koje su nastale do dana otvaranja tog postupka.

8. Osnovicu za obračun dinarske, odnosno devizne obavezne rezerve čini prosečno dnevno knjigovodstveno stanje obaveza utvrđenih Odlukom u prethodnom kalendarskom mesecu, koje se u knjigovodstvu banke vode na računima iz pregleda koji Narodna banka Srbije objavljuje na svojoj internet stranici, kao i na drugim računima na kojima banka evidentira obaveze koje ulaze u osnovicu za obračun obavezne rezerve u skladu sa Odlukom.

U osnovicu za obračun dinarske, odnosno devizne obavezne rezerve ne ulaze obaveze koje se evidentiraju na računima koji na četvrtoj i petoj cifri imaju šifru 10 – centralna banka, kao ni obaveze koje se odnose na banke u zemlji a evidentiraju se na računima koji na četvrtoj i petoj cifri imaju šifru 11 – banke.

Izuzetno od stava 2. ove tačke, u osnovicu za obračun dinarske, odnosno devizne obavezne rezerve ulaze obaveze banaka za izdate hartije od vrednosti koje se u skladu sa odlukom o SSKR evidentiraju na računima koji na četvrtoj i petoj cifri imaju šifru 11 – banke.

Osnovicu za obračun devizne obavezne rezerve iz stava 1. ove tačke čini i prosečno dnevno knjigovodstveno stanje depozita, kredita i drugih deviznih sredstava u prethodnom kalendarskom mesecu primljenih iz inostranstva po poslovima koje banka obavlja u ime i za račun trećih lica, a koji se u knjigovodstvu banke vode u vanbilansnoj evidenciji na računima grupe 95.

9. Dnevno stanje dinarskih sredstava na RTGS-IPS računu jeste stanje tih sredstava evidentirano na izvodu tog računa u skladu s pravilima kojima se uređuje rad RTGS platnog sistema Narodne banke Srbije.

Dnevno stanje dinarskih sredstava na RTGS-IPS računu na neradni dan je dnevno stanje tih sredstava na prvi prethodni radni dan za koji je dostavljen izvod tog računa.

10. Brisana je (vidi član 1. Uputstva - 77/2023-31)

11. Banka je dužna da Narodnoj banci Srbije dostavlja sledeće dokumente:

1) izveštaj o obračunu dinarske obavezne rezerve – na Obrascu OR – din (Prilog 1);

2) izveštaj o obračunu devizne obavezne rezerve – na Obrascu OR – dev (Prilog 2);

3) pregled podataka o dinarskim i deviznim obavezama, kao i kamatnim maržama po osnovu sredstava koje banke primaju u skladu s tačkom 3. odredba pod 4) Odluke – na Obrascu OR – MFO (Prilog 3);

4) izveštaj o stanju dinarskih kredita odobrenih po osnovu garantne šeme koji ispunjavaju propisane uslove – na Obrascu OR – SK (Prilog 3a);

5) pregled podataka o sredstvima na koja banka ne obračunava obaveznu rezervu i replasiranju tih sredstava, u vezi s tačkom 3. odredba pod 4) Odluke – na Obrascu OR – REP (Prilog 3b).

Brisani su raniji st. 2-3. (vidi tačku 1. Uputstva - 54/2026-82)

Obrasci iz ove tačke odštampani su uz ovo uputstvo i njegov su sastavni deo.

*Službeni glasnik RS, broj 102/2020

**Službeni glasnik RS, broj 54/2026

12. Banka izveštaje iz tačke 11. stav 1. ovog uputstva elektronski dostavlja Narodnoj banci Srbije – Direkciji za informaciono-komunikacione tehnologije, i to 17. u mesecu, u skladu sa uputstvom kojim se uređuju izrada i elektronsko dostavljanje podataka Narodnoj banci Srbije.

Izuzetno od stava 1. ove tačke, ako 17. u mesecu nije radni dan, banke su dužne da izveštaje iz tog stava dostavljaju radnog dana koji prethodi danu obračuna obavezne rezerve.

13. Banke preko veb-platforme mogu imati uvid u sledeće podatke:

1) podatke o iznosu obračunate dinarske i devizne obavezne rezerve;

2) podatke o prosečnom dnevnom stanju izdvojene dinarske i devizne obavezne rezerve na dan i u proseku u toku obračunskog perioda;

3) podatke o kamati obračunatoj po osnovu obavezne rezerve i visini kamatne stope koja je primenjena kod tog obračuna.

Pristup veb-platformi i njeno korišćenje bliže su uređeni korisničkim uputstvom za rad veb-platforme.

Radi korišćenja veb-platforme, banka je dužna da na propisanom obrascu (Prilog 4), koji je odštampan uz ovo uputstvo i njegov je sastavni deo – Narodnoj banci Srbije dostavi internet protokol adresu (IP adresa) i spisak lica koja su ovlašćena da u ime i za račun banke pristupaju veb-platformi.

Banka je dužna da obavesti Narodnu banku Srbije o svakoj promeni lica iz stava 3. ove tačke, i to odmah nakon nastanka te promene.

14. Banka koja je dobila dozvolu za rad posle prvog dana u kalendarskom mesecu – prvi obračun obavezne rezerve dostaviće prema osnovici iz narednog kalendarskog meseca, tj. kad bude raspolagala podacima o dnevnim stanjima depozita i drugih sredstava koja ulaze u osnovicu za obračun za sve dane u kalendarskom mesecu.

Za banku koja je dobila dozvolu za rad a osnovana je spajanjem dve ili više banaka, kao i za banku koja je dobila saglasnost Narodne banke Srbije da joj se pripoji druga banka – obračunatu obaveznu rezervu u obračunskom periodu u kome su objedinjena sredstva na računima na kojima banka izdvaja ovu rezervu čini zbir obračunatih obaveznih rezervi banaka koje su se spojile, odnosno pripojile, a izdvojenu obaveznu rezervu u periodu od 18. u mesecu do dana objedinjavanja sredstava na računima na kojima banka izdvaja ovu rezervu – čini zbir izdvojenih obaveznih rezervi banaka koje su se spojile, odnosno pripojile.

Banka iz stava 2. ove tačke kod koje je došlo do statusne promene, prvi obračun obavezne rezerve dostaviće Narodnoj banci Srbije 17. u mesecu, i to za obračunski period posle obračunskog perioda u kome su objedinjena sredstva na računima na kojima banka izdvaja ovu rezervu.

15. Obračunatu deviznu obaveznu rezervu banke će izdvajati na devizne račune Narodne banke Srbije u inostranstvu, prema spisku računa koji utvrdi Narodna banka Srbije.

16. Danom stupanja na snagu ovog uputstva prestaje da važi Uputstvo za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije („Službeni glasnik RS”, br. 8/11, 43/11, 57/12, 65/13, 118/13, 127/14, 141/14 i 114/17).

17. Ovo uputstvo objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srbije” i stupa na snagu 17. oktobra 2018. godine.

O. broj 9

U Beogradu 8. oktobra 2018. godine

Guverner

Narodne banke Srbije,

dr Jorgovanka Tabaković, s.r.

ODREDBE KOJE NISU UNETE U "PREČIŠĆEN TEKST" UPUTSTVA

Uputstvo o izmeni Uputstva za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije: "Službeni glasnik RS", broj 21/2019-287

2. Prvi obračun po odredbama ovog uputstva banke će dostaviti 17. aprila 2019. godine, prema stanju dinarske, odnosno devizne osnovice u martu 2019. godine.

3. Ovo uputstvo objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srbije” i stupa na snagu 31. marta 2019. godine.

Uputstvo o dopunama Uputstva za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije: "Službeni glasnik RS", broj 102/2020-93

3. Ovo uputstvo stupa na snagu danom objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije”.

Uputstvo o izmeni Uputstva za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije: "Službeni glasnik RS", broj 3/2021-65

2. Ovo uputstvo stupa na snagu danom objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije”.

Uputstvo o izmeni Uputstva za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije: "Službeni glasnik RS", broj 77/2023-31

2. Ovo uputstvo stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije” i primenjuje se od 18. septembra 2023. godine.

Uputstvo o izmenama i dopunama Uputstva za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije: "Službeni glasnik RS", broj 54/2026-82

4. Banka je dužna da pregled podataka iz tačke 1. ovog uputstva elektronski dostavlja, u skladu s tačkom 12. Uputstva, počev od 17. avgusta 2026. godine.

5. Na sredstva iz tačke 3. odredba pod 4) Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije koja su banke primile pre stupanja na snagu ovog uputstva, odnosno na izveštavanje po osnovu tih sredstava – primenjuje se Uputstvo.

6. Ovo uputstvo objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srbije” i stupa na snagu 1. jula 2026. godine.

Prilozi

NAPOMENA IZDAVAČA:

Uputstvom o izmeni Uputstva za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije ("Službeni glasnik RS", broj 66/2021) Prilog 3a zamenjen je novim prilogom (vidi tačku 1. Uputstva - 66/2021-29).

Uputstvom o izmenama i dopunama Uputstva za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije ("Službeni glasnik RS", broj 54/2026) Prilog 3 zamenjen je novim prilogom i dodat je Prilog 3b (vidi tačke 2. i 3. Uputstva - 54/2026-82). Ispravkom Uputstva o izmenama i dopunama Uputstva za sprovođenje Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije ("Službeni glasnik RS", broj 56/2026) izvršena je ispravka u Prilogu 3 (vidi Ispravku - 56/2026-18)

Prilog 1 - Obrazac OR-din - Izveštaj o obračunu dinarske obavezne rezerve

Prilog 2 - Obrazac OR-dev - Izveštaj o obračunu devizne obavezne rezerve

Prilog 3 - Obrazac OR-MFO - Pregled podataka o dinarskim i deviznim obavezama, kao i kamatnim maržama po osnovu sredstava koje banke primaju u skladu s tačkom 3. odredaba pod 4) Odluke o obaveznoj rezervi banaka kod Narodne banke Srbije

Prilog 3a - Obrazac OR–SK - Izveštaj o stanju dinarskih kredita odobrenih po osnovu garantne šeme koji ispunjavaju propisane uslove

Prilog 3b - Obrazac OR - REP - Pregled podataka o sredstvima na koje banka ne obračuna obaveznu rezervu i replasiranju tih sredstava

Prilog 4